Maandag 29/11/2021

DE cruciale 20 van de jaren negentig

Het was het decennium dat je de volumeknop weer volop open mocht draaien, dat alternatieve rock de mainstream veroverde, triphop de dansmuziek voor het hoofd werd en r&b synoniem stond voor ouderwetse soul. Britpop deed even de indruk ontstaan dat het verleden de toekomst was en Frankrijk werd het middelpunt van disco-chic. Bij deze een selectie: twintig vijfsterrenplaten van de jaren negentig.

door kurt blondeel, koen de meester, bart steenhaut en gunter van assche

Massive Attack * Blue Lines De blauwdruk van de triphop.

De muziek van Massive Attack vloeit als water door een bergbeekje. Het geluidsdecor dat de triphoppioniers voor Blue Lines hebben uitgedacht, klinkt ontspannen als door hasj bedwelmde reggae, benadert het zwoele van een tropische zomeravond en voelt net zo sexy aan als de scène van 9 1/2 Weeks waarin Mickey Rourke een geblinddoekte Kim Basinger te eten geeft. Songs als het hartverscheurende 'Unfinished Sympathy' en 'Safe From Harm' vormden het grondplan waarop een heel nieuw genre werd uitgetekend dat algauw alomtegenwoordig zou worden. Een (massieve) aanval op je zintuigen. (Virgin) Afghan Whigs * Gentlemen Falen en opstaan.

De hoes suggereert al een pervers verlies van onschuld en op die onbehaaglijkheid teert ook de plaat. Zanger, tekstschrijver en ex-bajesklant Dulli behandelt elk facet van het falen in de liefde of van de liefde die elke ochtend voor jou faalt. Nu eens met sardonisch genoegen, dan in triest besef zingt hij over de valstrikken in het leven en hoe ze niet te kunnen ontwijken. Het meest intens en benauwendst is 'My Curse', over Dulli's heroïneverslaving. De tekst zat hem zo dicht op de huid dat hij uiteindelijk Marcy Mays vroeg de woorden in te zingen. (Warner) Faith No More * Angel Dust middelvinger van schizofreen. Vijf personae non grata, elk met hun eigen obsessies en balorigheden, componeren de krankzinnigste bestseller allertijden. Hun crossover van metal, rock en hiphop klinkt al even schizofreen als zanger Mike Patton, die zingt, gilt, gromt of verkoopspraatjes houdt. 'RV' is een hymne voor woonwagen-marginalen, 'Midlife Crisis' het lijflied van een seriemoordenaar, en in 'Be Agressive' krijgt Patton een heerlijke koortje cheerleaders op zijn nek. Angel Dust is de middelvinger die de mainstreamcultuur toen nodig had. (Slash)

Nirvana * Nevermind De Hel van Flanel. 'Smells Like Teen Spirit' is de ultieme ouverture voor een plaat die de nineties-generatie beschreef, inspireerde maar evengoed hekelde, als een geschenk dat met een luide knal in je gezicht uiteenspat. Vrijwel elk nummer op deze plaat is een klassieker geworden, waarna de sores voor bezieler Kurt Cobain pas echt begonnen. Zelf vonden ze dat ze klonken als de Bay City Rollers, aan flarden gereten door Black Flag. Alle anderen noemden het grunge en Cobain werd er de goeroe van. Nevermind effende zo ongewild het pad voor de gruwelijke grungehype. (Geffen) Alanis Morissette * Jagged Little Pill Canadese ziel binnenstebuiten en achterstevoren.

Alanis Morissette had al twee platen met Paula Abdul-achtige dancepop uitgebracht toen ze het roer omgooide en samen met producer Glen Ballard een openhartige rockplaat opnam die een hele nieuwe generatie zangeressen naar de elektrische gitaar zou doen grijpen. Morrissette zong over machtspelletjes, communicatiestoornissen, verwachtingen waaraan je niet kunt voldoen en platenbazen die een soixanteneufje met je op het oog hebben. Een hele generatie herkent zich erin en zorgt ervoor dat Jagged Little Pill de bestverkochte cd van de jaren negentig wordt. (Maverick) Public Enemy * Fear Of a Black Planet Rap ontmoet noise. Fear Of a Black Planet is de derde plaat waarmee Chuck D en co de bakens van de popmuziek verzetten. Public Enemy maakte niet alleen radicale rap, maar zorgde er vooral voor dat geluidsanarchisme wegtrok uit het getto van de pseudo-avant-garde. Waar tot dan toe geluidsexperiment en noise synoniem stonden met 'ontoegankelijk', slaagde de groep erin om een populair genre als rap boven het puur verbale uit te tillen. De cd klinkt dan ook als het muzikale equivalent van een bomaanslag. (Sony)

R.E.M. * Automatic For the People Meditatieve wereldsterren.

De jaren negentig vormden voor R.E.M. het decennium waarin het college rock-bandje uit de jaren tachtig na elf jaar gestage groei dan toch toetrad tot het veel exclusievere pantheon der wereldsterren. Meer nog dan Out Of Time, de aanstoker van die gekte, was het deze emotioneel rijkere en muzikaal verfijndere opvolger die die status eer aandeed. Tot op heden blijft het duistere, meditatieve werkstuk de laatste grote plaat die de groep uit Athens, Georgia heeft gemaakt. (Warner)

Oasis * (What's the Story) Morning Glory De definitieve britpopplaat.

Vileine tongen zullen, niet ten onrechte, beweren dat britpop vooral een excuus was om de hele Britse muziekgeschiedenis te plunderen. Ook op deze tweede Oasis-plaat plagieert songschrijver Noel Gallagher onbeschaamd Beatles, Sex Pistols en Smiths. Maar wat een memorabele melodieën, wat een heerlijk arrogante rock-'n-rollstem, wat een potige sound. Kortom, een plaat vol liedjes die zich uitstekend lenen tot meebrullen in de kroeg. Roll with it. (Helter Skelter / Epic) Buffalo Tom * Let Me Come Over Gerafelde melancholie. Voor de liefhebbers van gitaarrock die vonden dat grunge nog te veel metal en te weinig melodie was, kwam de derde plaat van dit trio als een godsgeschenk. De rafelige gitaren die de Dinosaur Jr.-school waren ontgroeid, de levensechte stemmen van Bill Janovitz en Chris Colbourn, de melancholie die van de jachtige, dan wel ingetogen songs droop als regendruppels van de takken: het lijkt alsof de muzikanten hun instrumenten in je huiskamer hebben opgesteld. Adembenemend. (Situation Two)

Daft Punk * Homework Dansen en wegbereiden. Van alle Franse acts die de nationale dance in de jaren negentig internationaal aanzien bezorgden, verdient het duo Thomas Bangalter en Guy-Manuel de Homem Christo de prominentste zetel. Begin 1996 trok Daft Punk zoveel aandacht dat de platenmaatschappijen voor hen in de rij stonden. De Parijzenaars vulden dansvloeren met een hoogst verfrissende melange van house, moddervette funk en sexy disco. 'Da Funk' en 'Around the World' groeiden niet enkel uit tot danceclassics maar bereidden ook de weg voor een nieuwe generatie danstechneuten. (Virgin)

The Prodigy * Music For the Jilted Generation Tussen Rock en harddisk.

Aangezien de meeste dansmuziek de rauwe energie van rockmuziek miste, bedacht computergoochelaar Liam Howlett een stijl die het midden hield tussen Kraftwerk en Nirvana. The Prodigy bracht breakbeats die als dolken in je heupregio ploffen, zwaar overstuurde baslijnen die je tegen de boxen aanzuigen, manische vocalisten en briljant gekozen samples. Music For the Jilted Generation is dan ook een keten van klassiekers met 'Voodoo People', 'No Good', 'Their Law' of een futuristisch hiphopsong als 'Poison'. (XL)

Björk * Debut Sprookjeself in de stad. Het kleine IJslandse wezentje Björk Gudmundsdottir geeft haar visie op het leven in de grootstad, het leven in sprookjes en het leven in het algemeen. Die boodschappen vertaalt ze in groovy jazz en ballades die zo uit de melkweg gekatapulteerd zijn. Een van de aangrijpendste momenten is wanneer ze met haar naïeve, postmoderne elfenstemmetje in 'Crying' kwetsbaar verlangen uitdrukt: "There's no one here and people everywhere." Enige constante op dit solodebuut is Björks vreemde stemmetje en flagrante blijken van talent in elke song. (One Little Indian) Erykah Badu * Baduizm Soul ontmoet (eindelijk) singer-songwriterschap.

Het einde van de jaren negentig zag een aantal interessante verschuivingen in de zwarte muziek. Dankzij de levenslustige figuur van Erykah Badu was echt kunnen zingen geen bezwaar meer en op haar debeuut Baduizm ontpopt de dan 26-jarige zangeres zich tot een van de sterkste stemmen van haar generatie. Ze koppelt ijzersterke liedjes aan een gedreven performance. Nu soul is geboren en Baduizm zal de deur wagenwijd tot vandaag openzetten voor een rist vrouwelijk talent. Essentieel. (Kedar)

Primal Scream * Screamadelica De Stones van de E-generatie.

In 1990 is het Schotse Primal Scream een zompig stelletje retromuzikanten met amper één goede song. Maar daar komt verandering in als het gezelschap dj Andy Weatherall loslaat op een van hun ballads en de man de schitterende single 'Loaded' tevoorschijn bricoleert. In het kielzog daarvan verschijnt de zinderende cd Screamadelica, een plaat die gospeljunkierock verenigt met de enthousiaste geest van de xtc-generatie. 'Higher Than the Sun' zong baas Bobby Gillespie, en dat was waar hij met deze plaat terechtkwam. (Creation) Red Hot Chili Peppers * Blood Sugar Sex Magik Beroerd door engelen en duivels.

Je mag van drugs vinden wat je wilt, maar de geschiedenis bewijst het: geestesverruiming, of het koude zweet van het afkicken, hebben een aantal van de briljantste kunstwerken ooit opgeleverd. Zo is de vijfde langspeler van dit Californische stel sokkendragers één lange, bevlogen jamsessie waarin de groepsleden als door engelen en duivels beroerd de ene na de andere verpletterende funkrocksong uit hun instrumenten persen. Vet en strak tegelijk. (Warner) Dj Shadow * Endtroducing De dj-plaat van de jaren negentig.

Dj Shadow slechtte eigenhandig de grenzen tussen muzikanten en dj's. Met zijn overrompelend debuut Endtroducing bewees hij dat een collage van 'gevonden' geluiden en samples tot een monumentale plaat kan leiden die niet per se dansbaar moet zijn. Josh Davis maakte met Endtroducing misschien wel de beste triphopplaat, omdat ze naast bakken sfeer ook talloze spannende momenten bevat. Bijna tien jaar later nog steeds zeldzaam inspirerend en verplichte kost voor alle aspirant-dj's. (Mo'Wax) Radiohead * OK Computer Thom Yorke ontmoet Pink Floyd, En duwt hen de afgrond in.

Misschien was The Bends wel een (nog) betere cd, maar de impact van OK Computer reikte alleszins verder dan de voorganger. En eender welke andere plaat sinds Nevermind. Het wereldbeeld van Thom Yorke werd gekweld door depressies, paranoïa, ruimtewezens en verpletterende eenzaamheid. Radiohead, eigenzinnig, compromisloos, koppiger dan een ezel, lapte alle gangbare regels aan zijn laars en zou op latere platen nog meer vervreemden van de grootste gemene deler. De belangrijkste groep van de 21ste eeuw. (Parlophone)

Johnny Cash * American Recordings Cash gaat donker en akoestisch.

Johnny Cash stond ook al in onze toptwintig van de fifties. Vier decennia later bleek de Man In Black nog steeds even essentieel. Cash counterde zijn oude dag met een reeks unplugged-platen waarvan American Recordings de eerste is. Sobere, duistere liedjes van onder meer Leonard Cohen en Nick Lowe worden hier tot op het bot uitgebeend, even sterk als de kortverhalen van Raymond Carver. Zelden was Cash' huiveringwekkende stem en rudimentaire gitaarspel zo indrukwekkend. (Def American) PET SHOP BOYS * Behaviour nooit vervelend zijn.

Vijf jaar na 'West End Girls' waagden de Pet Shop Boys de sprong van sardonische wegwerppop naar een donkerder, gesofisticeerder geluid. Neil Tennant (een voormalig popjournalist) en Chris Lowe (op een blauwe maandag ooit nog architectuurstudent) trokken naar München, riepen de hulp in van producer Harold Faltermayer, en maakten de mooiste plaat uit hun carrière. De intiemste ook, met songs als 'Being Boring' en 'To Face the Truth' die zich gracieus wentelen in tristesse en melancholie. Een meesterwerk uit onverwachte hoek. (Parlophone) U2 * Achtung Baby. Ierse supergroep blaast zichzelf nieuw leven in, Alweer.

Na de jaren van de ernst en het vlaggenzwaaien braken voor U2 eindelijk de jaren van het lachgas aan. Het Ierse klavertjevier wierp zijn huid van conventionele rockgroep af en opteerde volop voor het experiment. Het resultaat klinkt zowel vernieuwend als herkenbaar, koppelt het karakteristieke gitaargeluid van The Edge aan opzwepende technobeats en invloeden uit de elektroscene. Achtung Baby is even belangrijk voor de ontwikkeling van de popmuziek als de chip voor die van de computer. (Island)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234