Maandag 03/08/2020

'De Colombianen voelen zich weer veiliger'

'Zesduizend gewelddadige doden minder dan vorig jaar', zo vat de Colombiaanse vice-president Francisco Santos de 'democratische veiligheidspolitiek' van president Uribe samen. 'Dat heeft óók met mensenrechten te maken.' Een exclusief gesprek met De Morgen.

Brussel

Eigen berichtgeving

Lode Delputte

In augustus 2002, toen Alvaro Uribe aantrad als president van Colombia, werd Francisco Santos Calderón (42) diens rechterhand. Eerder was vice-president Santos, die in 1990 gekidnapt werd door kartelbaas Pablo Escobar en acht maanden lang gegijzeld bleef, hoofdredacteur van de gezaghebbende krant El Tiempo. Vanwege zijn scherpe pen werd hij door de marxistische Farc-guerrilla gedwongen Colombia te verlaten, waarna hij twee jaar lang bij de Spaanse krant El País aan de slag ging. Dezer dagen, anderhalf jaar na zijn aantreden, is hij in Europa op bezoek. Vorige week nam Santos deel aan een open debat dat de VUB, de UA en Ipis-research samen met enkele conflict- en juridische specialisten opzetten.

President Uribe is dan wel erg populair, politiek lijkt hij na het referendum van 25 oktober, waarbij hij de kiezers carte blanche vroeg voor een reeks verregaande fiscale en institutionele hervormingen, verzwakt.

"Kijk, het referendum was sowieso moeilijk om erdoor te krijgen. Een referendum waarin je de mensen vraagt of ze hun pensioenen bevroren willen zien en je de ambtenaren een bevriezing van hun salarissen voorstelt, zal altijd veel tegenstand uitlokken. We winden er dan ook geen doekjes om: natúúrlijk gaat het om een politieke nederlaag. Intussen is een aantal ministers vervangen, waardoor president Uribe het initiatief opnieuw in handen heeft. We werken nu aan een belastinghervorming om de financiële middelen die we niet via het referendum konden krijgen, via het Congres binnen te halen."

Veel Colombianen noemen hun land weer veiliger. Er kan opnieuw gereisd worden, onder meer in gemilitariseerde toeristenkaravanen. Staan die niet veeleer voor een symbolische dan voor een reële recuperatie van het territorium door de staat?

"Nee nee, dat was bij het begin, nu nemen de mensen de auto of de bus en zijn ze weer onderweg. 's Nachts minder, laat ons eerlijk zijn, maar een groot deel van de wegen is opnieuw in handen van de Colombiaanse burgers."

Betekent dat dat de illegale gewapende actoren, de linkse Farc- en ELN-guerrilla's en rechtse paramilitairen, verzwakt zijn? Betreft het geen tactische terugtrekking?

"Als u vraagt of ze verslagen zijn, dan zeg ik u: nee, verre van. Toch is er duidelijk sprake van een terugtrekking. De territoria die de gewapende groepen vroeger controleerden, zijn ze kwijt en zullen ze maar moeilijk kunnen heroveren. Het militaire evenwicht is dus gewijzigd. Bovendien is een groep die zich terugtrekt, een groep die het moeilijker heeft om het moreel van haar troepen hoog te houden. Vandaar dat er steeds meer uit de guerrillarangen gedeserteerd wordt. Maar nogmaals, we hebben nog een hele weg te gaan."

Intussen is er een ontwapeningsproces gaande met de paramilitaire doodseskaders. Een achthonderdtal para's heeft vorige week de wapens ingeleverd in Medellín. Meteen gaven burgers die onder hun controle stonden echter lucht aan hun vrees dat de guerrilla hun wijken nu zal overnemen.

"Dat is de kern van het probleem. Als de staat erin slaagt de bewuste territoria weer over te nemen, dan zal de guerrilla ze niet in handen krijgen en zal ook het paramilitarisme niet terugkeren. Dat is de hele doelstelling van dit proces: nog meer politie en nog meer militairen inzetten. Alleen de staat heeft de taak de burgers te beschermen, niemand anders."

Uw democratische veiligheidspolitiek en de daarmee gepaard gaande militarisering maken de mensenrechtenorganisaties erg ongerust.

"Onze regering is een regering met gezag, dat is iets anders dan een autoritaire regering. We zullen nooit tolereren dat er mensenrechtenschendingen gepleegd worden. Wie een loopje neemt met de mensenrechten moet vervolgd worden. Ook leger en politie hebben dat begrepen: dat ze ervoor moeten zorgen dat er geen verdwijningen of ontvoeringen meer plaatsvinden, dat er niet langer vakbondsleiders vermoord worden. Wat wij níét zeggen, is dat alles op wieltjes loopt: de regering wéét dat de mensenrechten geschonden worden, wéét dat de straffeloosheid een reuzeprobleem vormt. Maar tegelijkertijd hebben we cijfers, en die kan niemand loochenen. Eind dit jaar zullen 6.000 Colombianen minder door moord om het leven gekomen zijn dan vorig jaar (van zo'n 27.000 naar 20.000, LD). Zullen zesduizend families minder om hun door geweld omgekomen geliefden moeten huilen. We tekenen achthonderd ontvoerden minder op, het aantal ontheemden is met 105.000 gedaald. Dat heeft allemaal óók met mensenrechten te maken, toch?"

Internationale waarnemers hebben het feit dat de linkse ex-vakbondsman Lucho Garzón zopas tot burgemeester van Bogotá werd verkozen, de tweede belangrijkste politieke positie in het land, alvast ervaren als een sterk signaal dat Colombia democratisch functioneert.

"Ten eerste zijn de oppositiepartijen de regering-Uribe uitdrukkelijk erkentelijk geweest voor de veiligheidsvoorwaarden en transparantie waarmee de verkiezingen zijn verlopen. Ten tweede heeft Colombia bewezen dat de mogelijkheden om mee naar de macht te dingen er vandaag groter zijn dan ooit. Ten derde is er door de democratische verkiezing van een linkse kandidaat een keiharde boodschap uitgestuurd naar de Farc-guerrilla. Al veertig jaar proberen de guerrillero's Bogotá gewapenderhand te veroveren omdat ze zeggen dat het via de democratie niet lukt, en nu is centrum-links er in geen tijd in geslaagd een breed politiek veld in te nemen. Vanuit democratisch oogpunt is dat goed, maar het stemt me ook ongerust: het zou me (aarzelt) niet verwonderen als de guerrilla Lucho Garzón, die uit het centraal comité van de Communistische Partij komt, als een verrader gaat beschouwen. En het zou me evenmin verwonderen als de guerrilla hem en andere linkse democraten zou proberen uit te schakelen om de schuld vervolgens in de schoenen van de staat te schuiven. Ik zeg het eerlijk: ik vrees dat we met dat scenario rekening moeten houden en alles moeten doen om het te vermijden."

Wat staat de EU volgens u te doen, met betrekking tot Colombia?

"Ik denk dat we twee fundamentele vragen hebben. Ten eerste op het economische vlak: Colombia is vragende partij voor een preferentieel handelssysteem en markttoegang voor onze landbouwproducten. Ten tweede zou Europa duidelijker positie moeten innemen tegen terrorisme en de kidnapindustrie. Neem de recente vrijlatingen van twee Europeanen door de ELN-guerrilla. Het uitblijven van een krachtige veroordeling geeft hen het signaal dat ze met hun praktijken kunnen doorgaan. En dat kan nu net niet de bedoeling zijn, me dunkt."

'Eind dit jaar zullen 6.000 Colombianen minder vermoord zijn dan vorig jaar'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234