Zaterdag 19/09/2020

De conclusie mag niet zijn dat Duitslands barmhartigheid gefaald heeft

In ons collectief geheugen staat er van het jaar 1989 vooral dat ene beeld van duizenden mensen die op 9 november triomfantelijk de Berlijnse Muur beklommen.Beeld REUTERS

Peter Vanham, econoom en schrijver, is mediastrateeg voor het Wereld Economisch Forum.

Duizenden mensen vluchtten naar Hongarije, en van daaruit via Oostenrijk naar Duitsland, waar ze met open armen ontvangen worden.

Klinkt het bekend in de oren? Nochtans heb ik het niet over Syrische vluchtelingen; ik bedoelde de Oost-Duitsers die in de zomer van 1989 naar West-Duitsland vluchtten.

De geschiedenis herhaalt zich. München ontving afgelopen zondag 13.000 vluchtelingen. Het was al de zoveelste dag op rij. Maar trop was dan toch te veel. Zondag volgde een Duitse noodoplossing: grenscontroles. Had Bart De Wever het dan bij aanvang toch aan het rechte eind? De Antwerpse burgemeester riep al weken dat weken dat zijn stad vol zit, en dat een "pushback" noodzakelijk is.

Neen. Want Duitsland wil nog steeds mensen blijven opvangen. De reden is dat het land een veel persoonlijkere relatie heeft met vluchtelingen, en daardoor begrijpt dat barmhartigheid en compassie de eerste reactie moet zijn, en het sluiten van grenzen en inperken van rechten de laatste. Ze hebben gelijk.

Peter Vanham.Beeld Swa Van Damme

Duitsland heeft natuurlijk sowieso een zwaardere last uit het verleden te dragen, niet enkel wat betreft vluchtelingen. Maar het vluchtelingenthema ligt hen bijzonder na aan het hart. Je helpt eerst, en daarna stel je pas vragen en verdeel je de lasten, dat is zowat hun instinct. Dat werd heel duidelijk in de afgelopen weken, toen onze Oosterburen als geen ander de rol van Barmhartige Samaritanen op zich namen.

Het moeten vreemde beelden geweest zijn voor De Wever, die anders zo een grote fan is van Beieren. Terwijl hij pleitte voor een "pushback," reden er massa's burger-konvooien uit zijn favoriet vakantieoord uit om vluchtelingen op te halen aan de Oostenrijkse grenzen. Eens in München werden de vluchtelingen begroet met plakkaten die weinig aan de verbeelding overlieten: 'Flüchtlinge Willkommen'.

Een zelfde reactie was er bij de Münchense Oberburgemeester zelf, Dieter Reiter, die lang zonder morren tot 13.000 vluchtelingen per dag registreerde in zijn stad van 2.6 miljoen - terwijl onze staatssecretaris slechts schoorvoetend 1.500 inschrijvingen per week toeliet voor het hele land.

"Het kan geen oplossing zijn vluchtelingenghetto's te creëren in structureel zwakke gebieden (zoals Turkije of Libanon)," zei hij eind augustus, toen al 9.000 permanent onderdak hadden gekrengen in München. "We hebben ons huiswerk gemaakt en we zullen ook de uitdaging van stijgende aantallen aankunnen." Van een De Boot is Vol-retoriek wou hij niet weten.

Hoe komt dat toch? Ik vermoed dat het jaar 1989 er voor veel tussen zit.

In ons collectief geheugen staat er van dat jaar vooral dat ene beeld van duizenden mensen die op 9 november triomfantelijk de Berlijnse Muur beklommen, met als achtergrond de Brandenburgse poort. Maar voor de Beieraars haalt 1989 ook andere herinneringen naar boven. Toen de Sovjet-Unie op z'n laatste benen liep, besliste Hongarije in mei van dat jaar zijn grenzen met Oostenrijk open te stellen, en zo de facto een gat te slaan in het IJzeren Gordijn. Het gevolg was dat duizenden Oost-Duitsers onmiddellijk hun land ontvluchtten, en via Hongarije en Oostenrijk naar Beieren vluchtten.

Instinctief begrepen de West-Duitsers dat ze aan hun voormalige landgenoten niet moesten vragen of ze politiek dan wel economisch vluchteling waren, vooraleer ze binnen te laten. Wat deed het er ook toe? De DDR was een dictatuur, waarin elke dissident werd weggeruimd, elke burger in het oog gehouden werd, en iedereen leed onder het economische falen van de staat.

Veel Duitsers die vandaag opnieuw hulp aanbieden aan de Syrische en andere vluchtelingen, zullen zich wellicht ook nu niet meteen afvragen of hun land de stroom vluchtelingen wel aankan. Een mens in nood help je, punt. Dat voelt goed, veel beter dan een "pushback" te doen. Dat weten ze maar al te goed door hun eigen verleden.

Natuurlijk kan Duitsland de vluchtelingenstroom niet aan. Dat is zondagavond gebleken. Ook de Duitse dijken breken op een bepaald moment, en het was dus een kwestie van tijd vooraleer de Schengen-zone zou worden opgeheven, en grenscontroles tijdelijk zouden moeten ingevoerd worden. Maar in het geval van Duitsland en Beieren was de directe aanleiding wel dat er simpelweg geen andere mogelijkheid meer was. Er waren letterlijk geen bedden meer voorhanden.

De conclusie mag dan ook niet zijn dat Duitslands barmhartigheid gefaald heeft, en de pushback-politiek gezegevierd. Neen, de conclusie is eerder dat andere landen gefaald hebben het juiste te doen, en Duitslands voorbeeld te volgen.

Die fout kunnen de leiders van Europa in de komende dagen goedmaken. Laten we de pauze optimaal benutten. Laten we het eens worden dat mensen in nood helpen voorrang heeft op alle andere overwegingen - en dan kan de grens weer open.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234