Donderdag 13/05/2021

De cultus van keizer SarkozyL’état, c’est moi

Nooit eerder heeft een verklaring van een 23-jarige student dat hij een sollicitatie intrekt zoveel verbazing en opluchting veroorzaakt. Donderdagavond borg Jean Sarkozy, de zoon van de Franse president, zijn droom op om de politieke leiding op zich te nemen van La Défense, het gigantische wolkenkrabberpark ten westen van Parijs. Die verklaring van de jongeman op het televisienieuws maakte een einde aan een politieke machtsstrijd. De jongste dagen leek het wel alsof de Sarkozyclan het helemaal alleen opnam tegen verzameld Frankrijk, van de pers en het publiek tot de partij zelf van de president én de eerste minister.Door de ingewikkelde en absurde zaak van de steile politieke ambities van ‘prins Jean’ - en door een reeks andere blunders, ongelukjes en gênante situaties - is het vertrouwen van het Franse volk in de hyperactieve, voluntaristische president aan het wankelen gegaan. De U-bocht van donderdag, ook al werd die elegant gebracht door de jonge Sarkozy, komt misschien wel te laat om de schade helemaal te herstellen.Gevraagd of het staatshoofd een rol had gespeeld in de beslissing, zei Jean Sarkozy in het laatavondnieuws van France 2: “Als u vraagt of ik gesproken heb met de president van Frankrijk, dan is het antwoord nee. Als u vraagt of ik gesproken heb met mijn vader, dan is het antwoord ja.”Over een paar weken zit Nicolas Sarkozy halverwege zijn presidentstermijn van vijf jaar. Er bestaat geen ernstig alternatief voor hem, noch ter linkerzijde, noch binnen zijn eigen politieke familie, centrumrechts. Zijn aanpak van de wereldwijde recessie was redelijk doortastend in het binnenland en invloedrijk in het buitenland. Zijn met luide trom aangekondigde hervormingsprogramma bleek uiteindelijk gestaag en voorzichtig in plaats van revolutionair, maar had wel degelijk effect. Hoe dan ook, met nog een halve ambtstermijn te gaan ligt het zorgvuldig opgebouwde imago van president Sarkozy als een ‘ander’ soort Frans politicus - een man die regeert in het belang van de gewone man, en niet van de elite of lobbygroepen, een man die het echte leven begrijpt van ‘mensen die vroeg moeten opstaan’ - ei zo na aan diggelen.Het was de bedoeling dat de departementsraad van Hauts de Seine in West-Parijs, die gecontroleerd wordt door handlangers van de president, zou ingaan op de sollicitatie van Jean Sarkozy om de politieke leider te worden van het orgaan dat La Défense beheert, de grootste kantorenwijk in Europa. Tot donderdagavond werd elke suggestie dat dat misschien niet zo’n goed idee was in een republiek die 200 jaar geleden overerfbare, aristocratische privileges (in theorie) onder de guillotine legde, door president Sarkozy weggewuifd als een schandalige aanval op zijn familie.

Publieke knieval

Jean is de tweede zoon uit het eerste van drie huwelijken van de president. Hij bist dit jaar voor de tweede keer zijn tweede jaar rechten. De president hield vol dat de blitzcarrière van Jean - hij werd vorig jaar de leider van centrumrechts in de departementsraad van Hauts de Seine, een positie die uitzicht gaf op het directeurschap van La Défense - uitsluitend het gevolg was van rechtmatige, democratische processen en de uitzonderlijke kwaliteiten van zijn zoon.In een land waar jonge mensen met moeite aan een baan geraken en als ze worden aangenomen amper ernstig worden genomen, weerklonk al snel woedend protest. Voor het eerst sinds zijn verkiezing in mei 2007, en als gevolg van groeiende druk uit het eigen kamp, werd president Sarkozy donderdag gedwongen tot een vernederende publieke knieval.De heisa vindt plaats in volle afwikkeling van het Clearstreamproces. De voormalige premier Dominique de Villepin staat terecht omdat hij mogelijks leugens over Sarkozy heeft verspreid toen die in 2004 een gooi deed naar het presidentschap. Clearstream is ook het proces geworden van de narcistische stijl en het bedenkelijke inschattingsvermogen van Sarkozy. Nadat hij er alles aan gedaan had opdat de vervolging van de Villepin door zou gaan, noemde de president zijn voormalige collega op tv, net voor de hoorzittingen begonnen, “een schuldig man”. Later drukte hij zijn “spijt” uit over zijn uitlatingen over het proces, maar hij weigerde zich terug te trekken of zich te verontschuldigen.‘De huidige stijl van regeren in Frankrijk leunt meer aan bij Poetin dan bij de Gaulle’, ‘de persoonlijkheidscultus rond Sarkozy, de centralisering van macht voeren ons naar een stalinisme van rechts’, ‘Wat mij betreft is er een bladzijde omgedraaid. Noch direct, noch indirect kan ik zo’n machtsmisbruik nog steunen’... Zulke commentaren (en er waren er veel) vielen deze week te lezen op het onlineforum van de beste en meest gerespecteerde krant van Frankrijk, Le Monde. De posters zijn geen eeuwige Sarkozycriticasters van de linkse en extreem rechtse zijde. Ze beweren allemaal dat ze ooit enthousiaste leden waren van Sarkozy’s Union pour un Mouvement Populaire (UMP).Vele parlementsleden die de UMP vertegenwoordigen, voeren al langer een officieuze revolte tegen Sarkozy, vanwege prins Jean en andere kwesties. Zelfs over de geteisterde premier, François Fillon, wordt gefluisterd dat hij zich afvraagt of hij nog een plaats heeft in de regering. Officieel staat Fillon, die volledig in de schaduw staat door de dwangmatige drang van de president om in de spots te staan, volledig achter zijn president. In privékringen, beweert de onderzoekskrant Le Canard Enchaîné, liet Fillon zich echter uit over de affaire-Jean Sarkozy als “een enorme vergissing, die een rampzalig beeld ophangt van Nicolas Sarkozy, zowel in binnen- als buitenland”. Fillon wijst erop (volgens Le Canard) dat de timing van de kroniek van prins Jean dubbel, zelfs driewerf zo vernietigend was. Ook al sukkelde Frankrijk niet zo snel en zo ingrijpend in een recessie als Groot-Brittannië, de economische kwalen blijven toenemen en zijn van langere adem. Ondertussen beginnen Sarkozy’s troepen binnen centrumrechts zich vragen te stellen over de koers die hun ‘hyperpresident’ het land doet varen.

Vang eens een Mitterrand

Nadat hij beloofd had dat hij Frankrijk zou bevrijden van de zogenaamd achterhaalde waarden van de post-1968 en links-liberale politieke ‘elite’, benoemde Sarkozy onlangs een man tot minister van Cultuur die volgens vele Franse conservatieven precies die waarden belichaamt. Het feit dat Frédéric Mitterrand, de neef van de voormalige Franse president, uitgekozen werd (ook al is hij openlijk homo), siert Sarkozy (al werd Mitterrand uiteindelijk uitverkozen omdat hij een vriend van Carla Bruni-Sarkozy is en omdat de ‘vangst’ van een Mitterrand links op stang zou jagen).De seksuele geaardheid van Mitterrand is niet iets wat gemakkelijk geslikt wordt door La France profonde. De ophef begin deze maand over Mitterrands boek, dat zijn ervaringen beschrijft als sekstoerist in Thailand, bracht een vreemde, nogal gevaarlijke mengeling van angst en leedvermaak teweeg binnen centrumrechts in Frankrijk.Ook sommige van Sarkozy’s sociale en economische keuzes zorgen voor verwarring en ergernis in de eigen rangen. Zijn commissaris voor armoedebestrijding, Martin Hirsch, een andere overloper van links, drukte een genereuzer nieuw uitbetalingssysteem door voor langdurig werklozen, dat vooral jonge werklozen ten goede komt.Dat is misschien terecht, maar is niet wat de kandidaat Sarkozy beloofde in 2007, toen hij het had over “het opgeven van de bijstandscultuur” en een Frankrijk promootte dat “harder werkt en meer verdient”.Ter rechterzijde ontstond ook grote verwondering over Sarkozy’s bekering tot de milieuzaak (een nieuwe CO2-heffing) en zijn promotie van het idee dat het bbp niet langer zou mogen gelden als de voornaamste meetstok voor politieke en economische efficiëntie en vervangen moet worden door een index voor nationaal ‘geluk’. Nogmaals: die ideeën zijn niet volstrekt onnozel. Ze passen gewoon niet zo goed bij een president die beloofde dat hij groei zou nastreven met zijn “tanden” en nog altijd belooft dat hij de belastingen niet zal verhogen.Een vlammend opiniestuk van de rechtse commentator Yves de Kerdrel in de Sarkozygezinde krant Le Figaro beschuldigde de president ervan dat hij gecapituleerd was voor de oude centrumlinkse Franse waarheden, ook al bestaat er in Frankrijk geen samenhangend centrumlinks meer. Door toe te geven aan de gebruikelijke druk van de lobbygroepen en ‘laksheid’ toe te laten in de staatsfinanciën, suggereert het artikel, loopt Sarkozy het gevaar een tweede Jacques Chirac te worden.

Salonsocialiste Bruni

Als die onderwerpen off te record aangeraakt worden, dan wijzen vele UMP-parlementsleden met een beschuldigende vinger naar de zogenaamd naar het populisme neigende medewerkers van Sarkozy in het Elysée. Sommigen geven Carla Bruni de schuld. De first lady, een zelfverklaarde en ongegeneerde salonsocialiste, heeft Sarkozy’s echte instincten in de war gestuurd. De komst van Carla Bruni eind 2007, toen de president leek te wankelen na de mislukking van zijn tweede huwelijk, heeft Sarkozy in vele opzichten omgevormd, zelfs letterlijk.Bruni stelde een dieet- en fitnessprogramma op dat de president zelfs nog strakker en gretiger maakte dan daarvoor. (Sommigen zeiden openlijk dat dat de reden was voor zijn instorting tijdens het joggen in juli.) Ze organiseerde ook een spoedzomercursus voor haar echtgenoot, die ze beschouwde als een cultureel analfabeet. In politiek opzicht is haar invloed reëel maar beperkt. Ze heeft wat in de pap te brokken als het gaat om mensenrechten en culturele aangelegenheden, zoals de keuze van Frédéric Mitterrand. Bronnen bij de UMP wijzen er echter op dat zij niet de oorzaak is van de schijnbare onsamenhangendheid van de president aangaande economische onderwerpen, die mevrouw Bruni-Sarkozy totaal koud laten.In feite was de Sarkonomica altijd een wat onsamenhangende code, die ideeën van links en rechts overnam, liberalisme combineerde met protectionisme, en Angelsaksische economische inzichten met klassiek Frans dirigisme. Na bijna tweeënhalf jaar macht komen de contradicties van de Sarkozykijk aan de oppervlakte.Zijn hervormingen van de universiteiten en de pensioenrechten in de openbare sector waren noodzakelijk en nuttig, maar gingen veel minder ver dan regerings- en oppositiepropaganda aangaven. Met hervormingen binnen het onderwijs en de gezondheidszorg is amper een begin gemaakt.Belastingvoordelen voor de rijken in de eerste maanden van het Sarkozybewind hebben niet geleid tot de beloofde economische boom maar duwden de staatsfinanciën nog verder in de rode cijfers. (Het kwam de regering goed uit dat die cijfers verdronken in nog meer rode inkt vanwege de recessie.)

Assertieve persoonlijkheid

Tijdens zijn presidentschap werden die onsamenhangendheden en ongerijmdheden lang gemaskeerd door de energieke en assertieve persoonlijkheid van Sarkozy. Na een val in de peilingen in 2008 herstelde hij zijn populariteit dankzij een sterk optreden als voorzitter van de EU vorig jaar en de rol die hij speelde om de internationale reactie op de recessie mee vorm te geven. Maar de laatste dagen is het aandeel van Fransen die achter hem staan teruggelopen tot 39 procent. De kracht van de persoonlijkheid van Sarkozy - het feit dat hij geen tegenspraak duldt, zelfs niet van zijn dichtste vrienden en bondgenoten - blijkt nu zijn grootste zwakte te zijn. Geen enkele van zijn ministers en medewerkers waagde het te suggereren dat het katapulteren van zijn onervaren 23-jarige zoon tot de baas van La Défense gepercipieerd zou kunnen worden als een belediging in een land dat de ‘égalité’ hoog in het vaandel draagt. Zelfs Carla Bruni, zeggen UMP-insiders, is er niet in geslaagd, of was niet bereid, de kwestie aan te kaarten bij haar echtgenoot. “Wat Jean betreft, luistert hij naar niemand”, zij een UMP-afgevaardigde. “Het is het klassieke syndroom van de gescheiden vader.” Jean Sarkozy, en zijn oudere broer Pierre, waren kleuters toen Nicolas hun moeder in 1988 verliet voor de toekomstige Cécilia Sarkozy.Jean werd voornamelijk opgevoed door zijn moeder, Marie-Dominique Culioli, telg van een van diverse verstrengelde zakelijke en politieke Corsicaanse clans die veel invloed hebben in Hauts de Seine. “Jean is de zoon van zijn vader”, zei een politiek commentator. “Maar hij is ook Corsicaans. Heel Corsicaans.” De honderden miljoenen euro’s aan huurinkomsten en belastingen die La Défense oplevert, hebben lang het pad geplaveid voor een centrumrechts beleid in Hauts de Seine, en daarbuiten.De meningen zijn verdeeld over de vraag wiens idee het was om Jean te katapulteren aan het hoofd van het orgaan dat moet toezien op de plannen om het wolkenkrabbergetto - en de winsten - uit te breiden in het komende decennium. Sommige UMP-afgevaardigden denken dat de drijvende kracht altijd Sarkozy junior zelf was - niet noodzakelijk met de belangen van zijn vader in het achterhoofd.“Het is stuitend en ergerlijk dat de president niet inziet welke schade hij zichzelf berokkent”, zei een UMP-afgevaardigde in de aanloop naar de verklaring van donderdag. “Je moet weten dat Sarkozy verkozen werd als de man die de drempels tot het succes zou verlagen in Frankrijk, niet alleen de echte drempels maar ook de onzichtbare, psychologische drempels.”Een groot deel van het Sarkozyprogramma bestond er altijd in de mentaliteit in Frankrijk te wijzigen, net zoals Margaret Thatcher - bewust of onbewust - het zelfbeeld van Groot-Brittannië had gewijzigd. Hij beloofde dat hij van Frankrijk een echt egalitair land van kansen zou maken in plaats van een land dat wordt gecontroleerd door en de belangen dient van een kleine elite in Parijs. Maar halverwege zijn ambtstermijn loopt hij het gevaar dat zelfs zijn aanhangers hem gaan beschouwen als een hypocriet, als een heerser die alleen geïnteresseerd is in de belangen van zijn eigen kliek.Donderdagavond kwam Frankrijk voor het eerst met succes op voor zijn eigen waarden, tegen die van Sarkozy. De Franse Republiek: 1, keizer Nicolas I: 0.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234