Dinsdag 31/03/2020

voorbeschouwing

De Champions League, de meest oneerlijke competitie ter wereld

Beeld AFP

Michel Platini corrigeerde nog wel een beetje in 2012, maar de Champions League bleef business als vanouds: rijk is rijker geworden en de Europese voetbalhiërarchie is gebeiteld in steen. Laat de bal rollen en de miljoenen ook.

In het grote statistiekenhandboek van de UEFA Champions League (UCL) staat een tabel die heel Anderlecht met trots zal vervullen. Van de 135 clubs die ooit deelnamen, prijkt Anderlecht als eerste Belgische club op een mooie 37ste plaats met 11 deelnames op 26 edities. Club Brugge staat twintig plaatsen lager en Gent vijftig.

Op hetzelfde lijntje van Anderlecht staan nog meer stats: nul titels, maar er zijn slechts twaalf ploegen die de UCL hebben gewonnen, dus zo'n oneer is dat niet. Op plaats drie prijkt Bayern München: twintig keer deelgenomen (Real en Barcelona doen eentje beter) en twee titels.

Er is nóg een belangwekkende statistiek en ze houdt verband met de vorige: die van het geld. De voorbije tien edities nam Bayern negen keer deel, alleen in 2007-2008 niet omdat het pas vierde was geëindigd in de Bundesliga. Dat is hen sindsdien niet meer overkomen. Anderlecht nam in tien edities drie keer deel en verdiende de voorbije tien jaar het meeste van alle Belgische clubs aan hun Champions leagues: 42,7 miljoen euro werd op de paarse rekening gestort. En Bayern? Die kregen over diezelfde tien jaar 430,8 miljoen euro betaald van de UEFA.

Onsolidaire market pool

Voor het aanstaande seizoen wordt weer meer dan 1 miljard verdeeld: 1,269 miljard om precies te zijn. Dat is veertig keer meer dan bij de eerste editie, nu een kwarteeuw geleden (zie grafiek). Dat is geen inflatie meer, maar een explosie. De Champions League behoort dan ook tot de vijf grote competities in de wereld, samen met de NFL (American football, VS), NBA (basketbal, VS), MLB (honkbal, VS) en Premier League (voetbal, Engeland). Alle andere competities hinken serieus achterop.

Opmerkelijk is dat ook dit jaar - het laatste jaar van een cyclus van drie jaar waarin tv-rechten en sponsorcontracten zijn verkocht - toch weer een beetje meer geld ter beschikking is. De winnaar van de Champions League die ook zijn zes groepswedstrijden wint, gaat alvast met 52,7 miljoen euro naar huis. In totaal heeft de UEFA voor de 32 ploegen 761,9 miljoen euro begroot om te verdelen op basis van de sportieve prestaties.

Bij die meritocratische verdeling - wie wint, verdient geld - komt nog een hele boterham uit de zogeheten 'market pool'. Die geldpot bedraagt 554,5 miljoen euro en wordt niet verdeeld volgens een sportieve verdeelsleutel en al helemaal niet volgens een solidaire verdeelsleutel, zoals in de Amerikaanse profsport.

De market pool bevoordeelt zonder gêne teams uit sterke landen. Beter gezegd: bevoordeelt teams uit landen waar veel is betaald voor de tv-rechten.

De beschikbare pot marketpoolgeld wordt per land vastgelegd nog voor de eerste bal is getrapt. Zo wisten de Spaanse clubs - of ze nu al dan niet presteerden - zich in de vorige editie verzekerd van ongeveer 250 miljoen euro, te verdelen over de deelnemende ploegen uit dat land. De Engelse clubs kregen 243 miljoen euro, de Italiaanse 145 en de Duitse 167. Frankrijk moest zich tevreden stellen met 113 miljoen euro.

De interne verdeelsleutel per land voor de market pool is gebaseerd op het resultaat van de voorbije nationale competitie. Aan de bedragen kan de waarde van de tv-rechten in die verschillende landen worden afgelezen: in Spanje waren die ietsje duurder dan in Engeland. Het marketpoolgeld voor België bedroeg 5,5 miljoen euro, in Nederland 11,4. In Nederland is dus ongeveer dubbel zoveel betaald voor de Champions League als in België.

Het marketpoolsysteem is er gekomen in 1999 op vraag van de Europese topclubs die zich hadden verenigd in de zogeheten G14, de economisch machtigste clubs in Europa. Die G14 dreigde zich af te scheuren van de UEFA en wilde een nieuwe pan-Europese competitie opstarten met investeerders verenigd in Media Partners. Bekende namen in die joint venture waren Silvio Berlusconi (AC Milan en de latere premier van Italië), de Duitse tv-magnaat Leo Kirch (die iets later failliet zou gaan), de Australische mediamogol Rupert Murdoch (Sky) en de Saudische prins met de onmetelijke portemonnee Al-Waleed bin Talal al-Saud.

De reactie van de UEFA was prompt: de G14 zou een zitje krijgen in het bestuur van de Europese voetbalbond (tegenwoordig de European Club Association of ECA) en de Champions League-formule zou worden herbekeken. Terloops werd ook het prijzengeld opgetrokken: ineens viel drie keer meer te verdienen.

De grote clubs hadden daar wel oren naar. Het bedrag was minder dan Media Partners hen voorhield, maar de UEFA en organisator TEAM hadden bewezen dat ze het zaakje konden runnen. Ze hadden nog één eis: een substantieel deel van het prijzengeld mocht niet meer worden uitbetaald volgens sportieve prestaties, maar op basis van de marktwaarde van het team. Een moeilijke oefening die werd opgelost door de waarde van de tv-rechten in het land van de deelnemende club als verdeelsleutel te hanteren.

In een eerste fase reserveerde de UEFA de helft van het beschikbare geld. De market pool of het meest oneerlijke en minst solidaire systeem dat de sport ooit heeft gekend, was geboren. UEFA-voorzitter Michel Platini veranderde na zijn herverkiezing in 2011 de verdeelsleutel: de market pool bedroeg tussen 2012 en 2015 45 procent in plaats van 50 procent van het totale geld. Vanaf 2015 werd dat 40 procent. Inmiddels is de Champions League zo'n kaskoe geworden dat het weinig verschil uitmaakt. De rijkste teams missen sporadisch weleens een deelname, maar weten zich door het vast contingent deelnemers per land haast altijd verzekerd van een startbewijs. En wie start, krijgt marketpoolgeld. Wie uit een groot land komt, krijgt veel geld.

Engeland doet meest profijt

Uit de tabel hierbij blijkt hoe onsolidair de verdeling is gebeurd. Engeland heeft sinds de invoering van de market pool drie keer een winnaar geleverd, Spanje negen keer, maar Engeland heeft wel 500 miljoen euro meer uit de Europese vetpotten gehaald.

Het verschil is pas opvallend als je Frankrijk en Nederland vergelijkt voor de invoering van de market pool en erna: Nederland hield tot 1999 op basis van sportieve prestaties gelijke tred en verdiende nauwelijks minder. In de jaren van de market pool kregen de Fransen drie keer meer. Belgische teams zijn nooit erg succesvol geweest. Tot 1999 deden we meer niet mee dan wel en ook daarna hebben we nog drie keer geen enkele vertegenwoordiger gehad. Het meest succesvolle Belgische team ooit is AA Gent, dat in één editie 27,9 miljoen euro verdiende.

De top tien van de Europees best presterende clubs lijkt inmiddels steeds meer op de top tien van de teams met de grootste inkomsten. Alleen Manchester City en Paris Saint-Germain moeten Europees nog een tandje bijsteken om hun financiële status vertaald te zien in de Europese hiërarchie.

.Beeld DM
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234