Zaterdag 19/09/2020

Bellen met Leen Vervaeke

‘De Chinezen voelen zich niet schuldig over wat de wereld is overkomen’

Medewerkers bij een lopende band in een fabriek in Fuyang, China. De Chinese economie herstelt zich onverwacht snel.Beeld AFP

Terwijl de wereld worstelt met de aanpak van de pandemie, groeit in China de economie alweer. Geluiden dat Beijing nu maar moet gaan meebetalen aan de economische ellende wereldwijd, worden afgedaan als Trump-retoriek, aldus China-correspondent Leen Vervaeke.

De tweede economie van de wereld groeide in het tweede kwartaal met 3,2 procent, midden in een pandemie. Hoe bijzonder is dat?

“Dat is goed nieuws, al zijn er kanttekeningen te plaatsen. Vooraf was iedereen heel benieuwd naar deze cijfers. China loopt namelijk voor op de rest van de wereld: de epidemie liet zich hier vooral gelden in de eerste drie maanden, gehoopt werd dat de economie zich de maanden erna zou herstellen. Dat blijkt voor een deel het geval. In het eerste kwartaal daalde de economische groei in China met 6,8 procent, de eerste afname sinds 1976, en dat is nu dus rechtgetrokken.”

“Dit is een stevig herstel, beter zelfs dan verwacht. Alleen is het voornamelijk te danken aan de miljardenstimulans van de overheid, die 706 miljard euro heeft uitgetrokken om de economie te stimuleren, en blijft de consumptie van de bevolking achter. Vooral de industrie, waar veel staatsbedrijven onder vallen, leeft weer op: de staalproductie stijgt, er worden grote infrastructuurprojecten opgezet zoals de aanleg van hogesnelheidslijnen en nieuwbouwwijken. Het nadeel is dat de al torenhoge schuldenberg van de overheid daarmee nog verder groeit.”

“Tegelijkertijd zie je dat de gewone Chinezen nog niet bereid zijn om veel geld uit te geven, onder andere omdat ze bezorgd zijn over de toekomst. De binnenlandse consumptie, waarvan Beijing hoopt dat die een belangrijke motor van de economie wordt, is sinds februari laag. De overheid probeert die wel te stimuleren met bijvoorbeeld vouchers die recht geven op kortingen tot 50 procent. Maar die worden niet veel gebruikt. Als mensen ze wel gebruiken, besteden ze de vouchers vaak niet aan luxegoederen maar aan eerste levensbehoeften, zoals een jaarvoorraad tandpasta.”

In de regering-Trump zijn er geluiden dat China, waar de uitbraak is begonnen, de wereld moet compenseren. Deze economische groei zal die roep alleen maar versterken. Voelt China zich schuldig wat ons nu allemaal overkomt?

“Dat zien ze als pure Trump-propaganda. De Chinese regering reageert daarop altijd als door een wesp gestoken. De officiële retoriek is: wij hebben alles gedaan om de wereld te wijzen op het gevaar, maar de wereld wilde niet luisteren. Een populair animatiefilmpje hier toont een gesprek tussen een Chinese terracottakrijger en het Amerikaanse Vrijheidsbeeld. De krijger waarschuwt voor het virus, maar het Vrijheidsbeeld negeert alle waarschuwingen.” 

“Voor een deel heeft de Chinese overheid een punt. Beijing heeft in het begin van de uitbraak in Wuhan weliswaar zaken in de doofpot gestopt, waardoor het virus zich kon verspreiden. Maar lang nadat in China een strenge lockdown was ingevoerd, deed Trump het virus nog af als een griepje. Als je zelf geen maatregelen neemt, is het natuurlijk raar om de volledige schuld bij China te leggen.” 

“De Chinese bevolking lijkt het daar grotendeels mee eens te zijn. Sowieso leveren Chinezen niet snel kritiek op hun regering. Dat zien ze als de vuile was buiten hangen, en het kan hen ook in problemen brengen. Dat maakt het moeilijk om in te schatten hoe Chinezen echt over iets denken, maar ik schat dat slechts een kleine minderheid vindt dat China schuld heeft aan wat de wereld is overkomen.”

Een Haagse denktank vindt dat alleen al Nederland 1 miljard euro moet geven om de armste landen te helpen in hun coronastrijd. Zal China de hulp opvoeren nu de economie weer aantrekt? Hoeveel geven ze eigenlijk?

“De Chinese hulp komt vooral in natura, niet in de vorm van miljardendonaties. Het varieert van mondkapjes en video-seminars tot medische teams die naar diverse landen worden gestuurd. De staatsmedia tonen zowat elke dag hoe een of ander land, meestal in Afrika, dankbaar de Chinese hulp aanvaardt. Dat wordt dan verpakt in een mooie video met heroïsche achtergrondmuziek. Verder onderhandelt Beijing ook met landen om schulden kwijt te schelden. China heeft ook de bijdrage aan de WHO verhoogd, nu de VS zich daaruit hebben teruggetrokken. In de komende twee jaar wordt zo’n 2 miljard euro bijgedragen aan het werk van de WHO.”

Je woont in Beijing. Hoe merk je in de hoofdstad dat de Chinezen nog steeds de hand op de knip houden?

“De winkels zijn drukker dan een maand geleden, maar de drukte is nog altijd niet op het oude niveau. De bevolking is onzeker over de toekomst, en probeert wat extra te sparen. Het verschilt ook per regio. Ik was vorige week in Chongqing, een miljoenenstad op drie uur vliegen van Beijing. Daar was het aanmerkelijk drukker, al op de luchthaven merkte ik het verschil.”

“Maar ook hier was alles nog niet bij het oude. Chinezen houden van nagebouwde ‘historische’ winkelstraten met souvenirwinkels, oude ambachten en veel eetgelegenheden. Normaal doe je vanwege de drukte een half uur over tien meter. Je voelt je er als een ingeblikt sardientje. Maar in Chongqing kon je in een gewoon tempo doorlopen.”

Wereldwijd, ook in Nederland, groeit de bezorgdheid over stijging van de werkloosheid door de coronacrisis. Is de onzekerheid van de Chinezen over de toekomst eigenlijk wel terecht, gezien deze cijfers?

“Officieel zit 5,7 procent van de beroepsbevolking nu zonder werk. Maar de overheidscijfers zijn onbetrouwbaar. Zo zijn de miljoenen arbeidsmigranten, die elk jaar van het platteland naar de steden trekken, niet meegerekend. Door de uitbraak zijn zij flink in problemen gekomen. De overheid brengt een positief verhaal: alles onder controle. En als er problemen zijn, dan ligt het aan het buitenland.” 

“Uit een peiling bleek onlangs dat het allemaal niet zo rooskleurig is als de regering voorstelt. Zo gaf tweederde van de werknemers aan dat ze van hun werkgever salaris moesten inleveren vanwege de coronacrisis. Anderen kregen van hun bedrijf te horen dat ze vier dagen per week moesten gaan werken. Ook is er veel minder overwerk mogelijk, een belangrijke bron van inkomsten.”  

Kan China, met deze opleving van de economie, dienen als voorbeeld voor de rest van de wereld? Ze zijn de eerste grote economie die weer terugkrabbelt.

“Het groeicijfer is hoopgevend, maar de onderliggende cijfers heel wat minder. De toename van de Chinese schuldenberg, die nu al 317 procent van het bnp bedraagt, is op lange termijn niet houdbaar. En een groot deel van de miljardenstimulans gaat nu naar staatsbedrijven, die vaak niet efficiënt werken en geldverslindend zijn. Ze hebben nu ook opdracht van de overheid om pas afgestudeerde studenten aan te nemen, of ze nodig zijn of niet. Dat gaat zich later wreken.”

“China-analist Jamil Anderlini van de Financial Times had een goede vergelijking: de Chinese economie wordt vaak beschreven als een fiets die een bepaalde snelheid nodig heeft om overeind te blijven. Maar nu is die fiets ook nog eens volgeladen met schulden, wordt hij bestuurd door een dronkenman en moet hij tegenstanders als de VS zien te ontwijken.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234