Zondag 29/01/2023

'De commissie-Verwilghen is te ver gegaan'

'Waarover gaat de zaak-Dutroux eigenlijk? Een fait divers dat een diepgewortelde en algemeen verspreide ontevredenheid van de bevolking heeft blootgelegd. Als we het dossier bekijken in het licht van wat er in de wereld gebeurt op het vlak van seksueel misbruik, valt het nogal mee.' Martine Bouillon kijkt strak. Ze laat bewust een stilte vallen na de provocatie. De magistrate heeft gesproken. Later komt de citoyenne Bouillon aan het woord: 'Alhoewel het gerechtelijk onderzoek nog loopt, is het voor mij duidelijk dat Dutroux niet alleen handelde. Netwerken bestaan: daarvan moet ik jullie toch niet overtuigen.'

Peter-Jan Bogaert

Martine Bouillon is een gedreven vrouw. Radicaal in woord en daad. Ze provoceert, plaatst ironische kanttekeningen bij het publieke debat. Ze is moeilijk thuis te brengen. Haar gesmaakte media-optredens maken van haar een buitenbeentje in de grijze wereld van de Parijse magistratuur. Ze is niet geliefd bij de meeste van haar collega's. Dat weet ze. Ze is ook niet echt lief voor hen. "Heel wat rechters hebben nog nooit een cel van binnen gezien. Weten niet wat het is om werkloos te zijn... Het is triest om te zeggen, maar veel rechters hebben absoluut geen voeling met de realiteit. Ze zitten daar in hun ivoren toren en roepen luidop dat zij recht spreken. Bij ons bevindt de justitie zich ook in een legitimiteitscrisis, ziet u."

U stelt dat Belgische justitie zich niet moet schamen. Ook de Franse justitie is in crisis, net zoals zovele instellingen in de westerse wereld.

"Inderdaad. Wat België meemaakt, is niet zo uitzonderlijk. Ik bekijk het in een breder kader. Alle instituties die zich in het verleden hebben geprofileerd krijgen klappen. Kerk, politiek, onderwijs. Justitie volgt. Het kan niet anders. Binnen een paar maanden zullen we ongetwijfeld het eerste geval hebben van een veroordeelde die in de rechtzaal een stoel gooit naar de rechter omdat hij niet akkoord gaat met de uitgesproken straf. Justitie verliest aan legitimiteit. In België, in Frankrijk, maar ook in andere landen."

Hoe is dat verlies aan legitimiteit te verklaren?

"Omdat het recht dat uitgesproken wordt, niet meer samenvalt met gerechtigheid. Het is opvallend dat justitie altijd meer de sterke heeft beschermd dan de zwakke. Het slachtoffer kan in Frankrijk, nog minder dan in België, aanspraak maken op een aantal rechten. De eerste bekommering van het gerecht was en is geen fouten te maken. Zorgen dat er geen onschuldige in de cel belandt. Dat daarmee de rechten van het slachtoffer naar de achtergrond verwezen werden, werd als onoverkomelijk beschouwd. Nu is daar gelukkig een kentering in gekomen. Zowel in België - zie de wet-Franchimont, maar ook in Frankrijk komt er schot in die zaak."

"De crisis is ook te verklaren door de massa's dossiers die het gerecht te verwerken krijgt. Een correctionele kamer in Parijs moet zich soms door veertig dossiers per dag werken. Ofwel lijdt de kwaliteit onder die situatie, ofwel de kwantiteit. Hoe dan ook, Justitie is altijd gezien."

"De maatschappij evolueert ook snel. Justitie heeft geen tijd meer om afstand te nemen, te bestuderen en dan pas te oordelen. Vroeger stond justitie door de jurisprudentie mee aan de top van de maatschappelijke verandering. In alle grote ethische dossiers was er eerst een uitspraak van een rechter, die als revolutionair werd gezien. Later kwam het maatschappelijk debat, met als resultaat een nieuwe wet. Nu worden we in snelheid gepakt door de technische evolutie. Neem nu het klonen. Nog voor de maatschappij heeft uitgemaakt of we dit nu moeten afremmen of niet, worden we al geconfronteerd met tientallen nieuwe toepassingen."

De crisis in de justitie is algemeen, zegt u. Maar de commissie-Dutroux, die zich specifiek op de Belgische symptomen ging werpen, kan niet op goedkeuring rekenen?

"Dat er iets moest gedaan worden, oké, daar ben ik het mee eens. Een signaal. Een politieke en sociale uitlaatklep om de hoog opgelopen spanning te kanaliseren. Maar men heeft verdorie de justitie opgeofferd om dat doel te bereiken. De Belgische magistraten die zich nog altijd geschokt weten door de werkzaamheden van de commissie, begrijp ik héél goed. Het was een ongeoorloofde en nooit geziene tussenkomst. De scheiding der machten is een heilig principe. Daar raak je niet zomaar aan. Parlementairen die het werk van justitie controleren... Ik begrijp nog altijd niet goed dat men het in België heeft toegelaten. Ik zweer u, in Frankrijk was zoiets ondenkbaar. Een griffier die voor de tv-camera's zijn onderzoeksrechter beschuldigt... Een rijkswachtadjudant die meermaals als een gestrafte schooljongen afgebekt wordt door een politicus... Ik heb grote ogen getrokken."

Toch heerst de overtuiging dat de commissie goed werk heeft geleverd. In het eerste rapport werd overtuigend aangetoond dat de interne controle bij justitie en politie schromelijk tekort schoot.

"Daar ben ik niet van overtuigd... En als het toch zo zou zijn, moet je de vraag stellen waarom de interne controle niet werkte. Te weinig middelen? Een slechte organisatie? En wiens fout is dat allemaal? Ik weet het niet. Feit blijft dat de parlementaire commissie zich te ver heeft gewaagd."

Wat zijn uw aanbevelingen voor de Belgische justitie?

"Laat justitie wat op adem komen. Alleen, er is geen bevoogding nodig. Geef hen meer middelen en ook de tijd om de maatschappelijke veranderingen te kunnen volgen. Ondanks de geschetste problemen bespeur ik een mentaliteitswijziging die traag maar zeker op gang kom. Magistraten komen meer en meer uit hun ivoren toren en pikken de draad met de samenleving weer op. En voor mezelf geldt dat wat ik als magistrate niet kan verwezenlijken, ik wel kan doen als burger."

U vangt in uw eigen huis kinderen op die seksueel zijn misbruikt. Eerder uitzonderlijk, zeker voor een magistraat.

"Veel collega's hebben het er moeilijk mee. Ik ben er zelfs een paar keer voor op de vingers getikt door mijn superieuren. Maar ik kan het niet laten. In mijn vorige leven als onderzoeksrechter ben ik vaak met sociale drama's geconfronteerd geweest. Kinderen die aan hun lot worden overgelaten... Seksueel misbruik, geweld in gezinnen. Als rechter was ik verplicht de wet toe te passen, maar als citoyenne bekijk ik het vanuit de gerechtigheid."

"Het thema van seksueel misbruik ligt me na aan het hart. Jaren heb ik gevochten tegen het vooroordeel als zou het in Frankrijk best meevallen. Dat is dus niet zo. Seksueel misbruik komt voor bij hoog en laag, bij katholieken en moslims. In Frankrijk, België en in de hele wereld. Als ik overal uitschreeuw dat er iets gedaan moet worden, dan kan ik niet zelf aan de kant toekijken. Dan wil ik iets doen. Iets concreets. Zo ben ik."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234