Woensdag 27/10/2021

De Crem zweeg over schadelijke straling

Een internationale studie uit 2008 toont aan dat militairen die met het HAWK-luchtafweersysteem werkten een verhoogd risico kunnen hebben op beenmerg-, bloed- en lymfekanker. Defensieminister Pieter De Crem (CD&V) reageerde op die studie met een groot stilzwijgen.

Kamerlid David Geerts van sp.a eist dat De Crem de studie niet langer onder de mat veegt en de resultaten publiek maakt. Ook vragen de Vlaamse socialisten, net als de auteurs van de internationaal vermaarde studie, dat er verder onderzoek gebeurt naar de link tussen het destijds veelgebruikte luchtafweersysteem en kanker.

Twaalf jaar geleden doken in heel West-Europa alarmerende berichten op over militairen die vreemde kankers ontwikkelden nadat ze gewerkt hadden met de HAWK-luchtafweersystemen. De toenmalige defensieminister Poncelet liet die situatie niet blauwblauw: hij bestelde een omvangrijke studie van een half miljoen euro die moest uitzoeken of er effectief een oorzakelijk verband bestond tussen de stralingen van de HAWK-radars en kanker. Onder leiding van dokter Etienne Degrave en een heel team van onderzoekers startte er een gigantische, retrospectieve studie bij de Belgische beroepsmilitairen die tussen 1963 en 1994 met de bewuste radars in contact kwamen. Medio 2004 kwam er een eerste rapport dat concludeerde dat er geen verband was tussen de stralingen van HAWK en de doodsoorzaken van de militairen die ermee werkten, en over dat rapport werd er ook uitgebreid gecommuniceerd.

Daarmee was de kous echter nog niet af voor Degrave en zijn onderzoeksteam, dat ook artsen van het Brusselse Jules Bordet Instituut en het International Agency for Research on Cancer verzamelde. Het definitieve onderzoek werd pas in 2008 afgerond en gepubliceerd in het International Journal of Cancer. Degrave concludeert in dit artikel dat er wel degelijk een verband kan bestaan tussen bloed-, beenmerg- en lymfekanker en de langdurige blootstelling aan de stralingen van de HAWK-radars. De voornaamste vaststelling van de studie is dat er in de groep van ‘HAWK-militairen’ elf absolute gevallen waren van beenmerg-, bloed- en lymfekanker, tegenover één geval in de controlegroep.

Terwijl de studie in de medische wereld op heel wat bijval kon rekenen, werd er in België nooit enige ruchtbaarheid aan gegeven. Het dossier belandde eind 2009 bij defensieminister Pieter De Crem (CD&V), zonder enig gevolg. Binnen de militaire staf werd er wel duchtig gediscussieerd over de betrouwbaarheid van de studie. Het onderzoek werd in minstens vijf afzonderlijke vergaderingen besproken, en ’s lands hoogste militairen wisten duidelijk niet goed wat ze ermee moesten aanvangen. “Ze zijn erg bang voor tientallen schadeclaims”, zegt een goedgeplaatste bron. “Er woedt een heftige discussie over hoe men dit dossier moet aanpakken: gaan ze actief op zoek naar slachtoffers en nemen ze hun medische kosten ten laste of niet?”

Meldpunt

Gecontacteerd door De Morgen, meldt het hoofdkwartier in Evere dat de resultaten van de studie wel degelijk worden aanvaard door Charles-Henri Delcour, de ceo van het leger. Meer zelfs, volgende week verschijnt er een artikel over de bewuste studie in het interne infoblad van de beroepsmilitairen en wordt er een meldpunt geopend voor de getroffen militairen. Plannen voor een verder onderzoek, wat Degrave wenselijk acht, zijn er wel niet. “Maar wij vinden het eindoordeel van de studie van Degrave valabel”, luidt het. “Wij erkennen dat er een associatie is tussen kanker en de radars, maar geen causaal verband.”

De legertop wil duidelijk wel niet opdraaien voor eventuele schadevergoedingen. “Defensie zal zelf niet oordelen of ze de getroffen militairen al dan niet moet vergoeden. Mensen die denken dat ze getroffen zijn, moeten contact opnemen met de dienst vergoedingspensioenen (die dienst hangt af van het ministerie van pensioenen, TP). Daar zal een onafhankelijk team van artsen oordelen of hun al dan niet een vergoeding zal toegekend worden.”

De socialistische defensiespecialist David Geerts vindt die reactie van de legertop ruimschoots onvoldoende. Hij eist dat het leger alle medische kosten van de getroffen militairen op zich neemt, dat er een opvolgingsstudie komt, en dat er onderzocht wordt of de zieke militairen of hun familieleden recht hebben op een schadevergoeding of smartengeld.

Minister De Crem wou helemaal geen commentaar kwijt op de studie van Degrave. Op zijn kabinet wordt benadrukt dat niet de politiek, maar het leger dit dossier verder moet afhandelen. Over de studie, die al acht maanden op zijn bureau zou liggen, wordt alleen gemeld dat het “om een oud dossier gaat”.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234