Zaterdag 06/03/2021

De comeback van de

politicoloog Pierre-Andr� Taguieff

complottheorie

Wat hebben De Da Vinci code, The X-Files en In de ban van de ring met elkaar gemeen? Volgens politicoloog Pierre-André Taguieff vertrekken ze allemaal van hetzelfde wereldbeeld. In zijn nieuwe essay, La Foire aux 'Illuminés', maakt hij zich zorgen over de heropleving van de mythe van het internationale complot in de populaire cultuur. Samuel Blumenfeld

De complottheorie beleeft een nieuwe jeugd, bevorderd door enkele grote successen van de hedendaagse populaire cultuur. Het complotdenken verklaart alle ellende van de wereld door de ingrepen van boosaardige, verborgen, geheime machten. Meestal beschuldigt ze een elitaire, sektarische minderheidsgroep van politieke, financiële, militaire, psychologische of wetenschappelijke machinaties.

Een van de eerste moderne versies van de complottheorie werd op het einde van de achttiende eeuw geformuleerd: een geheim genootschap, de Illuminati van Beieren, zou de Franse Revolutie hebben beraamd, in een samenzwering om de christelijke beschaving en de monarchistische orde ten gronde te richten. Later werd het complot het werk van de vrijmetselarij, daarna van Joodse vrijmetselaars en ten slotte, in het midden van de negentiende eeuw, van de Joden alleen. De aanhangers van de complottheorie fabriceerden vervalsingen, waarvan de Protocollen van de Wijzen van Sion (1901) de beroemdste is. In de jaren 1930 speelde het 'Joodse complot' een hoofdrol bij de nazi's en in de rechtse Europese politiek. Na de Tweede Wereldoorlog werd er niet meer over gesproken en leek de zaak gesloten.

Niet dus. De complotmythologie maakt een sterke comeback, zegt Pierre-André Taguieff in zijn essay La Foire aux 'Illuminés'. Esotérisme, théorie du complot, extrémisme (Mille et Une Nuits). Taguieff, een socioloog en professor aan het Parijse Institut d'études politiques, stelt dat de internationale bestsellers van Dan Brown (De Da Vinci code, Het Bernini mysterie) dezelfde symbolische voedingsbodem hebben als de stapels pamfletten over samenzweringen die extreem rechts sinds het midden van de jaren 1980 heeft gepubliceerd.

Door zijn onderzoeksterrein uit te breiden tot videogames als Illuminati - New World Order, dat de strijd tegen de Illuminati als onderwerp heeft, In de ban van de ring van J.R.R. Tolkien, waarin de krachten van het licht de machten van de duisternis bestrijden, en de televisieserie The X-Files probeert Pierre-André Taguieff orde te scheppen in wat hij "de rommelmarkt van het esoterisme" noemt.

Het resultaat van zijn onderzoek is deprimerend. Een groot gedeelte van de populaire cultuur, het gedeelte dat het meeste succes heeft, rehabiliteert het complotdenken in de ene of ander gedaante. Dat heeft ernstige politieke gevolgen: een verzwakking van de democratie, een verlies aan geloofwaardigheid van de elites, de terugkeer van teksten die men vergeten waande, zoals de Protocollen van de Wijzen van Sion. Volgens Taguieff, wiens stellingen soms voor discussie vatbaar zijn, gebruiken zowel extreem rechts als extreem links hetzelfde mechanisme, de nieuwste variant van het complotdenken.

De huidige massacultuur - De Da Vinci code, The X-Files, fantastische films en videogames - populariseert volgens u thema's die tot in de jaren 1970 het monopolie waren van extreem rechts. Steeds meer mensen geloven in complottheorieën met Joden, mondialisten of kapitalisten in de hoofdrol. Hoe verklaart u dat fenomeen?

Taguieff: "De formule 'complottheorie' is bedrieglijk. Complotten en samenzweringen zijn een van de grote moderne politieke mythes. Hun centrale boodschap is het idee dat je de wereldgeschiedenis kunt verklaren door de manipulaties van geheime genootschappen. De mythe van het wereldcomplot of het megacomplot is op het einde van de achttiende eeuw bedacht en daarna alsmaar rijker geworden.

"Wat opvalt aan de complotgolf die we de jongste drie decennia zien en die in het recente verleden sterk is toegenomen is dat zij niet alleen in extreem rechtse kringen leeft, maar zich uitstrekt tot een gevarieerd en niet noodzakelijk politiek geïnteresseerd publiek. Het complotdenken heeft thema's uit de esoterie overgenomen en is daardoor een cultuurfenomeen geworden. We kunnen dat verklaren met twee hypothesen over grote veranderingen in het domein van het geloof.

"Om te beginnen is er de terugval van de grote politieke of wereldlijke religies, zoals het communisme. Het geloof in de vooruitgang, die gezien werd als een wereldwijde evolutie van minder goed naar beter, heeft voor steeds meer tijdgenoten zijn aantrekkingskracht verloren. Zij hebben zich laten bekeren tot het doemdenken van het harde of radicale ecologisme. Twee en een halve eeuw lang heeft het Westen in de vooruitgang geloofd. Nu ligt het tijdperk van de stralende toekomst achter ons.

"Het tweede verschijnsel, dat de godsdiensthistorici goed kennen, is dat van de ontkerkelijking, de afnemende invloed van de grote monotheïstische godsdiensten. Het inkrimpen van de religieuze invloedssfeer schept een vacuüm, dat wordt gevuld door simplistische antwoorden op het zoeken naar zin, in een context die wordt gekenmerkt door onzekerheid en verwarring. De vraag groeit en het aanbod doet dat ook.

"Het complotdenken voelt zich van nature thuis in deze nieuwe geloofsruimte, waarin men naar verborgen betekenis zoekt en van inwijding droomt. Geheimen en codes, de aantrekkingskracht van het mysterieuze, de belangstelling voor machinaties en manipulaties, de fascinatie die onzichtbare machten uitoefenen, de angst voor een occulte dictatuur, allemaal zijn het onderdelen van de nieuwe synthese esoterie en complotdenken. De wereldpolitiek wordt verklaard door de boosaardige bedoelingen van samenzweerders. Als we hen kunnen ontmaskeren, zullen we eindelijk begrijpen waarom het zo slecht gaat met de wereld: er is een oorzaak."

Hebben de vele pamfletten over samenzweringen van duistere machten en immens populaire cultuurproducten zoals de boeken van Dan Brown een gemeenschappelijke basis?

"Je kunt het complotdenken in drie of vier ideeën samenvatten: niets is toeval, alles wat gebeurt is het resultaat van een plan, dus van menselijke machinaties, niets is wat het lijkt te zijn en alles houdt op een verborgen manier verband met elkaar. Achter het geheim ligt een groter geheim en daarachter een nog groter, dat altijd ontoegankelijk zal blijven. Alleen al dat men niet over de bewijzen van een complot beschikt, wordt het opperste bewijs.

"Mensen die in complotten geloven, zijn gedwongen tot een ingewikkelde en altijd teleurstellende intellectuele arbeid. Ze willen bewijzen vinden maar zijn er tegelijkertijd van overtuigd dat men de waarheid toch nooit zal kunnen aantonen. Het complotdenken wordt gevoed door een eindeloze argwaan. Daarnaast verschaft het ontcijferen van De Da Vinci code en zijn derivaten ons een esthetisch en speels plezier. Het complotdenken wordt niet alleen gevoed door de echte fanatici, maar ook door een cultuurindustrie met producten over geheime genootschappen en samenzweringen. Een complot spelen is natuurlijk niet hetzelfde als erin geloven. Maar videospelletjes als Illuminati - New World Order dragen bij tot het geloof. Ze zijn een vorm van zachte massa-indoctrinatie."

Wanneer verschijnen de eerste complottheorieën in de geschiedenis?

"Daarvoor moeten we terug naar de Franse Revolutie. Tussen 1789 en 1792 werden verscheidene pamfletten gepubliceerd over een complot van vrijmetselaars of Illuminatie achter de Franse Revolutie. Ze vertonen het typische schema van alle complottheorieën, van de simpele angst voor samenzweringen tot de complotmythologie. Het schema is als volgt: de echte oorzaak van wat er gebeurt; is geheim; om de oorzaak te vinden, moet men ze ontcijferen; om achter de schermen van het historische toneel te geraken, moet men ingewijd worden. Het postulaat is dat boosaardige wezens in de schaduwen een plan hebben uitgewerkt om de christelijke beschaving en de monarchistische orde te vernietigen. De ware geschiedenis is een geheime geschiedenis. De officiële geschiedenis moet wel een verzinsel zijn. Vandaar de verwantschap van het complotdenken met het esoterisme, dat in zijn negentiende-eeuwse gedaante in een verborgen betekenis van de geschiedenis geloofde."

Wat is de eerste geheime orde die van alle kwalen werd beschuldigd?

"De Illuminati of 'verlichten'. Ze hebben echt bestaan, als een maçonniek geheim genootschap dat op 1 mei 1776 werd gesticht door Adam Weishaupt (1748-1830), een telg uit een oude christelijke Duitse familie en een oud-leerling van de jezuïeten. Dat hij geen Jood was, zou de complottheoretici van de tweede helft van de negentiende eeuw behoorlijk dwarszitten. Maar toen de legende ontstond, was het Joodse complot nog niet aan de orde van de dag. Men maakte zich veeleer zorgen over een complot van de vrijmetselarij of de Illuminati.

"De demonisering van de Illuminati in Frankrijk was vooral het werk van Abbé Augustin de Barruel, die voor zijn Mémoires pour servir à l'histoire du jacobinisme (1797-'98) ernstig onderzoek deed naar de Beierse Illuminati maar ze daarna als een mythe reconstrueerde, hun belang overdreef en hun boosaardige bedoelingen toeschreef die ze helemaal niet hadden.

Wanneer verschijnt het Joodse element in de complotmythologie?

"Weer bij Abbé Barruel, die vanaf 1806 vervalsingen begon te publiceren die veel school zouden maken. Hij schreef een brief die hij zogezegd uit Firenze had ontvangen, van een zekere kapitein Jean-Baptiste Simonini. De vertrouwelijke informatie die Barruel van de denkbeeldige Simonini ontving, kwam erop neer dat alle geheime sekten en genootschappen ter wereld worden geleid door de 'Joodse sekte'. Alle Joden zouden dus een internationale sekte vormen die haar macht aan goud dankte. Die vervalsing deed eerst als vertrouwelijke informatie de ronde. Ze werd in 1878 opnieuw gepubliceerd en verspreidde zich deze keer door heel Europa en later de Verenigde Staten. Ze moest bewijzen dat de vrijmetselarij in het geheim door Joden werd geleid, in hun eigen voordeel.

"Een tweede anti-Joodse vervalsing was Le discours du rabbin (vanaf 1872 in Europa verspreid), een uittreksel uit een roman die in 1868 in Berlijn was gepubliceerd. In een van de hoofdstukken verschijnt een opperrabbijn die tijdens een geheime (en uiteraard nachtelijke) vergadering van de vertegenwoordigers van de 'twaalf stammen van Israël' een 'Joods plan voor de verovering van de wereld' uiteenzet.

"De Kerk besloot toen haar machtige propagandamachine in te schakelen tegen de vrijmetselarij, die ze als handlanger van een internationale samenzwering aanklaagde (encycliek van Leo XIII: Humanum gennus, 1884). En ze voegde er een nieuw en volgens de strategen van het Vaticaan aantrekkelijk ingrediënt aan toe, het idee dat de vrijmetselarij een zaak van de Joden was.

"Toen Edouard Drumont in 1886 zijn bestseller La France juive publiceerde, herhaalde hij de thesis dat de Joodse vrijmetselarij de Franse Revolutie had georganiseerd en uitgevoerd. Hij veranderde Weishaupt in een Jood en maakte van de Illuminati een Joodse orde, terwijl ze in werkelijkheid erg weinig leden van Joodse afkomst had. Propagandisten tillen niet zwaar aan de waarheid."

En de Protocollen van de Wijzen van Sion?

"De Protocollen van de Wijzen van Sion, een beroemde vervalsing die in de twintigste eeuw een buitengewoon succes kende, werd in 1900-'01 in het Frans geschreven, in Parijs. De vervalser was een Rus, Matthieu Golivinski, die af en toe voor de Okrana werkte, de geheime politie van de tsaar. Hij deed regelmatig opzoekingen in de Bibliothèque Nationale en fabriceerde de Protocollen met de middelen waarover hij beschikte. Ze geraakten in november 1901 tot in Rusland, waar ze werden vertaald en eerst ambachtelijk verspreid. In de zomer van 1903 verschenen ze in Sint-Petersburg in een verkorte versie als feuilleton in de krant Znamia, onder de titel 'Het Joodse plan voor de verovering van de wereld'. Die eerste publicatie was het werk van Krusjevan, een antisemitische extreem rechtse militant die in april van dat jaar een verschrikkelijk pogrom had georganiseerd in Kichinev. Krusjevan gebruikte de Protocollen als rechtvaardiging voor de pogrom en de moord op Joden. Op 11 september 1903, vier dagen na de publicatie van het slot van de vervalsing, vond de pogrom van Gomel (Wit-Rusland) plaats. De Protocollen waren vervaardigd als een anti-Joods-maçonnieke vervalsing, maar werden uitsluitend als een anti-Joodse vervalsing gebruikt."

Waarom werden van alle pamfletten over Joodse samenzweringen van die periode precies de Protocollen van de Wijzen van Sion zo populair?

"Omdat het een zeer vage vervalsing is, met heel weinig context. Men kan ze dus gemakkelijk recycleren of in een nieuwe context plaatsen. In de Protocollen wordt een 'Wijze van Sion' opgevoerd die zijn gelijken toespreekt, we weten niet wanneer of waar. We kennen zijn identiteit of de plaats van de bijeenkomst niet. We weten niet wie de toehoorders zijn of tot welk geheim genootschap ze behoren.

"Bij elke maatschappelijke stuiptrekking, elke onbegrijpelijke, verwarrende verstoring van de orde, telkens als mensen proberen te begrijpen wat er gebeurt, geven de Protocollen het antwoord op de vraag naar het waarom. Dat heeft zich keer op keer herhaald: na de Eerste Wereldoorlog, bij de aankondiging van de Tweede, na de stichting van de staat Israël in 1948, na de Zesdaagse Oorlog van juni 1967, na de anti-Amerikaanse aanslagen van 11 september 2001.

"De Protocollen hebben zich na 1920 door heel de wereld verspreid omdat ze in verband werden gebracht met de bolsjewistische revolutie, die heel Europa had geschokt. Op 8 februari 1920 publiceerde Winston Churchill een artikel in de Illustrated Sunday Herald: 'Zionisme versus bolsjewisme', waarin hij uitlegde dat een 'internationale' bende Joden, van Weishaupt (de stichter van de Illuminati van Beieren) tot Marx en van Marx tot Trotski, Bela Kun, Rosa Luxemburg en Emma Goldman (de Amerikaanse anarchiste en communiste, 1869-1940), revoluties beraamde om de beschaving te verwoesten. Zelfs Churchill, een uiterst intelligent en gecultiveerd man, kon dus het slachtoffer worden van het geloof in een samenzwering van Illuminati en bolsjewieken. In begin van de jaren 1920 geloofde bijna de volledige Europese elite in de kwakkel van een Joods wereldcomplot dat alles had georganiseerd en geprogrammeerd, van de Franse Revolutie tot die van de bolsjewieken."

De boeken van Dan Brown verontrusten u. Waarom?

"Dan Brown is een goede vakman, die de kneepjes kent. We zouden ook een heleboel andere minder bekende auteurs kunnen noemen. Ik heb de indruk dat uit allerlei boeken, games en films, die vaak heel aantrekkelijk zijn, een soort antidemocratische oorlogsmachine aan het groeien is. Het zijn cultuurproducten die ons leren om maatschappelijke gebeurtenissen en fenomenen door de bril van het complotdenken te zien. Zogenaamde historische gebeurtenissen zouden nooit plaats hebben gevonden (we kennen het negationisme, dat de gaskamers van de dodenkampen van de nazi's ontkent), toevallige doden zouden slachtoffers van verborgen moorden zijn, natuurrampen of pandemieën zouden het resultaat zijn van criminele complotten, de democratie zou slecht zijn en achter de schermen zou het krioelen van de geheime genootschappen die elkaar bevechten om de macht.

"Het moreel verwerpelijke van De Da Vinci code is dat Dan Brown fictieve feiten als reëel of historisch voorstelt. Hij begint zijn roman met een opsomming van zogenaamd historische feiten. In zijn proloog schrijft hij onder een kopje 'Feiten' dat het geheime genootschap van de Priorij van Sion in 1099, na de eerste kruistocht, werd gesticht en dat men in 1975 in de Franse Bibliothèque Nationale perkamenten ontdekte, de 'Dossiers Secrets', waarin de namen voorkomen van leden van de Priorij, zoals Sir Isaac Newton, Botticelli, Victor Hugo en Leonardo da Vinci.

"Miljoenen mensen lezen dat en geloven dat de Priorij van Sion inderdaad in 1099 door Godfried van Bouillon is gesticht. Maar dat geheime genootschap heeft nooit bestaan. Het is verzonnen door een zekere Pierre Plantard (die zich Plantard de Saint-Clair noemde), een gewezen Petainistische collaborateur die dacht dat hij afstamde van de Merovingers en nog verder van Jezus en Maria Magdalena.

"Een vorige bestseller, een pseudohistorisch boek van Michal Baigent, Richard Leigh en Henry Lincoln, Heilig bloed, heilige graal (1982), heeft de verzinsels van Plantard jammer genoeg op grote schaal verspreid. Plantard was een mythomaan en een oplichter die in juni 1956 een vereniging stichtte, de Priorij van Sion. De Priorij bestaat dus wel degelijk, maar als een vereniging. En de 'Dossiers Secrets' zijn vervalsingen van de hand van Plantard en zijn vrienden. Wanneer men dat weet, krijgt de roman van Dan Brown een heel andere betekenis.

"Brown neemt trouwens de katholieke kerk onder vuur en suggereert dat Opus Dei een criminele geheime genootschap is. Men kan ongetwijfeld vinden dat Opus Dei te geheimzinnig is en twijfelachtige methoden hanteert, maar we mogen het belang of de boosaardigheid van die organisatie niet overdrijven. Dan Brown is een beetje een tweede Abbé Barruel, deze keer met de kerk als vijand. Hij overdrijft, insinueert criminele bedoelingen, strooit venijn rond. Hij herhaalt een door een megalomaan en oplichter in het leven geroepen legende die al in 1988 ontkracht is door Ge-rard de Sède, een Franse schrijver en journalist (1922-1994) die zelf vroeger had geholpen om de mythe geloofwaardig te maken.

"Dan Brown hoefde al die verzinsels niet te steunen toen hij zijn roman schreef. Hij heeft niet de moeite genomen om zich over de zaak te documenteren. In zijn vorige boek, Het Bernini mysterie, had hij al zijn versie van de mythe van de Illuminatie gegeven, ook al in een verhaal vol moorden en geheime genootschappen. Complotten kunnen alles verklaren. Brown heeft het idee dat er een geheime strijd om de wereldmacht wordt uitgevochten nieuw leven ingeblazen."

Welke rol speelt het internet in de verspreiding van complotmythen?

"Het internet is een gigantische agora zonder spelregels. Ik heb geen kritiek op de vrije meningsuiting en de verruiming van de communicatie die het mogelijk maakt. Maar we moeten ook durven toe te geven dat die vrijheid veel en ernstige problemen oproept. Ze schept een publiek voor elk gerucht, ze maakt verklikking mogelijk en geeft de waanzinnigste roddels vrij spel. Het negationisme heeft sinds lang wortel geschoten en tiert goed op het internet, waar men de Protocollen van de Wijzen van Sion kan lezen. Het web ontsnapt aan de nationale wetgevingen die de publicatie van bepaalde boeken en tijdschriften verbieden. En dat negationisme à la Faurisson is een van de belangrijkste moderne vormen van complotdenken.

"Zonder het web zou de complotcultuur niet dezelfde weerklank of intensiteit hebben. In de structuur van het net zelf zit al het idee vervat dat men toegang krijgt tot wat niet in de kranten komt. Het net wordt verondersteld de onopgesmukte waarheid te vertellen. Men gelooft dat alle journalisten liegen of feiten verzwijgen en alle politici ongeloofwaardig zijn. De eerste de beste die uitlegt dat het allemaal het werk is van geheime genootschappen, netwerken en criminele complotten krijgt een enorm publiek."

U bent bang dat het complotdenken en het esoterische aspect van de populaire cultuur politieke gevolgen zullen hebben...

"Het complotdenken ondergraaft de democratie. Het zegt dat de democratie eigenlijk een 'cryptocratie' is, een oligarchie of een plutocratie die zich voordoet als een regime dat op de soevereiniteit van het volk berust. De democratie zou slechts een decor zijn dat de macht van het geld verbergt, de pers slechts het verlengstuk van die macht. De zichtbare politieke macht zou de onzichtbare macht van de samenzweerders en de manipulatoren verbergen. Het samenzweringsgeloof maakt brandhout van het democratische systeem. Het gaat ervan uit dat de waarheid altijd ergens anders ligt, achter de schermen of ondergronds.

"Neem The X-Files, een intelligente, goed gemaakte serie die een samenvatting geeft van wat men in stapels pamfletten van ufologen kan lezen: de versmelting van het buitenaardse complot en het complot van de (Amerikaanse) regering. Het verhaal is sciencefiction: superieure maar boosaardige buitenaardse wezens leveren de overheid technologische hulp in ruil voor menselijke proefkonijnen, verstopt in onderaardse laboratoria die door de CIA worden bewaakt. Veel complotauteurs, zoals Holey, beweren dat president Kennedy vermoord werd omdat hij de samenzwering van de Amerikaanse regering met de buitenaardse bezoekers wilde onthullen. Kortom, de politieke macht liegt en manipuleert.

"De complotmythologie geeft een antwoord op het zoeken naar betekenis, maar doet dat op een negatieve, leugenachtige manier. Zij beweert dat het de mens alleen maar slechter kan vergaan. De politieke conclusie is dat we machteloos zijn, we worden immers gemanipuleerd door cynische, liegende elites die op hun eigenbelang uit zijn. Hoe kun je hopen dat kinderen goede democraten worden, wat toch betekent dat ze in bepaalde waarden geloven, als je ze slechts één visie op de geschiedenis biedt, die uitmondt in een onvermijdelijk sombere toekomst die door verdorven elites wordt gemanipuleerd?"

Het verval van het geloof in de vooruitgang en van de geïnstitutionaliseerde godsdiensten is niet nieuw, maar is de opkomst van de samenzwerings-mythologieën na 11 september in een stroomversnelling gekomen?

"Elf september heeft de fantasieën over het grote complot nieuw leven ingeblazen en met nieuwe thema's gevoed. Het heeft vooral de verspreiding bevorderd van het idee van een 'Amerikaans-zionistisch complot', een concept dat men zowel bij extreem rechts als extreem links vindt en bij de fundamentalistische bewegingen in Frankrijk en Italië, Indonesië, Pakistan, Syrië, Irak (voor en na de val van Saddam Hoessein) en zelfs in Groot-Brittannië, bij extreem linkse bewegingen die door hun bondgenootschap met de islamisten radicaler zijn dan hun Franse tegenhangers. Elf september en de tweede Golfoorlog hebben de mythe van het Amerikaans-zionistische complot voor veel mensen, ook linksen, geloofwaardig gemaakt."

Het complotdenken is dus niet langer het monopolie van extreem rechts. Extreem links doet vrolijk mee. Is de mondialisering een universeel spookbeeld geworden?

"Het belangrijke is de mutatie, sinds het begin van de jaren 1970, van een anti-Joodse, antimaçonnieke, antikapitalistische houding naar een antimondialistische houding. Die metamorfose gaat samen met een evolutie naar het grote complot. Het kapitalistische complot, het plutocratische complot, het maçonnieke complot zijn versmolten tot een megacomplot: het mondialistische complot. Er bestaan natuurlijk echte, specifieke complotten, maar zij worden gekidnapt door de fantasie. De reële mondialisering, een geheel van processen, wordt in een mythe veranderd. Het is een mythe in zwart-wit. Het complotdenken kan of wil de groeiende complexiteit van de wereld niet zien: het is simplistisch.

"De ene groep mensen ziet de mondialisering alleen door een roze bril. Zij zijn de optimistische simplisten: het kamp van het liberale neoprogressisme. Progressief zijn, vinden zij, betekent dat je de mondialisering blindelings toejuicht. De andere groep ziet de mondialisering als de oorzaak van alle ongelukken van de wereld. Die nachtmerrieachtige visie op de mondialisering doorkruist de ideologische lijnen en maakt de kloof tussen rechts en links voorbijgestreefd.

"Zowat heel extreem links schaart zich rond het antimondialisme. Een jaar of tien geleden waren de meningen nog verdeeld, maar nu wordt de 'chaotische mondialisering' unaniem gediaboliseerd. De eufemismen die men gebruikt, kunnen de radicale afwijzing van het mondialisme niet verbergen of tonen een bizarre beïnvloeding door het nihilisme (de ontkenning van het reële) en een neochristelijk, solidaristisch moralisme (new age in een nieuw jasje). Wie zich 'altermondialistisch' noemt in plaats van 'antimondialistisch' probeert met een trucje het oude internationalisme te redden.

"Een deel van links voelt geen verwantschap meer met de landen van het reële socialisme of het marxisme en noemt zich neogauchistisch. Maar het enige wat het neogauchisme te bieden heeft, is een radicale antimondialistische opstelling, waarvoor een linkse met een identiteitsproblemen erg gevoelig is, uit opportunisme of uit angst voor de leegte.

"Extreem rechts blijft wat het altijd is geweest, dus antimondialistisch. Het is daar trotser op dan ooit. Het jubelt omdat het merkt dat zijn vooroordelen en fantasieën inslaan bij een deel van de publieke opinie. De nieuwe transpolitieke demagogie gelooft in complotten en is tegelijkertijd antimondialistisch. Ze kan geen politiek alternatief bieden.

"De evolutie naar de beschaving van het risico is voor veel van onze tijdgenoten een duik in het tijdperk van de angst. Het complotdenken biedt geen uitweg uit die angst. Wanneer de religie van de vooruitgang dood is, wanneer de beloften van het communisme de massa's niet meer doen dromen, wanneer men niets verwacht van het liberalisme of van een positieve mondialisering blijft alleen het doemdenken over."

© Le Monde

an Brown overdrijft, insinueert criminele bedoelingen, strooit venijn rond. Hij herhaalt een door een megalomaan en oplichter in het leven geroepen legende die al in 1988 ontkracht iset internet is een gigantische agora zonder spelregels. Het schept een publiek voor elk gerucht, maakt verklikking mogelijk en geeft de waanzinnigste roddels vrij spel

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234