Woensdag 07/12/2022

'De critici hebben de strijd verloren'

klassiek

wim mertens: liever muzikant dan componist

De Vlaamse componist Wim Mertens trekt zich niets aan van conventies. Zo heeft hij er als ernstig muzikant bijvoorbeeld geen bezwaar tegen dat zijn muziek gebruikt wordt in de reclamespots van Proximus. Anderzijds hield Mertens de uitgave van zijn muziek op papier meer dan twintig jaar tegen. 'De gedrukte partituur is een mathematisch model en in dat opzicht dode materie', vertelt hij. Nu komen er uiteindelijk toch tweehonderd pagina's partituren uit en kan het interpreteren van zijn muziek door anderen beginnen.

Brussel

Van onze medewerker

Koen De Meester

We ontmoeten de jeugdig ogende Mertens (50) in de gebouwen van zijn platenfirma Les Disques du Crépuscule, die zich in de chique Koninginnegaanderij heeft gehuisvest. Achter de gevels lijkt het alsof de tijd heeft stilgestaan. Tijdens het gesprek wordt er aangeklopt en brengt de ober van een naburige brasserie plechtig een glas bier voor de componist. Die praat onverstoorbaar verder. Mertens formuleert en articuleert heel precies. Hij herneemt vaak bepaalde woorden, alsof hij ze nog eens wil proeven, maar van enige aarzeling is er geen sprake. We hebben het over zijn nieuwste cd Skopos en over het gevoel van vrijheid dat die plaat evoceert.

U verwerkt graag emoties in uw muziek. Dat leverde u in de academische wereld heel wat kritiek op.

"Ja, maar dat stoort me niet. Wat mij betreft is het een strijd die de critici verloren hebben. In de jaren tachtig was de aversie tegen mijn muziek bij hen heel groot. Maar die mensen waren dan ook producten van de sixties en dat was de tijd van de partituur als eindproduct. Ik zie zo'n partituur louter als een tussenstap naar de uitvoering en alle emotie die daarmee gepaard gaat. Dat zagen de componisten van destijds over het hoofd, en daar hebben ze ook een zware prijs voor betaald: de totale vervreemding van het publiek. Dat kon ook niet anders, want het muziekestablishment kende een verregaande wereldvreemde arrogantie. Het ergste daarbij was wel het verlies van het zangelement."

Waarom?

"Ik vind nu net dat je alle composities moet kunnen zingen. Dat hele klimaat heeft ervoor gezorgd dat ik lang niet van een uitgave van mijn muziek op papier wilde weten."

In The Years Without History-reeks presenteert u geregeld concertopnamen. Hoe groot wordt die verzameling?

"Als het van mij afhangt, is het einde ervan alleszins nog niet in zicht. Mijn muziek wordt immers live vaak met andere bezettingen uitgevoerd. Binnenkort zal er een mooi ensembleconcert uit 1986 verschijnen. Het werd opgenomen in Madrid en ik heb met die bezetting nooit in België opgetreden. Ik werkte toen met zes sopraanstemmen en we brachten eenstemmige en tweestemmige muziek. Noem het gerust Scala avant la lettre... Ik wil in een rustig ritme blijven terugblikken, want muzikant zijn is voor mij belangrijker dan componeren."

Wordt zo'n massa cd's op de duur niet wat onoverzichtelijk?

"Inderdaad. Wie kan dat nog volgen, die vijftig titels? Geregeld cd's uitbrengen is een groot probleem voor iedereen. Zowel voor het publiek dat naar de winkels moet als voor de winkeliers zelf. Het is evident dat ik op termijn alleen maar via andere kanalen zal werken. Ik wacht nu echt af, want ik heb altijd aangevoeld dat het formaat van lp's en cd's veel te beperkend is. Je blijft ook met te veel vragen over de selectie zitten. Het grote publiek zal dan wellicht een aantal ijkpunten verliezen. Ik ben echter niet bezig met het maken van cd's; ik wikkel gewoon een programma af. Daar is tot nu toe slechts een tip van de sluier van opgelicht."

Bijvoorbeeld?

"Mijn project Aren Lezen uit 2001 is een compositie die bestaat uit een reeks van spiegels. De stukken van de zeven cd's passen mooi bij elkaar. Je kunt ze allemaal samenbrengen, te vertrekken van de drums en zo naar de harp, de violen, de sax, de stem en de piano. Ik wil een dvd uitbrengen waarbij de luisteraar zelf kan bepalen wat hij wil. Je kunt dan kiezen om enkel de sax en piano te horen of alles samen... Het levert liefst 256 mogelijkheden op en die kun je nooit allemaal apart op cd uitgeven. Toen ik me dat realiseerde, dacht ik: Wim, stop ermee!"

Maar u brengt nu toch de nieuwe cd Skopos uit. Bestaan er van de composities daarop ook verschillende versies?

"O ja. Je hebt het solodrumstuk 'Further Hunting', daar nam ik ook een melodische versie van op. Skopos is een Grieks woord dat reikwijdte betekent. Dankzij muziek kan ik wat er zich in mijn geest afspeelt, in jouw hoofd laten weerklinken. Ik streef op Skopos naar een grote muzikale ruimte. Zeker in stukken als 'What One Does'. En bij 'Venturing into Colony' is het duidelijk dat ik op zoek ga naar het avontuur. Verder is er 'Out of which', waarin ik worstel met de vraag hoe je nog verder geraakt."

Wat bedoelt u precies met de opener 'And Growth Can Be Heard'?

"Dat is al een heel oud concept. Het gaat over de stem en hoe je die kunt horen groeien. Het toeval speelt daarin een beslissende rol. Uit het onvoorspelbare van de stem en de taal groeit vaak de grootste schoonheid. Een stem kun je ook nooit afbakenen, terwijl we in ons leven voortdurend met beperkingen geconfronteerd worden."

U hebt in 1982 de beroemde componist John Cage ontmoet. Voor hem was het toeval zelfs de allesbeslissende factor.

"Dat was in Chicago. We voerden een prachtig gesprek buiten op de pier. Het was net na de première van een nieuw stuk van Glenn Branca. Cage had er heel wat kritiek op. Ik was daarover heel verwonderd, want ik stond in die periode heel erg achter Branca, nog steeds trouwens. Cage stelde dat Branca compleet vastzat: 'Hij is immers totaal afhankelijk van zijn geluidssysteem!' Ik heb dat toen goed in mijn oren geknoopt. Ik denk nu wel vaak dat ik de laatste ben die hoofdzakelijk akoestisch werkt. Ik vraag me af of ik niet vecht tegen de bierkaai. Maar dan hoor ik dat Tom Barman akoestisch opneemt, en je hebt natuurlijk Scala."

In welke mate interesseert het u wat de Kolacny's doen?

"Ze proberen tenminste iets te veranderen aan de vastgeroeste meisjeskoortraditie. Het is wel jammer dat ze zo weinig eigen nummers brengen. Ik vraag mij af of die twee broers nu al hun stem hebben gevonden. Er zitten nog een aantal clichés uit de klassieke muziek in hun werk, maar daar raken ze wel overheen. Ik kijk trouwens uit naar hun project met nummers van Radiohead."

Vreemd dat iemand als u een rockgroep als Radiohead volgt?

"Het is mijn favoriete popgroep. Thom Yorke en zijn maats maken het geluid van de toekomst. Hij heeft geen groot stemgeluid, maar wel de juiste dosering. Ik ken geen andere band uit de popmuziek die zo subtiel is. Ik vind het ook geen toeval dat ze met Merce Cunningham (jarenlang de vriend van John Cage, KoDM) hebben samengewerkt. Bij R.E.M. of Muse heb je per plaat één of twee schitterende nummers, maar globaal blijven hun cd's niet overeind. Bij Radiohead dus wel en dat is toch wel heel uniek."

Skopos van Wim Mertens is nu uit op Les Disques du Crépuscule en wordt gedistribueerd door PIAS. De première van Skopos door het Wim Mertens Ensemble wordt gebracht tijdens Kulturama 2004 in de Leuvense Stadschouwburg op 12 en 13 februari. Info en reservering: 016/31.73.68.

'In 1986 was ik al bezig met een soort Scala avant la lettre'

Wie? Wim Mertens werd geboren in 1953 te Neerpelt. Hij studeerde politieke en sociale wetenschappen aan de KU Leuven en musicologie aan de Universiteit Gent. Zijn gitaar- en pianolessen aan de muziekacademie brak hij voortijdig af. Eerst was hij actief als journalist bij Knack en als muziekproducer bij Omroep Brabant. Hij schreef ook het boek American Minimal Music. Voor velen het eerste serieuze werk over de minimalistische muziekstroming. Vanaf 1980 brengt hij ook zelf muziek uit, oorspronkelijk onder de naam Soft Verdict. Hij telt onder zijn bewonderaars onder anderen de Fransman Yann Tiersen, componist van de muziek voor Le fabuleux destin d'Amélie Poulain.

Selectieve discografie Solo: A Man Of No Fortune and with a Name to Come (1986); After Virtue (1987); Jérémiades (1995); Der Heisse Brei (2000). Ensemble: For Amusement Only (1981); At home - Not at Home (1981); Vergessen (1982); Maximizing the Audience (1984); Motives for Writing (1989); Shot and Echo (1992); A Sense of Place (1992); Integer Valor (1998); Father Damien (1999); Skopos (2003). Cycli: Alle dinghe (1991); Gave van niets (1994); Kere weerom (1999); Aren lezen (2001).

Muziek van Mertens werd gebruikt door onder meer:

Jan Fabre (De macht der theaterlijke dwaasheden; 1984); Peter Greenaway (The Belly of an Architect; 1986); Marion Hänsel (Between the Devil and the Deep Blue Sea - Li; 1995); Marcelo Masagão (Nós que aquí estamos, por vós esperamos; 1999).

Troeven

De grote melodieuze toegankelijkheid geldt voor zijn hele werk behalve voor de cycli. Mertens' composities vallen veelvuldig te horen op radio en tv. Niet alleen voor reclamedoeleinden maar ook vaak als intro's bij bepaalde programma's. Zo werd zijn compositie 'Sidemen' (uit Integer Valor) gebruikt voor Het leven zoals het is: Luchthaven 2. Muziek van Mertens bereikte twee jaar terug in een houseversie de Europese hitparades dankzij de groep Minimalistix.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234