Dinsdag 02/03/2021

Geweld Burundi

De crisis in Burundi voor dummies: alles wat u moet weten

Burundese jongeren protesteren tegen de kandidatuur van president Nkurunziza in mei. Beeld EPA
Burundese jongeren protesteren tegen de kandidatuur van president Nkurunziza in mei.Beeld EPA

De vrees voor een nieuw etnisch conflict in Burundi wordt met de dag groter. Het geweld neemt steeds extremere vormen aan. Afgelopen weekend executeerden militairen tientallen jongeren op straat als vergelding voor een aanval op enkele legerkazernes. Wat is er aan de hand in Burundi?

1. Wat is er gebeurd?

De recente golf van onrust in Burundi begon in april, toen president Pierre Nkurunziza aankondigde dat hij zich - tegen de grondwet in - kandidaat zou stellen voor een derde ambtstermijn. Nkurunziza stelde dat zijn eerste ambtstermijn niet meetelde, omdat hij in 2005 werd verkozen door het parlement en niet door de bevolking. Het grondwettelijk hof van Burundi ging akkoord met die uitleg en zette het licht op groen.

Amper een maand na de aankondiging van Nkurunziza ondernam generaal-majoor Godefroid Niyombare een poging tot staatsgreep, maar die mislukte. De coupplegers, onder wie ook Niyombare, werden gearresteerd en zullen zich moeten verantwoorden voor een militaire rechtbank, zo stelde een regeringswoordvoerder in mei. Ondanks aanhoudende straatprotesten tegen zijn kandidatuur zette Nkurunziza door, en op 21 juli won hij de controversiële presidentsverkiezingen.

Sinds april zijn al meer dan 200.000 Burundezen op de vlucht geslagen uit vrees voor geweld. In de aanloop naar de presidentsverkiezingen vielen tientallen doden, voornamelijk in de hoofdstad Bujumbura. Aanvallen tegen oppositieleden, mensenrechtenactivisten en journalisten zijn dagelijkse kost, maar soms lijken de slachtoffers ook willekeurig gekozen.

De president van Burundi, Pierre Nkurunziza. Beeld ap
De president van Burundi, Pierre Nkurunziza.Beeld ap

Dat het geweld nu escaleert, blijkt uit de gebeurtenissen van het afgelopen weekend. Vorige week vrijdag vielen gewapende mannen drie legerkazernes aan. Daarbij vielen verscheidene doden. Het leger sloeg meteen keihard terug en executeerde schijnbaar willekeurig tientallen jongeren.

"Er zijn bijna geen woorden voor wat er zich moet hebben afgespeeld in de wijken Nyakabiga en Musaga. Volgens onze ooggetuigen kwamen de soldaten er in de nacht van vrijdag op zaterdag in de huizen zoeken naar jongeren. Sommigen werden ter plaatse op straat afgemaakt. Andere zijn meegenomen en elders dood teruggevonden. Nog anderen zijn ook nu nog vermist", zo vertelde een anonieme medewerker van een Belgische ngo maandag in De Morgen. "Volgens een voorlopige telling door lokale ngo's vielen in beide wijken minstens 135 burgerdoden."

Volgens het leger ging het om "gewapende rebellen", maar onder meer de Franse radiozender RF en persbureau Reuters meldden dat bij sommige slachtoffers "de handen op de rug gebonden waren" en dat ze "van dichtbij door het hoofd werden geschoten". Gemaskerde Burundese agenten brachten zaterdagochtend in allerijl de lichamen weg naar een massagraf - officieel om de verspreiding van ziektes tegen te gaan, volgens getuigen om identificatie en telling onmogelijk te maken.

De Amerikaanse VN-ambassadeur Samantha Power ziet het somber in. Zij stuurde zaterdag een e-mail naar Franse en Britse diplomaten in New York waarin ze aankondigde dat de VS het land verlaten. "We vertrekken uit Burundi. Assessment is it is going to hell", klinkt het in de e-mail, die Vice News in handen kreeg.

Lichamen liggen op straat in de wijk Nyakabiga in de Burundese hoofdstad Bujumbura, na een wraakactie van het leger afgelopen weekend. Beeld REUTERS
Lichamen liggen op straat in de wijk Nyakabiga in de Burundese hoofdstad Bujumbura, na een wraakactie van het leger afgelopen weekend.Beeld REUTERS

2. Waar komt de vrees voor een genocide vandaan?

Burundi heeft een lange geschiedenis van etnisch geweld. Hoewel het recente geweld vooral politiek gemotiveerd is, is er niet veel nodig om de oude tegenstellingen tussen hutu's en tutsi's weer op scherp te zetten. "We zien vandaag in Burundi een duidelijke manipulatie van etniciteit door zowel de regering als de oppositie", zo stelde Adama Dieng, de genocide-expert van de Verenigde Naties, eerder deze maand aan BBC. "We weten dat etniciteit gebruikt kan worden om de bevolking te verdelen en haat te verspreiden, met tragische gevolgen."

Burundi, dat tussen 1924 en 1962 een Belgische kolonie was, wordt al sinds zijn onafhankelijkheid geteisterd door geweld tussen de tutsi-minderheid en de hutu-meerderheid. De ergste uitbraak van etnisch geweld vond plaats in 1993. Toen kwamen naar schatting 300.000 mensen om.

De vrees voor een nieuwe genocide wordt nog gevoed door geruchten van Rwandese bemoeienissen in Burundi. Zo zou het leger van de Rwandese president Paul Kagame al sinds juli mensen rekruteren onder de Burundese vluchtelingen in Rwanda voor een pro-Rwandese rebellenbeweging in Burundi.

Nkurunziza, wiens vader overigens omkwam bij etnisch geweld in 1972, is een voormalige leider van hutu-rebellen.

Een demonstrant gooit met een steen tijdens massale demonstraties tegen de derde ambtstermijn van president Nkurunziza in mei. Beeld EPA
Een demonstrant gooit met een steen tijdens massale demonstraties tegen de derde ambtstermijn van president Nkurunziza in mei.Beeld EPA

3. Wat moet er nu gebeuren?

De VN heeft al een resolutie gestemd die het escalerende geweld in Burundi streng veroordeelt, maar voorlopig zit er niet meteen extra actie aan te komen. Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten zijn misschien wel gewonnen voor een grotere betrokkenheid van de VN en het sturen van een eventuele vredesmissie, maar de andere twee permanente leden van de VN-Veiligheidsraad, China en Rusland, staan daar veel minder voor open. Bovendien is er voor de inzet van VN-Blauwhelmen de toestemming nodig van de Burundese regering.

Het is ook niet duidelijk waar die eventuele Blauwhelmen vandaan moeten komen, aangezien de vredestroepen nu al overbevraagd zijn. Het opstarten van een vredesmissie duurt ook vaak maanden.

"De VN staan voor het typische dilemma: ze weten dat een escalatie van het geweld explosieve gevolgen kan hebben in de regio van de Grote Meren, maar vertrouwen tegelijk op de Afrikanen om de crisis op te lossen", stelt Thierry Vircoulon, consultant Centraal-Afrika van de International Crisis Group, aan Vice. Hij verwijst daarmee naar de Oegandese president Yoweri Museveni, die optreedt als bemiddelaar in Burundi.

Samantha Power riep Museveni afgelopen weekend op om "onmiddellijk de regering en de oppositie samen te roepen voor een politieke dialoog op hoog niveau". "Zonder die dialoog wordt het heel, heel uitdagend om de situatie te ontmijnen. En die moet ontmijnd worden, anders riskeert ze te evolueren tot massaal geweld."

Vircoulon is naar eigen zeggen pessimistisch dat de VN-Veiligheidsraad op korte termijn een oplossing kan bieden voor de situatie in Burundi. "De typische tegenstellingen verhinderen de VN om een oplossing te formuleren voor de crisis in Burundi", besluit hij.

Wat u nog moet weten over Burundi

* Burundi is een van de armste landen ter wereld

* Het land heeft een bevolking van 10,4 miljoen

* Burundi is 27.816 vierkante kilometer groot, vergelijkbaar met Haïti

* De gemiddelde levensverwachting voor mannen en vrouwen is 50 jaar

* In 2005 kwam er een einde aan de 12 jaar durende burgeroorlog

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234