Woensdag 21/10/2020

Defensie

De communautaire splinterbom van Michel I

Beeld Bas Bogaerts

Wil defensieminister Steven Vandeput (N-VA) zijn budget uit het rood houden, dan moet hij voor minstens tien kazernes de sloophamer bovenhalen. Raakt hij de luchtmachtbasis van Florennes, dan ontketent hij een oorlog met MR. Florennes heeft alle potentieel van een militair Brussel-Halle-Vilvoorde.

Grote kans dat de Belgische politiek de komende maanden (nog) wat meer op het eerste seizoen House of Cards gaat lijken. Francis Underwood, de meest uitgekookte politicus van het kleine scherm, slaagt er via vijf omwegen in een legerbasis open te houden zodat hij de steun verwerft van de politiek sterkhouder aldaar. Dat er aan die deal een jong politicus, Peter Russo, kapot gaat, beschouwt Underwood als collateral damage. Voor eenzelfde gemarchandeer met kazernes en kiesdictricten maken de politici in dit land zich op.

In België zullen waarschijnlijk niet een, maar tussen tien en vijftien legerbasissen dicht moeten. Elk van die basissen ligt in de achtertuin van een parlementslid, partijvoorzitter of minister. Dat een kazerne gelijk staat aan een stevig aantal jobs maakt de hele oefening nog hachelijker, zeker omdat in de vorige legislatuur al 24 basissen hun slagbomen sloten.

Het getal 15 is niet lukraak door De Morgen gekozen, het cijfer circuleert in regeringskringen. In het centrum van het land blijven dan de grootste basissen staan, elk met hun specialiteit. Alle kleine kazernes, en zeker die in de periferie, gaan voor de bijl. Vandeput zal dan wel twee heilige huisjes moeten afbreken: de regionale spreiding én de wafelijzerpolitiek.

Nu heeft elk legeronderdeel een Franstalige en een Vlaamse variant. In elke provincie bevinden zich ook genoeg basissen, zodat jongeren niet ver moeten lopen om hun militaire ambities waar te maken. Maar die rekruten moeten toch, zoals in het buitenland, 50 kilometer ver kunnen reizen?

Wil Vandeput rationeel besparen, dan geeft hij die dichtbij-huis-politiek op. Het is veel te duur en onpraktisch om het leger te versnipperen over het hele grondgebied. De Limburger riskeert dan wel een communautair slagveld. Zowel zijn partij als MR hebben immers een zwakke plek voor 'onze jongens'.

Vastketenen aan Florennes

Het lijkt contradictorisch voor een Vlaams-nationalistische partij, maar N-VA investeerde de afgelopen jaren fors in het Belgisch leger. Theo Francken (nu staatssecretaris), Karolien Grosemans (nu voorzitter van de commissie Defensie) of Bert Maertens (Vlaams Parlementslid) liepen vorige legislatuur alle mogelijke recepties af om een netwerk in 'La Grande Muette' op te bouwen. Militairen mogen dan geen Vlaamse vendelzwaaiers zijn, het zijn wel conservatieve kiezers, die zich wat in de steek gelaten voelen door de klassieke partijen. Die wou N-VA aan zich binden.

Het leidde ertoe dat N-VA tijdens de regeringsonderhandelingen haar uiterste best deed om de saneringen voor het leger, toch een über-Belgisch bastion, zo miniem mogelijk te houden. Met Pasen zal Vandeput waarschijnlijk opnieuw voor meer centen pleiten. Tegen beter weten in.

Bij de Mouvement Réformateur zijn de banden met het leger even nauw. Hun ideaal leger is identiek in Vlaanderen en Franstalig België. Elke extra generaal van Vlaams origine is er één te veel. "Het communautair evenwicht, de correcte mix moet bewaard blijven", zegt Luc Gennart. "N-VA heeft beloofd dat ze dit evenwicht niet zal verstoren. Doen ze dat toch, dan zal ik mij niet inhouden." Gennart is een man om rekening mee te houden. Als ex-commandant van de luchtmachtbasis van Florennes is hij dé defensiespecialist én communautaire expert van MR. Hij vecht, met MR-fractieleider Denis Ducarme aan zijn zijde, voor het voortbestaan van 'zijn' basis. Dat Ducarme graag zelf defensieminister was geworden, maakt de strijd alleen maar verbetener. "Het behoud van Florennes is voor ons een casus belli. Een breekpunt." klinkt het. "Er moet een Vlaamse en een Franstalige F-16-basis blijven."

Samen met een oorlog in de regering riskeert Vandeput ook een gevecht in het leger. De lucht-, zee- en landmacht zijn gezworen concurrenten. "De besparingen zullen de oude vetes tussen de componenten weer doen herleven", zegt André Flahaut (PS), defensieminister van 1999 tot 2007. "Daar zal Vandeput heel erg voor moeten opletten." De land- en zeemacht hebben al lang het gevoel dat de luchtmacht - vaak beter opgeleide mensen met een dikker adresboekje - meer geld los krijgen. De dure, nieuwe straaljagers zetten die rivaliteit ook al op scherp.

Kleine-Brogel

Als het gezond verstand primeert, vliegen de F-16's van Florennes naar Kleine-Brogel. "Het is aberrant om voor vijftig straaljagers beide basissen open te houden", zegt een regeringsbron. Kleine-Brogel heeft het voordeel dat het centraler ligt en dat het een Amerikaans detachement als buur heeft. Uiteraard speelt ook mee dat er zich kernwapens bevinden, al wil nog steeds niemand in het leger dat luidop zeggen.

Kleine-Brogel heeft ook minstens even belangrijke bondgenoten in de Zweedse coalitie. CD&V-partijvoorzitter Wouter Beke, niet toevallig lid van de commissie Defensie, is burgemeester van Leopoldsburg. En Vandeput zelf liet zich al ontvallen "dat hij er alles aan zal doen bij elke beslissing Limburger te zijn". Los van die twee machtige pleitbezorgers is het ook erg moeilijk om Leopoldsburg, net als Marche-en-Famenne, te sluiten, omdat het deze kazernesteden zou vernietigen.

De keuze tussen Florennes en Kleine-Brogel dreigt de communautaire gemoederen zodanig te verhitten dat experts nu zelfs voorstellen beide basissen op te doeken. Over de grens, op neutraal terrein, zou dan het vliegveld komen voor de Belgische straaljagers. Een ander, plausibeler, Belgisch compromis is dat Florennes zichzelf heruitvindt als dronebasis.

Bij de luchtmacht kunnen ook Gavere en Koksijde de boeken toedoen. In Gavere zitten de militaire luchtverkeersleiders, of het militaire equivalent van Belgocontrol. Dé vraag is of het leger die functie wel moet blijven uitoefenen. Oost-Vlaanderen wordt dan wel de enige Vlaamse provincie zonder basis, want het staat in de sterren geschreven dat de Gentse Leopoldskazerne wordt ontmanteld. Voormalig defensieminister Pieter De Crem (CD&V) zal het niet graag aan zijn achterban verkopen.

De basis van Koksijde is ook veel te kostelijk om nog langer open te houden. De reddingshelikopters kunnen verhuizen naar de luchthaven van Oostende of de marinebasis in Zeebrugge. "Ik geef geen euro voor het voortbestaan van Koksijde", zegt een regeringsbron. "De immobiliënmakelaars zitten ook al jaren te lonken naar die prachtige gronden. Daar kan een nieuwe Atlantikwall verrijzen." Die bouwprojecten kunnen het makkelijker maken voor Sander en Jan Loones, de plaatselijke N-VA-kopstukken, om de sluiting te verdedigen. Zoon Loones is een aanstormend talent binnen N-VA. Sinds vorig jaar is hij ondervoorzitter en Europees Parlementslid.

Vliegroutes

Van de luchtmachtbasissen zouden dan Beauvechain, Melsbroek en Kleine-Brogel overblijven. Melsbroek en Beauvechain liggen in het centrum van België zodat er geen nutteloze verplaatsingen nodig zijn. Zeker voor Beauvechain, de thuisbasis van de transporthelikopters, is dat een belangrijk pluspunt. Net die basis wil MR wel dicht "omwille van de lawaaihinder".

Beauvechain ligt in Waals-Brabant, bij Waver, thuisbasis van premier Charles Michel (MR), en traditioneel wingewest van de MR. De 'lawaaierige' transporthelikopters moeten voor MR dan naar Florennes. "Maar hoe kun je nu het transport van een leger organiseren vanuit een uithoek?", werpt een ingewijde op.

Voor de landmacht moet dezelfde vuistregel gelden als voor de luchtmacht: in het centrum kunnen enkele grote basissen behouden blijven, de periferie moet dicht. In West-Vlaanderen betekent dat het doodvonnis voor Ieper. Daar liggen de stocks van kledij en tenten, wat meer in een depot in het midden van het land thuishoort. Al dat materiaal kan naar de kazerne van Peutie, die bij de vorige herstructurering al fors toenam. Eenzelfde logica geldt voor Lombardsijde. De luchtdoelartillerie mag naar Brasschaat. "(Burgemeester) Jan Jambon zal hen wel met open armen ontvangen", lacht een regeringsbron.

Nog op de Vlaamse 'te sluiten'-lijst staan Berlaar en Grobbendonk. Als Vandeput de basis in Berlaar schrapt, riskeert hij wel hevige protesten van de vakbonden. Een pak militairen moest door de herstructurering van De Crem van elders al naar Berlaar verhuizen. "Als die mensen voor de tweede keer in vijf jaar hun leven moeten omgooien", waarschuwt een expert uit, "krijg je miserie."

Aan de overkant van de taalgrens kunnen Spa, Aarlen, Doornik, Nijvel en Bastenaken nog verdwijnen. In Spa zou de kazerne kunnen sluiten, maar het trainingskamp blijven bestaan. Aarlen en Doornik liggen opnieuw te ver van het centrum. Voor die twee basissen zal Vandeput het verzet van MR moeten trotseren. De liberalen wilden enige tijd geleden zelfs een nieuwe kazerne in Henegouwen neerpoten, laat staan dat ze, samen met Florennes, die in Doornik willen sluiten. In Nijvel zitten de apothekers van het leger, die in Neder-Over-Heembeek zouden kunnen gaan werken.

Bastenaken is het curiosum onder de belaagde basissen. De Crem wou hier al vanaf, maar onder druk van de Amerikanen maakte hij er een museum van. Ook Vandeput wordt nu gestalkt door de kleinkinderen van Amerikaanse soldaten. Die willen de plek waar hun grootvader vocht aan de zijde van de legendarische generaal Anthony 'Nuts' McAuliffe absoluut behouden. "Maar die basis zal vanzelf wel uitdoven", zegt een militaire bron. "De honderd mensen die er nog werken, gaan de komende jaren allemaal op pensioen."

Toch valt ook hier tegenstand van MR te verwachten. Omdat het om zo'n historische site gaat en omdat ze de sluiting ervan - opnieuw - zullen beschouwen als 'la flamandisation' van het Belgisch leger. Waar MR dan weer geen voorliefde voor heeft, zijn de special forces in Heverlee. Mocht het nodig zijn, hebben zij aan staatssecretaris Francken van het nabijgelegen Lubbeek wel een beschermheer.

Kakidokters

Een moeilijke kwestie is het militair ziekenhuis van Neder-Over-Heembeek. Moet dit ziekenhuis privatiseren of net meer factureren? De ziekenboeg van het leger werd gebouwd toen alle Belgen nog een jaar legerdienst moesten kloppen. Als het leger straks nog hooguit 21.000 zielen telt, is die hopeloos te groot. Vandeput zou het internationaal vermaarde brandwondencentrum, waar zelfs rijke Russen hun heil zoeken, kunnen laten bestaan, en de rest afstoten. Steeds minder dokters die er werken, blijken immers nog te porren voor buitenlandse missies. Hun looneisen worden ook veel te hoog voor het noodlijdende Belgische leger.

Binnen Defensie denkt men er daarom aan om vrijwillige 'burgerdokters' een korte militaire training te geven en hen mee op missie te zenden. Vergelijk het met Artsen Zonder Grenzen, maar dan in een kaki-uniform. Die vrijwilligers zorgen dan voor vers bloed, en Defensie moet niet langer de lange opleiding van legerdokters betalen.

Blijft over: de meest mediagenieke militairen van het moment - de paracommando's. Zij resideren nu in Flawinne en Tielen, netjes verdeeld over Wallonië en Vlaanderen. Regeert de ratio, dan verdwijnt ook een van deze basissen. Maar dat, het wordt een afgezaagd riedeltje, zou pas echt een communautaire splinterbom zijn.

Bekijk een interactieve versie van de kaart 'De legerkazernes die moeten verdwijnen en die zeker kunnen blijven' hier.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234