Vrijdag 19/08/2022

De cruciale twintig van de jaren zeventig

De jaren zeventig maakten het u niet gemakkelijk. Progrock testte het zenuwgestel, hardrock tartte het gehoor en glamrock zette jonge jongens ertoe aan met blush en oogschaduw te experimenteren. Disco hield uw conditie op peil, punk promoveerde spuwen tot een kunst en synthesizers vormden een alternatief voor de alomtegenwoordige gitaar. Het ergst van al is dat er op zijn minst honderd vijfsterrenplaten werden gemaakt die allemaal in deze toptwintig hadden moeten staan.

Door KURT BLONDEEL, VINCENT BYLOO, KOEN DE MEESTER, BART STEENHAUT EN GUNTER VAN ASSCHE

DAVID BOWIE Hunky Dory

Bowie ontdekt leven op Mars Weinig muzikanten hebben hun stempel zo diep in de jaren zeventig gedrukt als David Bowie. Op Hunky Dory, zijn toegankelijkste popplaat, sloeg hij een brug tussen zijn dancehallverleden en zijn toekomt in de glamrock, zoals die een jaar later op Ziggy Stardust ontvouwd zou worden. Van folk ('Song For Bob Dylan') over de perfecte pop van 'Changes' tot de film zonder beelden die 'Life On Mars?' is: dit was de eerste van de zes klassieke elpees die de Thin White Duke in de jaren zeventig zou maken (EMI)

ELTON JOHN Goodbye Yellow Brick Road

Dribbelnicht op speed Voor wie Elton John alleen maar kent als de stroperige balladeer met flamboyante pruiken en dito kostuums, valt het maar moeilijk te bevatten dat die drenzerige dribbelnicht in de jaren zeventig wel degelijk stevig kon rocken. De dubbelelpee Goodbye Yellow Brick Road geldt wat dat betreft als zijn scharnierplaat. Vinnige glitterpop wordt afgewisseld met gedurfde progrock, terwijl reggaedeuntjes wedijveren met al dan niet kamerbreed gearrangeerde ballads als 'I've Seen That Movie Too' of (zijn pensioennummer) 'Candle in the Wind'. (Rocket)

CHIC Risque

Disco in Italiaanse designerpakken Alleen al door de groepsnaam en de vermelding van dure merknamen als Gucci in hun songs had het Amerikaanse discogezelschap Chic alles om als een stelletje decadente snobs te worden versleten. Het muzikale genie van Bernard Edwards en Nile Rodgers, dat de door producers gedomineerde disco en al te jammende funk met een ongekende zin voor métier benaderde, legde echter meteen een knoop in mogelijke boze tongen. 'Good Times' en 'My Feet Keep Dancing' groeiden dan ook uit tot groovy danshymnes zonder weerga. (Atlantic)

CAROLE KING Tapestry

Een lappendeken voor het bloeden "I feel the earth move under my feet/I feel the sky tumbling down." De eerste zinnen van Tapestry gaven meteen aan hoe de wereld op de plaat zou reageren. Carole King had met haar toenmalige echtgenoot Gerry Goffin al meer dan honderd hits geschreven toen ze voor het eerst zelf op de voorgrond trad, en het werd een ongekend succes. De plaat zou in totaal vijf jaar in de hitparade blijven staan, en vormde de blauwdruk voor iedere vrouw die het daaropvolgende decennium een singer-songwriterplaat wilde maken. Een klassieker. (Sony)

KRAFTWERK Trans-Europe Express

Duitsers dichten de kloof tussen mens en machine De mooiste elektronische muziek werd gedurende de jaren zeventig in Duitsland gemaakt door vier keurige dassendragers die hun eigen instrumenten maakten. De creatieve tandem van de groep, Florian Schneider en Ralf Hütter, bedenkt sombere melodieën die zich ontvouwen als een zeldzame orchidee, en blaast een ziel in de kille, rudimentaire instrumenten. Het titelnummer zou later door Afrika Bambaataa gesampled worden en aan de basis liggen van de hiphop. (EMI)

JONI MITCHELL Court and Spark

Grootsteedse grandeur Anders dan het evenzeer magistrale Blue, dat duidelijke folkroots heeft, laat Court and Spark een jazzy Joni Mitchell horen. Minder autobiografisch, maar des te meer bespiegelend op sociaal-maatschappelijke thema's; alsof ze het organische naturalisme van het platteland heeft ingeruild voor grootsteedse grandeur. Jazzcomponist Tom Scott voorzag de nummers van gesofisticeerde arrangementen en een warme klankkleur, wat van Court and Spark veruit Mitchells grootste commerciële succes maakte. (Warner)

LEONARD COHEN Songs of Love and Hate

Een cursus in depressie Zelden was een albumtitel meer to the point dan die van Leonard Cohens vierde studioplaat. Zelden ook heeft een elpee opgenomen in Nashville zo'n sobere en subtiele productie meegekregen als Songs of Love and Hate, de depressieve dark voice op zijn donkerst. Maar liefde en haat komen op de plaat in de meest uiteenlopende verschijningsvormen voor, al voeren cynisme en sarcasme steeds de boventoon. Nooit beluisteren zonder het nummer van de zelfmoordlijn bij de hand, kortom. (Sony)

TOM WAITS Closing Time

James, een zakdoek please Hoe verscheiden, experimenteel, vernieuwend en boeiend Tom Waits' overige werk uit de jaren zeventig ook mag zijn, Closing Time zal louter op kracht van de twaalf klassiekers die het huisvest altijd zijn magnum opus blijven. Zelfs de hardvochtigste nachtbraker die het meermaals per week tot sluitingstijd trekt en de plaat al een miljoen keer heeft gehoord, kan onmogelijk droog blijven bij bloedstollend mooie ballads als 'I Hope that I don't Fall in Love with You', 'Martha' of 'Ol' 55'. Closing Time behoort tot de mooiste debuutplaten uit de popgeschiedenis.

(Warner)

LOU REED Berlin

Pijn in Berlijn Retrospectief een van de grootste blunders ooit in muziekjournalistiek: elk blad zou later zijn vernietigende kritiek op de New Yorkse poète maudit moeten bijstellen. Het eerst gepekt-en-gevederde Berlin is immers een van de ijzingwekkendste platen in de geschiedenis. Reed vertelt het verhaal van Caroline, die haar man verliest, haar kinderen, de greep op zichzelf, en uiteindelijk haar leven. Triest hoogtepunt: ome Lou die pijnlijk atonaal "This is the place where she cut her wrists, that odd and fateful night" uitspreekt. (RCA)

MIKE OLDFIELD Tubular Bells

De ultieme new age-lp Het lijkt vandaag ongehoord dat een te laat geboren hippie van twintig met een instrumentale debuutplaat de grondvesten legt voor een machtige platenfirma. Toch was dat precies wat Mike Oldfield in 1973 betekende voor het nog maagdelijke Virgin van Richard Branson. Oldfield weefde Tubular Bells, een volstrekt uniek stuk muziek van 48 minuten, helemaal zelf in elkaar en bespeelde ook alle instrumenten. Met zijn combinatie van minimalisme, klassiek en oosterse volksmuziek was de eerste new age-lp geboren. (Virgin)

JOY DIVISION Unknown Pleasures

Futuristisch en vergeefs Je weet niet wat het duister is, voor je deze cd in je lader schuift. De groep dacht een rockplaat in de stijl van de The Stooges gemaakt te hebben, maar het bleek de gotische schets van een vergeefs bestaan in een semi-futuristische nachtmerrie à la William Burroughs. Nou! De teksten van romanticus-epilepticus Ian Curtis gaan over eenzaamheid, wanhoop, en verval. In 'New Dawn Fades' zingt hij donker en onheilspellend dat "een geladen revolver je niet zal bevrijden". Een jaar later verhing Curtis zich. (London)

CURTIS MAYFIELD Curtis

'Sgt. Peppers' van de soul Het solodebuut van de voormalige frontman van The Impressions is de optelsom van al zijn muzikale kennis, zijn hele menselijk inzicht en savoir-vivre. De plaat wordt beschouwd als de Sgt. Peppers-plaat van de soul uit de jaren zeventig. Er stond dan wel maar één echte hit op '(Don't Worry) If There's a Hell Below We're All Going to Go', de soul van 'Move On Up' bleek lichtjaren zijn tijd vooruit en de volledige plaat is als geheel onversmaadbaar, zowel in de geschiedenis van de soul als in de slaapkamer. (Rhino Records)

THE SEX PISTOLS Never Mind the Bollocks, Here's The Sex Pistols

Boeren voor bewustzijn Dit is het geluid dat vier mislukkelingen voortbrengen als ze met hun rug tegen de muur staan: een lelijk, wanhopig en kwaad geraas. In tegenstelling tot wat punk later werd, was dit echte rebellie. Gevaarlijke muziek, bitter, compromisloos. Het ontbrak The Sex Pistols dan wel aan intelligentie, tact, aan een echt sociaal bewustzijn en vooral aan stijl, maar dit Britse kwartet veranderde het gezicht van de populaire muziek. Door er eens goed in te boeren. (Virgin)

ELVIS COSTELLO AND THE ATTRACTIONS This Years Model

Elvis Costello ontpopt zich tot duizendpoot Dit is de eerste plaat die Costello met The Attractions maakte en een van de best opgebouwde lp's uit de periode. De sound die producer Nick Lowe aan This Year's Model meegaf snijdt nog steeds door merg en been. Angry young man Costello bewees toen al dat hij alles kon, van de reggae van 'Watching The Detectives' en de funk van 'Pump It Up' tot de claustrofobische pop van 'You Belong To Me'. Ons had hij binnen voor het leven. (Demon)

YES Fragile

De zo verguisde progrock op zijn sterkst Dat Yes in zijn ruim 36-jarige carrière misdaden tegen de popmuziek heeft begaan, daarover bestaat vandaag een broze consensus. Maar met Fragile toonden Jon Anderson en co. aan dat ingewikkelde maatsoorten, hoogdravende achtminutensongs en een spervuur van dynamische wendingen wel degelijk bestaansrecht hebben. Gedreven, melodieuze en spannende songs als 'Roundabout' en 'South Side of the Sky' doen elke aangeprate afschuw voor progressieve rock nog steeds bezwijken voor men 'mellotronsolo' kan zeggen. (Atlantic)

THE CLASH London Calling

Van punk tot u vraagt het maar Eind 1979 maakte The Clash de plaat die over de jaren tachtig zou hangen als een weldoende schaduw. De punkrockgroep had al geflirt met reggae, maar voegde nu ook pop, jazz, wereldmuziek, funk, soul en rock-'n-roll aan haar repertoire toe. Strummer en Jones maakten en passant de hele wereld tot een revolutionaire plaats. London Calling is een van de weinige dubbelaars uit de popmuziek die geen enkele slechte track bevat en nooit vermoeit, ook niet na 25 jaar. (Epic)

TELEVISION Marquee Moon

Baanbrekend in de seventies Television kwam voort uit de beruchte scene van het New Yorkse CBGB's. De groep zelf maakte de meest baanbrekende muziek van haar tijd. Wat gitaartandem Tom Verlaine en Richard Lloyd samen klaarspeelden grenst nog steeds aan het ongelooflijke. Op Marquee Moon staan trouwens een paar van de grote songs van de jaren zeventig: 'Venus', het titelnummer en 'Friction'. Dat ze met tracks van 10 minuten in de punkperiode toch ernstig genomen werden, zegt alles. (Elektra)

PINK FLOYD The Dark Side Of The Moon

De seventies-plaat die iedereen moest hebben Wagneriaanse spacerock, het begint hier. Dat deze opgeblazen plaat indertijd liefst 741 weken (oftewel veertien jaar en een klets) in de Amerikaanse Billboard 200 kampeerde, doet vandaag inderdaad buitenaardse krachten vermoeden. Toch mag Pink Floyd hier eer komen halen voor Roger Waters' beklemmende visie op de moderne ratrace, de uitmuntend gemonteerde synth- en tapegeluiden en de twee sterkste songs die naam waardig, 'On The Run' en 'Money'. Gigantisch fenomeen, mindere plaat. (Harvest)

ROXY MUSIC For Your Pleasure

Het muzikale equivalent van Prozac Roxy Music bestond uit briljante artrockboys die kunst en kitsch vrolijk combineerden. Bryan Ferry, Andy McKay, Phil Manzanera en Brian Eno klonken alsof ze ter plekke het plezier uitvonden. Eno vertrok, maar dat hield de groep niet tegen om nog beter te worden. Hun meesterwerk is For Your Pleasure met als hoogtepunten 'In Every Dream Home a Heartache' en 'Do the Strand'. De euforie die deze muziek nog steeds losmaakt is beter dan Prozac. (Virgin)

MARVIN GAYE What's Going On

Het Motown-geweten schiet met scherp in naam van de vrede Marvin Gaye bleef niet onverschillig bij de brieven die zijn broer hem stuurde vanuit de oorlog in Vietnam. Hij stelde vast dat de zwarten wel hun leven mochten riskeren om de Amerikaanse eer hoog te houden, maar eenmaal thuis toch weer als tweederangsburgers werden beschouwd. Hij doorbrak de regels van Motown door een maatschappelijk geëngageerde plaat te maken over oorlog, mensenrechten en milieu, en maakte er meteen de eerste echt klassieke elpee van het label mee. Een bloedstollend tijdsdocument, én een mijlpaal in de geschiedenis van de pop. (Motown)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234