Vrijdag 02/12/2022

InterviewIllia Ponomarenko

‘De collaborateurs moeten nu zeer snel vluchten’: oorlogsreporter vanuit de pas bevrijde gebieden in Oekraïne

Oekraïense journalisten trekken door het bevrijde Balaklija, zo'n 550 kilometer ten oosten van de hoofdstad Kiev. Beeld REUTERS
Oekraïense journalisten trekken door het bevrijde Balaklija, zo'n 550 kilometer ten oosten van de hoofdstad Kiev.Beeld REUTERS

Een half jaar geleden bracht de Oekraïense journalist Illia Ponomarenko (Kyiv Independent) verslag uit van de strijd rond Kiev. Nu boekt Oekraïne even verrassende successen in het Oosten van het land. Hij ging meteen ter plaatse en kon ons spreken. ‘Winnen tegen Rusland gaat niet in de eerste plaats over het heroveren van terrein.’

Bruno Struys

U was gisteren in Balaklija, het eerste stadje dat Oekraïne kon bevrijden bij dit nieuwe tegenoffensief. Wat hoorde u daar?

Ponomarenko: “In Balaklija en de dorpen errond leefden ze zeven maanden onder Russische bezetting. Vooral in kleinere dorpen zeggen ze dat elk appartement, elk huis werd overvallen. De Russen waren specifiek op zoek naar jongemannen die misschien gediend hadden in het Oekraïense leger. Velen van hen zijn gearresteerd, geslagen of verdwenen. ‘We weten nog altijd niet wat er gebeurt met sommige van onze mannelijke dorpsbewoners’, zei iemand. Voor de lokale bewoners is zo’n gewone soldaat een schrikbeeld: hij kan alles met hen doen, zonder verantwoording af te leggen.

“In Verbivka, een dorpje voor Balaklija, waren mensen duidelijk blij met de bevrijding. Ze leken me uitgeput van in angst te leven. En ze zijn overstuur omdat hun school, een van de beste in de wijde omgeving, door de Russen met de grond is gelijkgemaakt. Rusland gebruikte de school tijdens de bezetting om troepen onder te brengen en had een gebouw ernaast als munitiedepot ingericht. Toen Oekraïne het dorp innam, heeft Rusland snel raketten op dat gebouw afgevuurd, maar Oekraïne had de munitie en wapens er al weggehaald.

“Er waren in deze steden en dorpen natuurlijk ook burgers die vrijwillig meewerkten met de Russen. Zeker zij die voor de oorlog in conflict waren met de Oekraïense overheid. Die collaborateurs moesten nu zeer snel vluchten, want ook zij konden deze opmars van Oekraïne niet voorspellen.”

Blijkbaar moesten de Russische troepen in hun haast veel materiaal achterlaten?

“Overal zie je trucks en andere voertuigen met een Z op, die de Russen moesten achterlaten en nu voor Oekraïne kunnen dienen. Je ziet daar geen tanks of ander zwaar materiaal. Dat is deel van de verklaring voor de snelle opmars: het waren superlichte maar ook superzwakke troepen in Charkiv Oblast.

“De Russen waren overtuigd geraakt dat de campagne die Oekraïne al weken, zelfs maanden aankondigde, zou plaatsvinden in Cherson. Hun beste troepen verzamelden ze in die stad in het zuiden, waarna Oekraïne hen daar opsloot door de bruggen achter hen op te blazen. Dat verklaart waarom het in Charkiv zo vlot ging.”

Was u ook verbaasd?

“Zeker. Oekraïne heeft 700.000 militairen nu. Voor de oorlog waren het er 261.000, dus een half miljoen burgers is gemobiliseerd. Dat geeft veel mankracht, maar je hebt ook wapens nodig, materieel, enzovoort. Niemand had een duidelijk beeld en Oekraïne is erin geslaagd zijn ware sterkte te verbergen.”

Wat nu? Kan Oekraïne doorzetten tot voorbij de Oskil-rivier of is dat de limiet?

“Het is moeilijk te voorspellen, maar veel analisten verwachten nu wel dat we doorstoten. Oekraïne zal proberen het initiatief te behouden en dit momentum aan te grijpen. De klap voor de Russische moreel en hun aanvoerlijnen is zo hard dat ze in shock zijn.

Mensen verzamelen voor humanitaire hulp in Balaklija, een stadje op zo’n 550 kilometer van Kiev dat zeven maanden bezet was door Rusland. Beeld REUTERS
Mensen verzamelen voor humanitaire hulp in Balaklija, een stadje op zo’n 550 kilometer van Kiev dat zeven maanden bezet was door Rusland.Beeld REUTERS

“Het probleem is dat de hele opmars zo snel en intens was dat er nu tijd nodig is om het gewonnen terrein te consolideren. Oekraïne moet nieuwe logistiek opstellen, soldaten rust geven, de flanken veiligstellen.”

Oekraïne heeft 6.000 vierkante kilometer kunnen heroveren, maar is het ook een wending in deze oorlog?

“Misschien, maar het is verre van de ultieme zet, eerder een stap in die richting. Die stap was alvast veelbelovend en overtrof ieders verwachtingen. Tegen half oktober moeten we er zo goed mogelijk voor staan, want in de winter ligt alles min of meer vast en dan zal een lente-offensief allesbepalend zijn. Oekraïne moet proberen minstens nog zo’n aanval tot een succes te brengen en dus meerdere frontlinies te openen.”

Illia Ponomarenko (30, Kyiv Independent) Beeld RV
Illia Ponomarenko (30, Kyiv Independent)Beeld RV

Waar zal zo’n nieuwe prik tegen Rusland gebeuren?

“Het is aannemelijk dat Oekraïne een aanval zal doen op Melitopol in de regio Zaporizja, want die stad ligt tussen Cherson en Donetsk en er komen heel veel wegen samen. Het is ook het belangrijkste vliegveld voor de Russen. Als je Melitopol hebt, kun je Rusland in het zuiden in twee snijden en snijd je ook de Krim af. De oorlog gaat in eerste instantie niet om het winnen van terrein, maar om Rusland de mogelijkheid te ontzeggen nog door te gaan, door het lam te leggen.”

Zes maanden geleden sprak ik u over de successen in de buurt van Kiev, nu zitten we al in de buurt van de Donbas. Daar liggen uw roots, toch?

“Een van de redenen dat ik dit werk zo gepassioneerd doe, is omdat deze oorlog mijn thuisstad Volnovacha volledig vernield heeft. In het verwoeste Marioepol beleefde ik mijn studententijd. De oorlog heeft de prachtige, bloeiende stad Donetsk afgesloten van de buitenwereld.

“Mijn regio was een van de meest welvarende van het land en hoe langer de oorlog duurt, hoe verschrikkelijker de impact. Op de meeste plaatsen is niet meer dan 25 procent van de bevolking nog ter plekke. De mannen zijn gemobiliseerd door de Russen en sterven zonder enige training. Ze worden gebruikt als kanonnenvlees.

“Ik kan de misdaden en het bloedvergieten niet vergeven. Dat drijft me. Voor een nieuw tegenoffensief komen veel regio’s in aanmerking, maar stiekem hoop ik dat Volnovacha het eerst aan de beurt is.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234