Zondag 15/12/2019

Analyse

De crisis in Noord-Syrië toont aan hoezeer Europa achter de feiten aanloopt

Koerdische vrouwen en kinderen vluchten tijdens een aanval van het Turkse leger op de stad Tal Tamr in het noordoosten van Syrië. Beeld AFP

De gebeurtenissen in Syrië laten opnieuw zien dat de Europese Unie er moeite mee heeft op diplomatiek en militair terrein snel en slagvaardig te reageren op acute crises. 

De Europese Unie kwam maandag in Luxemburg bijeen om te onderzoeken wat zij kan doen in reactie op de Turkse invasie van vorige week in noordoost-Syrië. Maar nog voordat de EU-ministers van Buitenlandse Zaken waren gearriveerd, was de situatie op het slagveld al weer veranderd.

De in doodsnood verkerende Koerden konden zich niet de luxe veroorloven om op het Europese communiqué te wachten en zochten dit weekend steun bij de Syrische president Assad. De man die voor hen lang de duivel was, is noodgedwongen hun laatste hoop geworden, nu zij zich verraden voelen door de Amerikaanse president Trump en niks verwachten van Europa.

Hoezeer de EU achter de feiten aanloopt, werd maandagochtend nog eens extra duidelijk toen net na het begin van het ministersberaad het bericht binnenkwam dat Assads troepen posities hadden ingenomen op zo’n 6 kilometer afstand van de grens met Turkije. Televisiebeelden lieten zien hoe militairen met Syrische vlaggen werden verwelkomd door de lokale bevolking. Dat was binnen 24 uur nadat president Trump had bekendgemaakt ook de laatste Amerikaanse militairen uit het Turks-Syrische grensgebied te zullen terugtrekken. Het Trump- vacuüm werd razendsnel opgevuld door Assad en zijn bondgenoot Rusland.

Tegen die handelingssnelheid konden de EU-ministers niet op. Zij hadden een week nodig om het in Luxemburg eens te worden over de opschorting van de wapenleveranties aan Turkije. Josep Borrell, de Spaanse minister van Buitenlandse Zaken, prees de eensgezindheid onder de 28 ministers. Sommige diplomaten hadden dat van tevoren niet verwacht.

Video: dit zijn de hoofdrolspelers in het conflict in Syrië

Geen magische krachten

Het politieke besluit moet nog wel juridisch worden uitgewerkt door de lidstaten. Bovendien is onduidelijk hoeveel pijn een wapenembargo zal doen, want Turkije is de afgelopen jaren op defensiegebied steeds minder afhankelijk geworden van de EU-landen. Van economische sancties is voorlopig geen sprake. Volgens Borrell wil de EU alle mogelijke druk uitoefenen om de Turkse operatie te stoppen. Maar, zo voegde hij eraan toe: ‘We beschikken niet over magische krachten.’

Met die relativering van Europa’s macht zei de Spanjaard, die per 1 november de hoogste diplomaat van de EU wordt, niets te veel. Oorlog brengt dingen aan het licht die anders verborgen blijven, verklaarde ooit de Franse president De Gaulle. Dat is ook nu weer te zien. De Turks-Koerdische oorlog legt hardhandig nieuwe geopolitieke realiteiten bloot of accentueert ze. Een daarvan is de moeite die de EU heeft om ‘gebeurtenissenpolitiek’ te bedrijven. Op diplomatiek en militair terrein heeft zij moeite snel en slagvaardig te reageren op acute crises. Wie zegt dat dit het moment is dat Europa zich moet bewijzen als geopolitieke speler van formaat, moet sterk rekening houden met de mogelijkheid dat het (opnieuw) voor dit examen zakt.

Niet meer te vertrouwen

Een van de Europese problemen is dat de politiek-militaire macht altijd een afgeleide was van die van Amerika. Maar dat land geeft er geen trek meer in om ’s werelds ordebewaarder te spelen. Dat was al zo onder Obama. Die trok allerlei rode lijnen, maar als Assad die met gifgasaanvallen tegen de bevolking overschreed, reageerde hij niet. Trump zet die lijn door. Hij zegt dat Iran achter aanvallen op olietankers en Saoedische olie-installaties zit maar doet niks daartegen. Vijanden laat hij begaan, vrienden laat hij barsten. De Koerden zoeken het maar zelf uit tegen de Turken en de Europeanen zien maar wat ze doen tegen de komst van vluchtelingen en ontsnapte IS-strijders. Hun probleem.

Amerika’s bondgenoten overal ter wereld zien dit gebeuren: de beschermer is niet meer te vertrouwen en dus geen beschermer meer. Europeanen, Japanners en Zuid-Koreanen voelen zich verweesd. Europa stelde wat voor als bijrijder van Amerika, maar nu het zelf achter het stuur moet plaatsnemen, weet het niet welke kant het op moet.

Ondertussen ziet iedereen hoe de Russische president Poetin zijn bondgenoten helpt. Hij redde met zijn interventie in Syrië zijn bondgenoot Assad. Als hij nu ook de Turkse president Erdogan doet inbinden en redder van de Koerden wordt, tikt dat aan in de ruwe wereld van de geopolitiek.

Hij is dan de koning en Europa de keizer zonder kleren. Dat zou wel eens de nieuwe werkelijkheid kunnen zijn na het afgelopen weekend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234