Woensdag 16/10/2019

Academische wereld

De comeback van de intellectueel: academici willen plaats in debat heroveren

UGent-rector Rik Van de Walle en oud-rector Anne De Paepe tijdens de plechtigheden bij de opening van het academiejaar Beeld Illias Teirlinck

Een 'charter voor de geëngageerde academicus' is in twee weken tijd door meer dan 50 proffen ondertekend. "Als men spreekt over intellectuelen, denkt men tegenwoordig niet meer aan academici, en dat moet anders", zegt een initiatiefnemer. Maar het charter leest ook als een politiek manifest.

In de klassieke uitdrukking vraagt men academici uit hun ivoren toren af te dalen, maar in dit geval is het omgekeerd: de ondertekenaars van het Carta Academica willen zelf uitbreken, ontdekte het Leuvense studentenblad Veto.

Bij de vijftigtal ondertekenaars zijn bekende namen zoals professor mensenrechten Eva Brems (UGent), ethiekprofessor Freddy Mortier (Ugent)
 en professor geodynamica Manuel Sintubin (KU Leuven).

De economische logica van hun onderwijsinstellingen gaat volgens de 'geëngageerde academici' ten koste van een kritische bijdrage aan het maatschappelijke debat.

"We hebben het gevoel geïsoleerd te raken", zegt initiatiefnemer Yves Moreau, professor bio-informatica aan de KU Leuven. "Als men spreekt over intellectuelen, denkt men niet meer in de eerste plaats aan academici. Dat moet veranderen."

Een belangrijke reden voor het engagement is het gevoel dat de samenleving grote wijzigingen ondergaat, zoals de klimaatverandering en artificiële intelligentie, maar dat in het debat daarover wetenschappelijke kennis vaak ontbreekt. 

"Door ons werk als academicus rust er een verantwoordelijkheid op ons om onze stem te laten horen", zegt Michel Gevers, mede-initiatiefnemer en professor toegepaste wiskunde aan UCL en VUB. 

"We willen het niveau van het debat omhoog krikken", zegt Moreau. 

Dat kan elitair klinken, maar dat is het niet, zegt David Van Reybrouck, bekend als pleitbezorger van burgerparticipatie. "Je mening laten horen in debatprogramma's als De afspraak en vervolgens een Twitter-storm doorstaan is een pak minder elitair dan je kennis enkel aanwenden voor publicaties in internationale vakbladen", zegt Van Reybrouck, die de academische wereld ooit vaarwel zei vanwege wat hij "de ivoren fabriek" noemt.

Dezelfde namen

Klopt het wel dat academici een kleinere rol toebedeeld krijgen in het debat? Journalisten doen meer dan ooit een beroep op de expertise van anderen, en online is de ruimte voor opiniestukken groter dan ooit. 

"
Door zijn titel heeft een academicus sowieso meer kans om opgepikt te worden in het debat", zegt moraalfilosoof Patrick Loobuyck (UA en UGent). Loobuyck is de tweede meest invloedrijke intellectueel van Vlaanderen in het lijstje van De Morgen, met naast hem nog vier andere academici.

"We hebben h
et gevoel dat het altijd dezelfde bekende namen zijn die terugkeren in het debat en het tot BV schoppen", zegt Moreau.

Rik Torfs, die als kerkjurist aan de KU Leuven over zowat alles zijn mening mag geven in de media, is het daar eens mee. "Ik ben een uitzondering", zegt Torfs. "Nochtans zou elke universitair ook een intellectueel moeten kunnen zijn.
 Het is omdat ze altijd bij hun leest bleven dat er nu nog nauwelijks schoenmakers zijn."

Gelijkgezinden

Als academici het charter niet willen ondertekenen, dan is dat omdat het ook duidelijk politiek gekleurd is. De tekst hekelt "een gedurige erosie van de openbare diensten, een geleidelijke verschuiving van politieke verantwoordelijkheden naar de privésector en een steeds hardere taal naar de zwakkeren onder ons". Een uithaal naar de huidige regeringen.

"Er is absoluut een politieke dimensie," zegt Moreau, "maar ik wil ons niet als links bestempelen. Ik heb zelf twee spin-offs opgericht, dus een oude linkse rakker ben ik toch ook niet."

"Ik steun de oproep om meer naar buiten te treden, maar de tekst neemt te veel een standpunt in", zegt Matthias Storme van de rechtenfaculteit aan de KU Leuven. "Het risico bestaat dat ze met gelijkgezinden zullen eindigen. Ik ga het niet ondertekenen."

Ook Loobuyck heeft het er moeilijk mee dat het initiatief zich voordoet als een neutraal platform, maar tegelijk een standpunt inneemt.

"Ik zou nochtans het liefst niet eindigen met klonen van elkaar", zegt Moreau. "Liever een waaier aan meningen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234