Maandag 26/08/2019

De cruciale twintig van de jaren zestig

Het was het decennium van de psychedelica. Van modder tussen de tenen en bloemen in het haar. Hardrock ontstond en singer-songwriters schaften hun eerste kladschrift aan. De wereld draaide voor het eerst op 33 toeren, en popmuziek ontplooide zich tot een draagvlak waarop de jongerencultuur razendsnel volwassen werd. Wij serveren u hier twintig vijfsterrenplaten uit de swingende jaren zestig. U mist The Beatles, The Velvet Underground en Bob Dylan? Klopt. Die kregen al een aparte aflevering.

Teksten Kurt Blondeel, Vincent Byloo, Bart Steenhaut en Gunter Van Assche

ARETHA FRANKLIN

De grootste zangeres van haar tijd ontdekt dat ze soul heeft Aretha Franklin was compleet het noorden kwijt voor ze deze plaat opnam. Dankzij de hulp van producer Jerry Wexler vond ze niet alleen haar oriëntatievermogen terug, ook ontdekte ze dat er een soulstem in haar keel woonde die God, zijn zoon en diens apostelen zelf voor niet gelovigen een zekere relevantie verschaften. 'Respect' is bovendien al girl power op een moment dat de Spice Girls nog verwekt moesten worden. Aretha vulde het gat dat de dood van Billie Holliday had nagelaten. (Atlantic)

NICK DRAKE

Five Leaves Left

's Werelds mooiste treurwilg In de korte tijdsspanne die hem was gegund vonden zijn platen haast geen kopers, maar mettertijd werd duidelijk dat Nick Drake de grootste Britse singer-songwriter van zijn generatie was. De eerste van zijn drie lp's, Five Leaves Left, laat zich beluisteren als een verzameling prachtige ballades waarin de dood centraal staat: het ijle 'River Man', het op een dramatisch strijkarrangement getoonzette 'Way To Blue' en de self-fulfilling prophecy 'Fruit Tree'. Drake stierf op 26-jarige leeftijd aan een overdosis antidepressiva en slaappillen. (Island)

THE ROLLING STONES

Let It Bleed

Rocken tot bloedens toe In 1969 stonden The Stones op hun scherpst. Het monolitische 'Honky Tonk Woman' was de voorbode van hun hardst klinkende album tot dan toe: op Let It Bleed - de titel spreekt boekdelen - geven The Stones 'm bepaald van jetje. Jagger en Richards bewijzen en passant (van het apocalyptische 'Gimme Shelter' tot het epische 'You Can't Always Get What You Want') dat de opruiendste rythm & blues in die tijd doo r The Rolling Stones werd gespeeld.

(Decca)

SAM COOKE

Live At The Harlem Square Club, 1963

Voormalige koorknaap blinkt zijn stem op. Met schuurpapier Sam Cooke staat bij het grote publiek vooral bekend als de gladde zanger van luchtige niemendalletjes , maar hier ontplooit de voormalige gospelzanger zich als een rauwe rythm & bluesman, een performer die in een zweterige club laat zien dat hij zijn roots niet vergeten is: the sound of a man working on the chaingang.

(RCA/BMG)

FRANK ZAPPA & THE MOTHERS OF INVENTION

We're Only In It For the Money

Lachen met hippies De Amerikaanse jeugd mocht zich tijdens the summer of love dan wel in een door tonnen ganja aangevuurde roes verliezen, Frank Zappa liep niet echt hoog op met de hippies. Op We're Only In It For the Money, in se een hilarische parodie op de hele flower-powerbeweging, schudt Zappa moeiteloos zélf een dozijn compleet gesjeesde, psychedelische, maar hoogst aanstekelijke deuntjes uit zijn mouw. Alle bloemenkinderen in hun met kleurige madeliefjes beschilderde hemd gezet.

(Ryko)

SIMON & GARFUNKEL

Bookends

Meer dan de som van twee koorknapen Schaamteloze schmalz in een cleane productie gieten en toch beroeren, het is slechts weinigen gegeven. De zoetgevooisde Paul Simon en Art Garfunkel bestond het met afwisselend tranerige en vrolijke folk van heupwiegende camp een volwaardig en - vooral - geloofwaardig metier te maken. Klassiekers als 'America', 'Hazy Shade of Winter' en 'Mrs. Robinson' lijken dan wel bedriegelijk banaal, maar zijn in wezen vaak hoogst melancholische bespiegelingen, waarvan de ware toedracht niet zelden een zwart randje vertoont. (Columbia)

JIMI HENDRIX EXPERIENCE

Electric Ladyland

God is zwart en speelt elektrische gitaar Psychedelica is een begrip waar zelfs in de jaren zestig al flink wat rek in zat. De gierende, experimentele gitaaruithalen die Hendrix liet horen op Are You Experienced? en Electric Ladyland verlegden niet alleen de grenzen van de psychedelische muziek, ze verdreven alle conventies van het gitaarspel tout court. En toch gingen er achter alle feedback en distortion erg sterke songs schuil: 'Voodoo Chile', 'Crosstown Traffic' en het van Dylan geleende 'All Along the Watchtower'.

(Universal)

VAN MORRISON

Astral Weeks

Ierse soulman overstijgt zichzelf. Ook letterlijk Van Morrison had Them net de rug toegekeerd toen hij in twee dagen tijd een van de absolute hoekstenen in de popmuziek opnam met muzikanten die hij van haar noch pluim kende. 'Van' zingt alsof hij in trance verkeert en er een hogere macht van hem bezit heeft genomen. De teksten doen denken aan de poëzie van William Blake en ademen schoonheid en hartzeer uit, terwijl de muziek folk, blues en gospel versmelt tot Iets Nieuws. Astral Weeks betekent voor popmuziek hetzelfde als Kind Of Blue van Miles Davis voor de jazz. Een mijlpaal. (Warner)

THE DOORS

The Doors

De Deur naar perfectie Het eerste en belangrijkste statement van de groep. De diepe stem van Jim Morrisson, waarmee hij in LSD gedrenkte gedichten voordraagt, verleent een hypnotische dreiging aan de songs, die een trip zijn in iedere connotatie van dat woord. Toetsenist Ray Manzarek roert oosterse invloeden door 'The Crystal Ship', bluesy seksualiteit in 'Soul Kitchen' en rock door 'Break on Through (To The Other Side)'. 'Light My Fire' maakte een ster van Morrisson, 'The End' verleende hem eeuwigheidsstatus.

(Elektra)

MC 5

Kick Out The Jams

Sonorische zwelgpartij MC 5 was de boter op de smeuïge boterham die punk heel eventjes was. Kick Out The Jams staat voor opruiende sloganteksten, snoeiharde riffs en een voorliefde voor de bacchanale drievuldigheid seks, drugs en rock-'n-roll. Die worden zonder gêne uitgespit op deze live-plaat, opgenomen in hun thuisbasis Detroit. Vanaf de riff van 'Ramblin Rose', die als een brullende koningstijger je trommelvlies openscheurt, tot aan de jammerende feedback van 'Starship', maakte MC5 zich met de ellebogen een plaatsje vrij in de geschiedenis. (Elektra)

LED ZEPPELIN

Led Zeppelin II

Briljant plagiaat Het debuut van Led Zep was een meesterwerkje én een succes. Daarom wilde de platenfirma snel een opvolger. Deze plaat kostte bijgevolg maar 30 uur studiotijd, en covert losjes blues-standards. Daardoor klinkt 'Whole Lotta Love' verdacht veel als iets van Willie Dixon, en 'The Lemon Song' als Howlin' Wolfs 'The Killing Floor'. Het zal de band later miljoenen royalty's kosten om dit briljante plagiaat te rechtvaardigen.

(Atlantic)

THE WHO

(Sings) My Generation

Knuppelt de hoenders The Who klonk op hun debuut als de bom onder het establishement waar de wanhopige jeugdcultuur al zo lang op moest wachten. Ze zijn vier lelijke hufters met veel noten op hun zang - en des te minder in hun repertoire: de krachtige aanslagen van Pete Townshend vullen het geluid op. 'The Kids Are Alright' en 'My Generation' zijn absolute voltreffers, en hoewel de productie en soms zelfs het songschrijverschap hier en daar wat oneffenheden vertoont, is deze plaat nét de knuppel die het sixties-hoenderhok nodig had.

(MCA)

BEACH BOYS

Pet Sounds

Eerste conceptplaat ooit. En wat voor een

Een rijke symfonische plaat met gekke geluidjes en spannende studio-experimenten. Na enkel zenuwinzinkingen, door overmatig drugsgebruik en de vernederingen van zijn vader, besluit Brian Wilson niet meer met de band op tour te gaan. Brian concentreerde zich op de compositie en het studiowerk. Een weinig te betreuren keuze want 'God Only Knows' en 'Wouldn't It Be Nice' horen bij het beste dat de sixties boden. Later zal Paul McCartney toegeven dat deze plaat The Beatles inspireerde tot Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band. (Capitol)

FAIRPORT CONVENTION

Unhalfbricking

De groep die Britse folkrock op de kaart zette Unhalfbricking mag dan minder vermaard zijn dan de opvolger Liege & Lief uit datzelfde jaar 1969, gerechtvaardigd is die status niet. In plaats van de Engelse traditionals die Fairport Convention later elektrisch zou bewerken, biedt deze plaat nog drie, heel geslaagde Bob Dylan-covers. Daarnaast penden de nog jonge gitarist Richard Thompson en zangeres Sandy Denny met 'Genesis Hall' en 'Who Knows Where the Time Goes?' sommige van de sterkste songs uit hun hele carrière.

(Island)

THE BAND

Music From Big Pink

Misschien wel het beste debuut uit de sixties De leden van The Band hadden er al een wild rock-'n-rollverleden als The Hawks op zitten toen ze door Bob Dylan als begeleidingsgroep werden ingelijfd. De songs voor hun debuut als The Band kwamen tot stand in een roze geschilderd huis in de omgeving van Woodstock, waar gelijktijdig Dylans Basement Tapes werden volgespeeld. Geen folk, pop of psychedelica hier. Music From Big Pink wroette zowel tekstueel als muzikaal in de aarde van de Amerikaanse mythologie, met tijdloos resultaat.

(Capitol)

THE BYRDS

The Notorious Byrd Brothers

Het hoogtepunt in de Byrds-discografie Deze vijfde lp markeerde het vertrek van David Crosby, na Gene Clark al de tweede songschrijver om het nest te verlaten. Maar net op dat kruispunt van creatieve en persoonlijke redetwisten pootten overblijvers Roger McGuinn en Chris Hillman hun meest vervolmaakte werkstuk neer. The Notorious Byrd Brothers baadt in het milde, koesterende licht van een zomerse avondzon. De toon is bespiegelend, dromerig en evocatief, en nodigt uit tot het ontkurken van een oude fles wijn.

(Columbia)

DUSTY SPRINGFIELD

Dusty In Memphis

Britse overklast Amerikanen op eigen terrein Dusty Springfield zette de Amerikaanse soultraditie naar haar hand door voor het understatement te kiezen. Haar beheerste stem mijmert grandioos door een perfecte versie van 'The Windmills Of Your Mind', en wat ze met 'Son Of A Preacher Man' doet is van die aard om zelfs de meest rabiate kloosterling de kap over de haag te doen gooien. De combinatie van duizelingwekkend songmateriaal, een adembenemende stem én het ingenieuze gebruik van zowel strijkers als blazers maken van Dusty In Memphis een bloedstollend stuk muziek. (Phillips)

LOVE

Forever Changes

Zonderlinge folkpop van een lugubere schoonheid Arthur Lee had ze tot op zijn 23ste net lang genoeg op een rijtje om de wereld een ongewoon meesterwerk te schenken. De zanger-componist, evenveel Burt Bacharach-adept als Byrds-fanaat, dreef zijn groep Love op deze derde plaat richting paranoia, claustrofobie en surrealisme. Ondanks de elegante strijkers en wonderlijke melodieën wierp Forever Changes zo intrigerende schaduwen over het hippie-ideaal, dat pas twee jaar later op het Altamont-festival brutaal de nek zou worden omgewrongen. (Elektra)

JAMES BROWN

Live At The Apollo

De invloedrijkste zwarte popartiest ooit Als u zich afvraagt waarom James Brown zich titels als 'Mr. Dynamite' of 'The Hardest Working Man In Showbusiness' durfde toe te eigenen, dan dient deze cd (eertijds opgesplitst in twee aparte lp's) u kordaat van antwoord. De revolutionaire muziek van de voormalige gewapende overvaller was te rauw om gospel te zijn, ritmisch te complex om als pure soul geklasseerd te worden en nog te nieuw om al funk te worden genoemd. Niettemin: een haast onwaarschijnlijk schot in de roos.

(Polydor)

LAURA NYRO

New York Tendaberry

Beter dan prozac Een nummer van Laura Nyro is als een rit door een spookhuis waarbij je van de ene verrassing in de andere valt. Het ene moment begeleidt ze zichzelf sober op piano, een seconde later valt er een heel orkest in dat je met toeters, bellen en gierende orgels op stang jaagt, en nog verderop is Nyro's expressieve stem ruim voldoende om je aandacht in een houdgreep te klemmen. De songs klinken sexy, triest, opgewekt en vallen niet in een genre samen te vatten. Een de meest gedurfde platen uit een van de meest avontuurlijke decennia voor de popmuziek. (Columbia)n Rockfans relaxen even tijdens een pauze op het Woodstock-festival, in augustus 1969.(Foto AP)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden