Dinsdag 28/09/2021

InterviewPeter Piot

‘De catastrofe in India is een les voor iedereen: niet te snel victorie kraaien’: topviroloog Peter Piot

Viroloog Peter Piot heeft er goede hoop op dat de vaccins afdoende beschermen tegen corona-varianten. Beeld Damon De Backer
Viroloog Peter Piot heeft er goede hoop op dat de vaccins afdoende beschermen tegen corona-varianten.Beeld Damon De Backer

Helaas is het geen fictie, maar als we van corona een spannende thrillerserie maken, dan zitten ze in Groot-Brittannië door de snellere vaccinatiecampagne al een seizoen verder dan hier. Eens horen bij onze topviroloog Peter Piot (72) of de schurk in de hoofdrol – Covid-19 – al bijna sneuvelt. ‘De catastrofe in India is een les voor iedereen: niet te snel victorie kraaien.’

Een bemoedigende boodschap vanuit Londen voor wie nog kampt met naweeën van dat virus. “Het gaat heel goed met mij. Ik ben er volledig bovenop”, zegt Piot. De directeur van London School of Hygiene and Tropical Medicine en speciaal corona-adviseur van de Europees Commissie keek naar eigen zeggen nochtans de dood in de ogen tijdens een wekenlange strijd in het ziekenhuis vorig jaar en kampte nog maanden met de fysieke gevolgen. “Restaurants en pubs mogen hier vanaf vandaag weer mensen binnen ontvangen en ik ga voor de eerste keer in een half jaar vanavond weer eens eten.”

‘Corona zit in het defensief, maar is met de varianten wel met een straffe punch uit de hoek gekomen’, zo maakte u begin dit jaar de vergelijking met een boksmatch. Is het virus al bijna ko vandaag?

“We zijn nog niet in de laatste ronde van de kamp of aan de meet van de marathon, maar de situatie is ook in België rooskleuriger dan vier maanden geleden toen de vaccinatie zeer traag verliep. Het probleem was dat er te weinig aanbod was. Als AstraZeneca had geleverd wat het had beloofd, was Ursula Von der Leyen (voorzitter van de Europese Commissie, SSB) vandaag een heldin geweest. Nu is de vaccinatie op kruissnelheid dankzij Pfizer. Van ‘te weinig vaccins’ zal het probleem verschuiven naar ‘te weinig mensen’. We gaan snel botsen op de groep die geen vaccin wil. Dat is niet alleen slecht voor hen – ze riskeren ziek te worden en te sterven, al beseffen ze dat wellicht niet – maar ook voor de hele gemeenschap. Vaccinatie is egoïstisch en altruïstisch tegelijk: je beschermt jezelf, maar ook de anderen. Ik hoor dat er zelfs woon-zorgcentra zijn waar personeel zich niet laat vaccineren. Begrijp ik niets van.”

Bestaat het risico dat er nieuwe mutanten komen van het virus als er een aanzienlijke groep mensen het vaccin weigert?

“Ja, dat is een mogelijkheid. Vooral waar er grote haarden van besmettingen ontstaan, duiken mutanten op. De meesten zijn irrelevant omdat ze niet zoveel verschillen van Covid-19, maar dat is niet altijd zo. Daarom moeten we nagaan of ze besmettelijker of dodelijker zijn en of ze beter in staat zijn om vaccins te omzeilen. Vooral dat laatste wordt zeer belangrijk. Daarom zullen we zeker bij de kwetsbare bevolking een boostervaccin nodig hebben: een derde prik bij Pfizer en co. en een tweede bij Johnson & Johnson.”

Oppassen in gesloten ruimte

Door mensen die zich niet laten vaccineren, kan de miserie dus nog langer duren. Waarom pikken we dat? Wie zich niets aantrekt van verkeersregels, blijft ook niet ongestraft.

“Dat is een heel belangrijke, existentiële vraag. Als de epidemie langer duurt door vaccinweigeraars, dan brengt dat inderdaad grote schade met zich mee voor iedereen: de menselijke kost, de economie, het onderwijs en ga zo maar door. Ik verwacht wel dat er beperkingen komen voor wie geen prik wil. Europa zet in op een certificaat dat uitgaat van een vaccin, een negatieve test of antistoffen, maar er zijn landen die verder zullen gaan. ‘Alleen vaccinatie of je komt er niet in’, zoals bij gele koorts in bepaalde landen. Daarnaast zullen weigeraars het hopelijk ook beu worden telkens te betalen om zo’n test af te leggen en overstag gaan. Je zal dan nog met een groep principiële weigeraars overblijven, maar die plaatst zich dan voor een stuk buiten de maatschappij.”

“Hier in Engeland woedt nu de discussie of we mensen uit de gezondheidssector niet moeten verplichten zich te laten vaccineren. Ik vind van wel. Zij moeten toch ook aan professionele en ethische kwaliteitseisen voldoen om in de zorg te werken? Dan is het niet te verantwoorden om – tenzij er medische redenen zijn, maar dat is zeldzaam – geen vaccin te nemen waarmee ze kwetsbare patiënten beschermen. Het gaat toch om mensenlevens?”

Exportverbod op grondstoffen voor vaccins ziet Peter Piot als een prangender probleem dan de patenten op vaccins. Beeld JOE HART
Exportverbod op grondstoffen voor vaccins ziet Peter Piot als een prangender probleem dan de patenten op vaccins.Beeld JOE HART

In België hebben we de paasvakantie nog met een week verlengd, de kapsalons gesloten en niet- essentieel winkelen kon alleen nog op afspraak. Vandaag – ruim een maand later – gaat het enkel nog over versoepelingen. Klopt dat?

“Discussie blijft over te vroeg loslaten of niet. Dat is hier in Engeland ook zo. Hier kreeg 68 procent van de volwassenen één prik en is een derde volledig gevaccineerd. Samen met de natuurlijke immuniteit kom je dan wel aan 70 procent. Dan kan er al wel wat, al blijft het belangrijk om de regels na te leven. In een gesloten ruimte samenkomen in groep, blijft een risico waarmee ik zou oppassen.”

“Sommige modellen suggereren hier een snelle stijging en anderen niet, maar het zal er wat tussenin blijven, denk ik. Wat ons hier zorgen baart is dat er een aantal steden zijn waar de besmettingen fors stijgen door de Indiase variant. Het gaat om gebieden waar etnische minderheden wonen – mensen van Afrikaanse en Zuid-Aziatische origine – en zij hebben zich om uiteenlopende redenen minder laten vaccineren. Daar is de overheid nu versneld aan het prikken.”

“De catastrofe in India is ook een les voor iedereen: niet te snel victorie kraaien en versoepelen. Er is die variant, maar dat het daar fout zou lopen was onvermijdelijk: ze dachten dat het in orde was en er waren al grote religieuze festivals, massale verkiezingsbijeenkomsten en cricketwedstrijden zonder de juiste voorzorgen. Ze zijn hier voorzichtig proeven aan het doen met testevenementen in de sport- en muziekwereld, net zoals in Nederland. Dat is de juiste manier.”

Wie is Peter Piot?

• 1949: geboren in Keerbergen
• 1974: afgestudeerd als arts aan UGent
• 1976: medeontdekker van ebolavirus
• 1980: doctor in microbiologie aan UAntwerpen
• 1991-2008: aidsexpert bij Wereldgezondheidsorganisatie en VN
• 1995: als baron in de adelstand verheven
• 2010-... : hoofd London School of Hygiene and Tropical Medicine
• 2020: speciaal adviseur van Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen

Engeland zet fors in op onderzoek naar de genetische sequentie van virussen. Weet u al hoe gevaarlijk de Indiase variant is?

“We weten nog niet precies hoe effectief de vaccins blijven tegenover de Indiase variant. Uit laboratoriumproeven blijkt dat ze minder werkzaam zijn, maar ‘minder goed’ hoeft nog geen ramp te zijn. Zo’n vaccin zorgt voor een grote opstoot van antistoffen en we nemen aan dat het boven een bepaalde drempel wel oké blijft. Het vaccin neutraliseert de variant dan minder sterk, maar je sterft er niet van en blijft beschermd tegen hele zware ziekte. En daar gaat het tenslotte toch om. We weten het nog niet zeker, maar we gaan het snel weten. Ook al is er in India nog maar 2 procent van de bevolking ingeënt: het gaat bij een populatie van 1,4 miljard mensen wel over een gigantische groep van wie je veel kan leren.”

Intussen waarschuwt Boris Johnson de Britten dat de volgende winter nog erger kan worden als de varianten de vaccins omzeilen. ‘Er is in elk geval een grote kans op een nieuwe coronagolf in de winter’, zegt de Britse premier.

“Ik heb zijn modellen bekeken. Ik denk dat ze te pessimistisch zijn omdat ze ervan uitgaan dat de vaccins niet genoeg zullen beschermen tegen de varianten en dat lijkt toch anders te zijn. Zo’n opstoot in de winter zal er zeker komen, maar met veel minder mortaliteit en in beperkte gebieden, plaatsen waar minder mensen gevaccineerd zijn. Samen bij elkaar kruipen in de winter is goed voor elke luchtweginfectie.”

Geen grote lockdowns meer of alle scholen die dicht moeten?

“Ik hoop van niet. Misschien plaatselijk, maar niet meer voor het hele land. Voorwaarde is wel dat we ruim gevaccineerd zijn.”

Kan het virus muteren tot een nieuwe variant waar vaccins helemaal niets aan verhelpen en waardoor de miserie helemaal opnieuw begint?

“Theoretisch kan dat, maar dan is het al bijna geen mutatie meer. Bij een variant blijft het toch deels hetzelfde virus. We hebben natuurlijk het SARS-virus en het MERS-virus gezien (twee epidemieën in 2003 en 2012, SSB) die wellicht dezelfde voorouders hebben, dus het blijft mogelijk. Ook daarom is het zo belangrijk niet alleen de westerse wereld, maar de hele wereld te vaccineren en de genetische code van het virus te blijven bestuderen. Het goede nieuws is wel dat we met de nieuwe vaccintechnieken zoals mRNA (Pfizer en Moderna, SSB) en het virusplatform waarmee J&J en AstraZeneca werken vaccins snel kunnen aanpassen. Ik verwacht dat ze over afzienbare tijd met een cocktail komen die tegen veel varianten werkt.”

Er is veel te doen over het al dan niet vrijgeven van patenten van vaccins. Deelt u die bekommernis?

“Een prangender probleem vind ik momenteel dat er nog steeds exportrestricties zijn voor grondstoffen en benodigdheden om vaccins te maken. De discussie over de patenten moeten we voeren, maar dat zal dit jaar geen enkel extra vaccin opleveren en het opheffen van het exportverbod wel. In India – de grootste vaccinfabriek ter wereld – komen ze in de problemen omdat bijvoorbeeld de VS weigeren om grondstoffen en plastic materiaal voor spuiten uit te voeren. ‘America first’, dat zegt na Trump ook Biden en het zorgt voor een domino-effect. In Europa gaan we dat niet voelen, maar in Afrika hebben ze de Indiase vaccins nodig en dat zet ons allemaal achteruit. Zolang de hele wereld niet gevaccineerd is, zijn we nog niet aan de meet van de marathon.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234