Zaterdag 24/10/2020

AnalyseCoronacijfers

De burger is bubbelmoe, maar er zitten spannende dagen aan te komen

Met ziekenhuisopnames kan het snel gaan, zo bewees de eerste golf. Op 17 maart lagen er 497 patiënten in het ziekenhuis, twee weken later al 5.220.Beeld REUTERS

Morgen staat er voor het eerst sinds lang weer een Nationale Veiligheidsraad op het programma. In de aanloop daar naartoe wordt er forser dan ooit gebakkeleid onder experten. Over de betekenis van een stijgend aantal besmettingen. En vooral, van een stijgend aantal ziekenhuisopnames. De bubbelmoeë brave burger staat erbij en kijkt ernaar. Wie moet hij nog geloven? En waarom?

Een Tweede Golf, met hoofdletters. De eerste was nog niet helemaal voorbij, of de meest bedachtzamen onder ons hielden er al rekening mee. "Voorzichtigheid is nu eenmaal de moeder van de veiligheid", zoals de oude rat uit de fabel 'De Kat en de Oude Rat' van La Fontaine al wist. En terwijl velen eropuit trokken naar het zuiden, bleven de bedachtzamen thuis. Toen de eerste vakantiegangers terugkeerden, was er even paniek in en rond Antwerpen. Maar ook die ging uiteindelijk snel weer liggen. Eind augustus zakten de cijfers weer.

Zakten de cijfers echt? Dat hing er wat van af naar welke je keek en ook hoé je keek.

In de ergste weken afgelopen lente werden we dagelijks om de oren geslagen met dodenaantallen. Dramatische cijfers, die in de eerste (1.581) en tweede (1.978) week van april piekten. Naarmate de weken voorbijgleden en het ergste op dat vlak achter de rug was, doken vaker andere statistieken en grafieken op. Die van het aantal nieuwe besmettingen. Daar werd vooral mee uitgepakt vanaf het moment dat ze opnieuw stegen - u weet wel, de media berichten niet graag over treinen die op tijd rijden - en dat was al van in de laatste week van juni. Na de 'Antwerpse episode' eind juli-begin augustus daalden ze opnieuw heel even. Om sinds het einde van de schoolvakantie opnieuw erg snel de hoogte in te schieten. 3.635 nieuwe besmettingen in de eerste week van september. 6.158 in de tweede. 6.990 tot nu toe in de derde week.

Opvallend: dat laatste is bijna evenveel als in de helse laatste week van maart (8.130). Die piek aan besmettingen toen bleef niet zonder gevolgen, weet u nog? Het aantal ziekenhuisopnames bereikte één week later zijn absolute top (3.524) uit de Eerste Golf, het aantal doden piekte twee weken later (1.978).

Zouden we dan niet stilaan ongerust moeten worden? Stop! Foute vergelijking. Appelen met citroenen.

Er werd toen veel minder getest en de tests waren toen ook minder gevoelig. De Franse fysioloog Jean-François Toussaint beweert zelfs dat vandaag 100 miljoen maal minder virale lading nodig is in eenzelfde staal om toch nog positief te testen. Zo krijg je heel veel nieuwe besmettingen in de statistieken. Het kamp van de 'versoepelaars' zegt dat de strengeren in de leer nodeloos lang met die niet te vergelijken besmettingscijfers hebben gezwaaid, om het pakket aan maatregelen niet te moeten versoepelen. Volgens hen bewijzen die stijgende besmettingscijfers helemaal niks. 

Gezondheidseconoom Lieven Annemans maakte in 'De Afspraak' een wat vreemde vergelijking met een donkere zaal en een volgspot om dit aan te tonen. Biostatistici - die blijkbaar iets beter kunnen tellen dan economen - weerleggen zijn argument. Volgens hen is de stijging van het aantal nieuwe gevallen niét alleen te verklaren door meer en beter testen. De stijging toont aan dat het virus opnieuw meer circuleert en dat we maar best heel voorzichtig kunnen zijn.

Discussie over het geslacht der engelen, zou je kunnen zeggen.

Zolang de stijgende besmettingscijfers niet leiden tot meer ziekenhuisopnames, meer opnames op intensive care en uiteindelijk tot meer doden. Maar die tijd ligt ondertussen helaas achter ons. Toch wat het aantal ziekenhuisopnames betreft. In de laatste week van augustus waren het er 103, de eerste week van september 119, de daaropvolgende week 213 en de afgelopen zeven dagen 315, of gemiddeld 45 per dag. Gisteren lagen er 428 bevestigde Covid-19-gevallen in het ziekenhuis, 77 van die patiënten op ICU.

Even in perspectief plaatsen. Het aantal Covid-19-patiënten dat vandaag in het ziekenhuis/op ICU ligt, komt ongeveer overeen met het aantal dat er volgens Sciensano-cijfers in de Eerste Golf rond 16 en 17 maart lag, respectievelijk 370 en 79 op 16 maart en 497 en 100 op 17 maart. Ter herinnering: veertien dagen later lagen er 5.220 patiënten in het ziekenhuis, van wie 1.261 op ICU. Het kan dus plots zeer snel gaan, iets waarvoor de Leuvense intensivist Geert Meyfroidt gisterochtend waarschuwde op Radio 1. Er leeft nog altijd een soort vals gevoel van "laat maar waaien". Vermoedelijk omdat we ergens de vage indruk hebben dat de absolute cijfers lager liggen dan toen.

Schijn bedriegt. In de tweede week van maart noteerden we slechts 184 ziekenhuisopnames* - 131 minder dan vorige week. Een week later stroomden 1.479 patiënten binnen, een vermenigvuldiging met factor 8.

De laatste week van maart waren dat er 3.443, nog eens een vermenigvuldiging met factor 2,33. Wat opvalt, is die plotse exponentiële explosie toen. Die was er de voorbije weken niet. Sinds eind augustus zien we week na week een vermenigvuldiging van het aantal ziekenhuisopnames met een factor tussen 1,16 en 1,79. Tussen de laatste week van augustus en vandaag is er "slechts" een vermenigvuldiging met factor 3. 

Mogelijk is dit een wat langere lage plateaufase, voorafgaand aan een nakende plotse stijging. Zo'n lang, laag 'aanloopplateau' hebben we eind februari-begin maart niet opgemerkt en is dus niet in de cijfers terug te vinden. Wegens niet getest en weggezet als griep. Of misschien was die langere aanloop er toen gewoonweg ook niet. Omdat er op dat moment uit onwetendheid nog geen enkele preventieve maatregel gold die we nu wel in acht nemen, zoals afstand houden, handen wassen, mondmasker en een verbod op sommige evenementen. Die nieuwe omgangsvormen zijn iets waarvan bijvoorbeeld Marc Van Ranst erop hoopt dat die ervoor zorgen dat we nooit meer meemaken wat we in de lente meemaakten. Bovendien beschermen we vandaag de oudere bevolking beter, omdat we de risico's die ze lopen goed kennen.

En het aantal Covid-19-doden, ten slotte? Dat blijft (voorlopig) aan de lage kant.

Sinds midden augustus daalde het weekcijfer van 75 naar 28 aan het eind van de maand. Begin september zakte het vervolgens naar 17, om sindsdien te stijgen naar 17 (tweede week) en 20 (vorige week). Om hier iets zinnigs over te vertellen, is het nog te vroeg. 

De Eerste Golf leerde dat een goeie week na de besmettingen de ziekenhuisopnames stegen en weer een goede week later het dodenaantal. Ook dat ging toen explosief. Tussen de tweede week van maart, toen de eerste 19 doden vielen, en de tweede week van april, toen de dodentol het hoogst lag (1.978), vermenigvuldigde het aantal Covid-overlijdens met een factor 104. Momenteel nog niets van dat. 

Optimisten grijpen dit aan om te stellen dat "het virus aan kracht heeft ingeboet". Eén van hen is de ondertussen beruchte Franse viroloog Didier Raoult. Hij zei vorige week in de Franse Senaat dat zijn lab al zeven mutaties heeft vastgesteld. Mutaties die "eerder goed nieuws zijn", want ze lijken te wijzen op "een verval van het organisme". Collega's van Raoult deden dit meteen af als niet bewezen onzin.

Wie dit alles overschouwt, beseft dat er spannende dagen op komst zijn. Vooral het dashboard met de ziekenhuisopnames vergt nu aandacht. En vergeet niet: "Voorzichtigheid is de moeder van de veiligheid." La Fontaine. De kat en de oude rat.

Beter een oude rat dan een dode rat.

(* Bron van dit cijfer: biostatisticus Geert Molenberghs, op basis van eerste persconferenties van Crisiscentrum)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234