Dinsdag 15/06/2021

Opinie

De Catalaanse Oktober baarde een virtuele republiek

Vincent Scheltiens Beeld RV
Vincent ScheltiensBeeld RV

Vincent Scheltiens is historicus aan de Universiteit Antwerpen. Hij schrijft o.a. over nationalisme en de contemporaine geschiedenis van Spanje.

De geheime stemming van vrijdag 27 oktober in het regioparlement vormde voor de onafhankelijkheidsgezinden het orgelpunt van de Catalaanse Oktober. Met zeventig stemmen voor, tien tegen en twee onthoudingen creëerde ze een republiek.

Het is een virtuele republiek. Geen enkele Europese lidstaat erkent ze. De grote Catalaanse ambitie, een onafhankelijke staat worden binnen de Europese Unie, ligt aan scherven. Het Europese panorama is dan ook aanzienlijk veranderd sinds begin jaren negentig. Toen was men maar al te gretig om in het zog van de implosie van de Sovjet-Unie en het uiteenvallen van Joegoslavië nieuwe staten te erkennen. In tegenstelling tot nu ging het om het verpulveren van de hoofdvijand met wie het westen de hele korte twintigste eeuw een Koude Oorlog had uitgevochten. Spanje is daarentegen een trouwe vriend, ijverig uitvoerder van elke Trojka-richtlijn, ook al moest een deel van de recent gevormde middenklasse terug verpauperd worden. Bovendien staat het Europa van vandaag op flanellen benen. In het oosten dreigen regeringen alle waarden waar Europa zegde voor te staan te perverteren: Hongarije, Polen, Tsjechië, Oostenrijk… de onwelriekende rangen groeien aan, zelfs in Duitsland. In het westen toonde de Brexit vele dingen aan, maar ook dat Europa geen overweldigende meerderheid had kunnen bekoren. In het zuiden heeft het EU-beleid Griekenland tot een puinhoop herleid, Italië dreigt de volgende te zijn. De noord-zuidkloof is er nu ook een Europese. Catalonië had geen slechter moment kunnen bedenken om aan te bellen.

De nabije buitenlandse mogendheid, tot die middag het moederland, ontnam de virtuele republiek prompt haar bevoegdheden. Het zette ook haar politieke leiders en haar politiechef af. Die zijn de facto vogelvrijverklaarden voor wie dezelfde straf dreigt als voor luitenant-kolonel Tejero die op 23 februari 1981 gewapenderhand het Spaanse parlement gijzelde. De virtuele republiek heeft geen leiding, instanties, middelen en, zo mogelijk nog erger, evenmin een plan. Als het gezegde klopt dat een staat de optelsom vormt van een taal en een leger, ziet het er slecht uit aan de Pyreneeën.

Failliet van Rajoy

Spanje zit ook met een probleem. Ten eerste is de toepassing van de ‘nucleaire optie’ (artikel 155) zo drastisch dat het het failliet van de strategie van Rajoy aantoont. Ten tweede zullen de Spaanse overnemers ervaren dat je geen land kan leiden via afstandsbediening. Als de Catalaanse republiek iets heeft, zijn het de duizenden ambtenaren die de uitvoering van elk bevel de mist kunnen laten ingaan. Massaal passief verzet kan onmogelijk met geweld de kop ingedrukt worden. Tenzij je een Pinochet wil zijn. Manuel Fraga, oud-Franco-minister en stichter van de Partido Popular verklaarde ooit dat hoewel Pinochet “een aantal vergissingen” beging, “hij het land beter had nagelaten dan hij het aangetroffen had”. Het beloven tot aan de aangekondigde verkiezingen van 21 december 55 lange dagen te worden voor Soraya Saénz de Santamaría. Ook zij zal – zonder de gruwelmethoden van Pinochet – Catalonië beter moeten achterlaten dan zij het afgelopen zaterdag aantrof.

Maar Catalonië is ook een legale republiek. Tenminste, vanuit haar eigen legalistische logica, de enige die tot nu toe door beide kampen werd aangehouden. De independentisten gingen de regioverkiezingen van 2015 in met de vraag naar een mandaat om een roadmap naar onafhankelijkheid uit te zetten. Check. Ze organiseerden een referendum waarbij een overweldigende meerderheid ‘sí’ stemde. Check. Waarop een meerderheid in het parlement de onafhankelijke republiek stemde. Check. Tegenover deze legalistische kijk staat die van de Spaanse regering. In 1978 werd een grondwet gestemd die geen zelfbeschikkingsrecht toelaat. Check. De Catalaanse regioregering plaatste zich buiten de wet en organiseerde hierrond een illegaal referendum. Check. Die illegale activiteit moest, desnoods met geweld, verhinderd worden. Check. Ook illegaal is het oproepen tot of afkondigen van onafhankelijkheid. Check. Artikel 155 van de grondwet laat toe de regio over te nemen. Check.

Staatsgreep!

Beide legalistische visies veroordelen de acties van de andere als een ‘staatsgreep’. Dit plaatst het conflict in een hoek waar, behalve het opvoeren van de polarisatie, geen bevredigende oplossingen te vinden zijn en toont de beperktheden aan van de legalistische demarches aan beide zijden.

Verkiezingen kunnen een eerste stap naar een oplossing bieden. Een stembusgang waar iedereen aan kan deelnemen. Ook zij, zoals de ‘twee Jordi’s’ en tal van ambtenaren, die vandaag gevangen zitten of dat lot dreigen te ondergaan. Verkiezingen zonder muilkorven van publieke Catalaanse radio- en tv-zenders, zonder intimidatie van andersdenkenden aan beide zijden. Maar kan dat terwijl de regio onder curatele geplaatst staat? Of worden deze 55 dagen de exclusieve verkiezingscampagne van de españolisten? Ze hebben immers wat weg af te leggen. De partij die nu Catalonië helemaal alleen bestuurt behaalde er bij de laatste regioverkiezingen welgeteld 8,49 procent.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234