Zaterdag 16/01/2021

De burgemeester van Veurne

'Dat vind ik wel gek. Binnenkort moet ik mensen trouwen die ouder zijn dan ik. Maar ze moeten van mij geen moraliserende boodschap verwachten'

Erik Raspoet / Foto's Stephan Vanfleteren De jongste burgervader van BELGIE is 25

Natuurlijk heeft Jan Verfaillie De Burgemeester van Veurne gelezen. Niet eens zo lang geleden eigenlijk, in zijn humaniorajaren. De autoritaire stijl van Joris Terlinck ligt hem vermoedelijk niet. Nochtans heeft Jan wel enkele eigenschappen met Simenons protagonist gemeen: de pas afgestudeerde vrijgezel laat niet in zijn kaarten kijken en is wars van grootspraak. 'Blijf wie je bent,' vindt Jan, 'de rest komt wel vanzelf.' Een kennismaking met de jongste burgemeester van het land.

Ik ken Veurne niet. Ik ken zijn burgemeester noch zijn inwoners. Veurne is voor mij slechts een muzikaal motief. Ik hoop daarom dat niemand zichzelf geportretteerd wil zien in een van de personages van mijn verhaal.

Georges Simenon deed er goed aan zijn meesterlijke roman uit 1939 van dit ten geleide te voorzien. In De burgemeester van Veurne borstelt hij een allesbehalve fraai portret. De hoofdstad van Bachten de Kupe vloeide uit zijn pen als een bekrompen provincienest. De Grote Markt met zijn Spaanse barokgevels is het toneel voor kwezels en knechten die kruipen voor het kransje notabelen dat op gezette tijdstippen in de Katholieke Kring verzamelt om er naar hartenlust te intrigeren. Helemaal duister is het karakter van de burgemeester. Hij laat zich door iedereen Baas noemen, wordt door niemand geliefd maar alom gevreesd, bestiert stad en gezin als een hardvochtige despoot. Joris Terlinck is een literaire Thatcheriaan avant la lettre: als selfmade man weigert hij ook maar één frank uit de gemeentekas aan sociale doelen te besteden. Met veel liefde en groot vakmanschap heeft Simenon deze monumentale slechterik geboetseerd.

Heel de winter ging hij hetzelfde gekleed: zwart leren slobkousen, een grijs pak van onverslijtbare stof en voor buiten een korte, met bont gevoerde overjas. Op zijn hoofd een muts van otterbont, zwart, waardoor het vlammende rood van zijn snor en het grijs van zijn ogen extra goed uitkwamen.

Hoe anders is de man die nu in gestrekte pas de Grote Markt van Veurne oversteekt. In jeans en regenjas gaat hij gekleed. Hij loopt recht naar de trappen van het stadhuis. De deur is op slot, hij tast in zijn vestzak naar de sleutel. "Dag burgemeester," groet een blozende vijftiger. Er klinkt iets van ontzag in zijn stem. "Zeg maar Jan hoor," antwoordt Jan Verfaillie. "Ik ben trouwens nog geen burgemeester." Lang zal het nochtans niet meer duren. Twee weken geleden sloeg het nieuws hier in als een bom: de 71-jarige burgemeester Cyriel Marchand had besloten zijn tricolore sjerp aan de wilgen te hangen. Zijn ontslagbrief ligt intussen bij de koning ter tafel, de bevoegde instanties onderzoeken de kandidatuur van zijn opvolger. Tegen eind oktober moet de hele machtsoverdracht voltrokken zijn en mag Veurne met de jongste burgemeester van het land pronken. Een vijfentwintigjarige boerenzoon die nog met zijn drie zussen bij zijn ouders woont, het is eens wat anders in het politieke landschap. Aan diploma's ontbreekt het hem niet, Jan Verfaillie heeft economie en bedrijfsmanagement gestudeerd in Gent, Brussel en Namen. Toch zou Georges Simenon het niet graag hebben gezien. Hoe kun je als schrijver in godsnaam inspiratie putten uit een pas afgestudeerde vrijgezel?

Eindelijk heeft hij de sleutel gevonden, de poort van het stadhuis zwaait open. Warempel, Veurne mag trots zijn op dit stukje Vlaamse renaissance. Erg fraai is het vertrek waar de 21 koppen tellende gemeenteraad vergadert. De aartshertogen Albrecht en Isabella blikken vorsend in het ijle. Het is Jan Verfaillie die mij erop wijst: het colaflesje in de pofbroek van Albrecht, een modegril uit de 16de eeuw, die nog altijd goed is voor een belegen grapje. Stormachtige zittingen hebben in deze zaal plaatsgevonden. Het leder van de stoelen zit vol barsten, de sporen van ongedurig heen en weer schuiven tijdens verhitte debatten. Vier jaar geleden mocht CVP'er Jan Verfaillie voor het eerst zijn lange benen onder de ovalen tafel schuiven. "Ik behaalde 683 voorkeurstemmen," zegt hij. "De zesde meeste van Veurne. Nochtans had ik geen dure campagne gevoerd. Schoenen versleten, dat wel. Deuren afdweilen en handen schudden, dat is nog altijd de beste manier om je kiezers te leren kennen." Veurne mag dan ver van Brussel liggen, de benjamin van de plaatselijke politiek heeft het Wetstratees al aardig onder de knie. "Ik ben bereid mijn verantwoordelijkheid op te nemen," luidt de formule waarmee hij de lokale partijfractie kond deed van zijn roeping. "Dat was drie weken geleden," zegt Jan Verfaillie. "De tweede kandidaat heeft zich snel teruggetrokken. Op de volgende fractievergadering was er al een consensus rond mijn persoon. Ja, het is allemaal snel gegaan, nauwelijks een uur na die vergadering zat het bericht al in het VTM-journaal." Rust noch duur werden hem sindsdien gegund. VTM, TV1 en Focus TV stuurden een reporter, Betty Mellaerts en Sabine Devos wilden hem zo nodig aan de tand voelen. Inderdaad, hij prees zich gelukkig dat hij als jonge CVP-belofte een professionele mediatraining mocht ondergaan. Toch laat hij zich niet op stang jagen. Mocht hij zijn wapenschild met een leuze tooien, dan zou het geen duur Latijn zijn. "Ik zeg altijd", zegt Jan, "blijf wie je bent, de rest komt wel vanzelf."

Joris en Theresa hadden hun eigen bank. Theresa zat de hele mis lang geknield met het hoofd in de handen en toen ze bij het evangelie moest opstaan, stonden haar ogen wezenloos, alsof ze uit een andere wereld terugkeerde. Terlinck bleef kaarsrecht zitten, met de armen over elkaar en de blik strak op de dansende vlammen van de kaarsen op het altaar gericht.

Ook Cyriel Marchand heeft de armen gekruist. Als notabele zit hij uiteraard op de eerste rij, geflankeerd door zijn echtgenote en zijn dauphin. Het is zondag en de kerk van Eggewaartskapelle zit stampvol. Er valt dan ook wat te vieren. Dertien miljoen heeft de pas voltooide restauratie gekost. "Verspilling," betoogde de oppositie tevergeefs in de gemeenteraad. Er werd op gewezen dat de kerk geen beschermd monument is, waardoor de restauratie volledig ten laste van de gemeentekas viel. Het resultaat mag echter gezien worden. Misschien kan Eggewaartskapelle binnenkort zelfs toeristen verwelkomen. Een kerk met vloerverwarming en een langharige etalagepop als patroonheilige, daar moet een publiek voor bestaan. Na het amen van de parochieherder kan de receptie beginnen. Te oordelen aan de witte wijn die in plastic fluitjes wordt geserveerd, was het budget echt wel opgesoupeerd. Jan Verfaillie houdt het op jus d'orange, maar Cyriel Marchand vliegt er stevig in. Oefening baart kunst, zelfs na het vijfde glas merk ik geen dubbele tong of losbandig gedrag. "Een glas op zijn tijd, dat hoort bij het vak," zegt Marchand. "Ik heb trouwens een goede raad voor aankomende politici. Drink steeds Pale Ale, daar houd je 's anderendaags geen kater aan over. Alleen jammer dat je er een buikje van krijgt, hahaha." Jan Verfaillie lacht zuinig mee. De jongste kandidaat-burgemeester van het land weegt 76 kilo en meet 193 centimeter.

Naast deze ascetische verschijning lijkt zijn voorganger een Bourgondiër van het zuiverste water. Een man met temperament, zoveel is zeker. Hij ondersteunt zijn betoog met energieke handgebaren, af en toe trommelt hij met zijn vingers op de borst van de reporter die naar het bekende verhaal luistert. Hoe Cyriel Marchand, die nota bene op zijn dertiende de school heeft verlaten, het toch maar mooi tot parlementslid heeft geschopt. "Mijn geheim?" vraagt hij retorisch, "ambitie, inzet en volharding". Al zullen ook de nodige connecties een handje hebben geholpen. Zijn carrière nam een bescheiden start als OCMW-raadslid. Het was de introductie, via zijn schoonvader, bij het ACW die hem vleugels gaf. Gemeenteraadslid, eerste schepen, provincieraadslid, volksvertegenwoordiger van 1980 tot 1991, onafgebroken burgemeester sinds 1986, Marchand heeft vele waters doorgezwommen. En mag hij voor één keer zelfgenoegzaam zijn? "Het gaat uitstekend met Veurne," zegt Marchand. "Jarenlang heb ik me ingespannen voor de ontsluiting van de Westhoek. Want dit was een afgelegen streek, alleen bereikbaar via provinciewegen of per boemeltrein. Welnu, de strijd is niet vergeefs geweest. We liggen nu langs de autosnelweg naar Calais, onlangs werd ook de spoorlijn geëlektrificeerd, voortaan ligt de Westhoek in het hart van Europa. Weet je wat me veel plezier doet? De werkloosheid in Veurne ligt erg laag. Onze twee industriezones draaien op volle toeren, we hebben een overschot van 900 banen!" En toch stapt hij op, uitgerekend nu alles op rolletjes loopt. Marchand schiet in een bulderlach. "Nee," hikt hij. "Er is geen Monica Lewinsky in het spel. Trouwens, wat een flauwekul daar in Amerika. Als in België alle ministers opstapten die een affaire hebben, dan zouden er niet veel overblijven. Ik heb in het parlement gezeten, ik weet waarover ik spreek. Nee, echt waar, je moet het niet zo ver zoeken. Ik heb geen geld van Agusta of Dassault ontvangen. Ik heb mijn vrouw gewoon beloofd het wat kalmer aan te doen. Bij de volgende gemeenteraadsverkiezingen ben ik 73, ik heb geen zin om nog eens als boegbeeld de campagne te trekken."

De burgemeester is aardig op dreef. Het regent anekdotes uit zijn lange carrière. Boudewijn en Fabiola, Albert en Paola, hij heeft ze allemaal in Veurne zien passeren. Onlangs mocht hij als voorzitter van de Intercommunale Watermaatschappij met prins Laurent gaan tafelen. "In het Croonhof," zegt hij. "Het chicste restaurant van de stad. Ze mogen van Laurent zeggen wat ze willen, maar hij raakt geen druppel alcohol aan. En zoals hij met spaghetti overweg kan! Bij mij vliegen die slierten in alle richtingen. Laurent, die heeft pas verstand van pasta!"

Jan Verfaillie staart zichtbaar verveeld naar een plek ergens op het plafond. Deze bak heeft hij vast al honderd keer gehoord. Hoe zit het eigenlijk met de relatie tussen oud en nieuw? Kwatongen beweren dat Jan Verfaillie niets meer dan een stroman wordt. Een marionet in handen van sterke man Marchand, die overigens gemeenteraadslid blijft. En voorzitter van de Intercommunale Watermaatschappij, evenals van de Veurnse Bouwmaatschappij, twee belangrijke hefbomen in de lokale politiek. "Ik zal hem met goede raad bijstaan," zegt Marchand. "Maar alleen als hij er zelf om vraagt. Ik wil vooral geen schoonmoeder spelen."

En weg is de burgemeester, er vallen op deze receptie nog vele handen te schudden. "Wees gerust," zegt Jan Verfaillie, "ik word geen marionet. Natuurlijk moet ik leergeld betalen. Ik heb nog nooit een zitting van het college bijgewoond, laat staan voorgezeten. Geef me daarom wat tijd, beoordeel me alstublieft niet na drie maanden. De echte test worden de verkiezingen van 2000. Dan pas zal blijken of mijn entree geslaagd is."

Boven huisde de clan die vijandig tegenover de burgemeester stond, en terwijl Joris de treden een voor een beklom en af en toe stilhield, stak hij zorgvuldig een nieuwe sigaar op. Hij hoorde binnen stemmen en herkende die van Coomans, de notaris. Hij duwde de deur open.

De CVP van Veurne is wel geen slangenkuil zoals de Katholieke Kring van Georges Simenon. Toch staat vast dat aan de verrassende burgemeestersruil flink wat ellebogenwerk is voorafgegaan. Aanvankelijk had ook provincieraadslid en schepen Pieter Amery trek in de vacature. Over de abrupte opgave van deze ervaren rot werd in Veurne wild gespeculeerd. Bij nader inzien heeft hij het te druk met zijn vastgoedkantoor, zo luidt het officieel. Er wordt ook gefluisterd dat Pieter Amery toch maar liever op een zitje in de bestendige deputatie gokt. Ongetwijfeld hebben hogere partijcenakels zich met de opvolgingskwestie gemoeid. "Een knappe zet," zegt Geert Boonaert. "De CVP heeft in de Westhoek dringend vers bloed nodig. Niet alleen voor 2000, ook voor de parlementsverkiezingen van volgend jaar kunnen ze een jong gezicht goed gebruiken. De timing is perfect. De coalitie van CVP en VLD zit stevig in het zadel. De oppositie van SP en VGV (een lokale lijst met Volksunie-inbreng, nvdr) heeft nauwelijks munitie om af te vuren, bijna alle beslissingen worden unaniem goedgekeurd. Ideale omstandigheden om een onervaren burgemeester te laten proefdraaien. Het heeft natuurlijk ook te maken met de macht van de Boerenbond. Vier van de acht CVP-verkozenen behoren tot de landbouwerszuil, kun je nagaan dat de Boerenbond erg gebrand was op deze benoeming. Al bij al is het een uitstekende zaak voor Veurne. Ik heb zelf altijd voor verjonging in de gemeentepolitiek gevochten."

Geert Boonaert is nu politicus af, maar tijdens de vorige bestuursperiode was hijzelf de rijzende ster aan het CVP-firmament. Helaas, als schepen van Jeugdbeleid kwam hij meermaals in botsing met conservatieve tenoren binnen de rooms-blauwe coalitie. Een condoomautomaat in publieke gebouwen, dat was over het lijk van burgervader Cyriel Marchand. Het waren andere tijden. Zo rustig als de huidige gemeentepolitiek voortkabbelt, zo woelig verliepen destijds de zittingen van de gemeenteraad. Binnen de CVP kwam het tot een schisma waarna het college als minderheidskabinet voortboerde en Boonaert zich tot schepen zonder portefeuille gedegradeerd zag. Op geregelde tijdstippen haalde Veurne de nationale media. Historisch was de affaire van de aspirant-politieagente wier benoeming vernietigd werd omdat ze een centimeter te klein was. Tot drie keer toe moest de ongelukkige wetsdienaar haar postuur door een arts laten opmeten, een keer nadat ze 's morgens vroeg half liggend naar de dokter was vervoerd, volgens wetenschappers de ideale omstandigheden om de maat van een mens te nemen. Dorpspolitiek op zijn allersmalst: burgemeester Marchand diende klacht in wegens valsheid in geschrifte tegen een van de artsen die, toevallig of niet, ook oppositielid was. "Eigenlijk zag Marchand helemaal geen vrouwen in zijn politiekorps zitten," zegt Geert Boonaert. "Maar ik wil hierover geen polemiek meer voeren. Het verleden is definitief afgesloten, we moeten vooruitkijken. Jan Verfaillie is een verstandige jongen, ik wens hem alle succes toe." Verzoenende taal van een man die bij de vorige verkiezingen met een eigen lijst is opgekomen. Overweegt hij misschien een terugkeer naar de oude CVP-stal? "Geen commentaar," zegt Geert Boonaert. "Que será, será."

Kasseileggers doen gouden zaken in Veurne. Ronde punten, verkeerstafels, bloemperken, de heraanleg van de historische binnenstad vordert met rasse schreden. Tot groot genoegen van zowel inwoners, middenstanders als toeristen, die in steeds dichtere drommen de Spaanse garnizoenstad bezoeken. Niks dan lachende gezichten? Toch niet, want op de Appelmarkt hangen de zwarte vlaggen slap van de regen. De oorzaak van de rouw staat pal in het midden van het dertiende-eeuwse plein: een uit de kluiten gewassen frietkot dat het uitzicht op de gotische Sint-Niklaaskerk lelijk bederft. ''t Verdriet van Veurne', staat op de affiches die hier voor de ramen hangen. De omwonenden willen het wangedrocht weg. Gesteund door de culturele raad van Veurne lieten ze de bouwvergunning door de Raad van State schorsen. Maar geen nood voor de uitbater, het gemeentebestuur werkt al aan een regularisatie. En intussen bakt hij rustig voort, zelfs zijn ergste tegenstanders moeten toegeven dat zijn frietjes buitengewoon lekker zijn. Het frietkot is zowat de enige rimpel die de vijver van dit gelukkige stadje beroert.

Peter Roose moet het toegeven. "Het is rustig in de Veurnse politiek," zegt de SP-opposant. "Er wordt vlot samengewerkt tussen meerderheid en oppositie. Niet dat we altijd staan te applaudisseren. Het jeugdbeleid kan beslist beter, de verkeersveiligheid laat te wensen over en in de stadskas gaapt een tekort van 500 miljoen." Peter Roose heeft zitting in de OCMW-raad, maar dat is niet de reden waarom zijn naam een belletje doet rinkelen. Nog niet zo lang geleden mocht hij zich de jongste volksvertegenwoordiger van het land noemen. Tot die onvergetelijke donderdag in april, toen ene Marc Dutroux uit de gevangenis ontsnapte. Roose herinnerde zich plots dat hij als opvolger van ex-minister Johan Vande Lanotte in de Kamer zitting had. Maar niet getreurd, hij is nog maar 29. Roose werkt nu deeltijds op het kabinet van minister van Verkeer Daerden en bereidt zich voor op de moeder aller parlementsverkiezingen, die in de Westhoek zullen uitdraaien op een confrontatie tussen twee jonge Turken. "Inderdaad," zegt Roose, "wellicht zal de CVP Jan Verfaillie uitspelen. Veurne is klein, we komen elkaar wel eens tegen. Geen kwaad woord over Jan, hij is een sympathieke jongen. Verjonging in de politiek is noodzakelijk, ik juich zijn benoeming tot burgemeester dan ook toe. Maar ik betwijfel of hij nog voor de volgende gemeenteraadsverkiezingen zijn stempel kan drukken op het beleid. De meeste kredieten liggen al vast tot het jaar 2000. Bovendien heeft Jan niet de minste bestuurservaring, hij krijgt het erg moeilijk om op te tornen tegen de oude rotten in het college."

Terlinck glimlachte, iets wat hem in lange tijd niet was overkomen, omdat er zoals altijd enkele raadsleden waren die niet wisten of ze nu wel of niet hun hand moesten opsteken en daarom een hulpeloos gebaar maakten.

Jan Verfaillie heeft de roman gelezen en er een bespreking van gemaakt. Dat was in zijn humanioratijd, niet eens zo gek lang geleden. Ik betwijfel of hij zich aan de autoritaire stijl van Joris Terlinck zal spiegelen. Al heeft hij met Simenons protagonist wel enkele eigenschappen gemeen: hij laat niet in zijn kaarten kijken en is wars van grootspraak. NPC? Dat vindt hij flauwekul, een zinledig letterwoord. Zijn stempel op het beleid drukken? De beeldenstormer uithangen? "Ik sta voor continuïteit," zegt hij. "Waarom moet ik het roer omgooien terwijl het juist zo goed gaat met Veurne? Maar dat betekent niet dat ik geen leiding zal geven. Goed, ik heb nog nooit een uitvoerend mandaat bekleed. Maar ik ben niet in de politiek gestapt om als jaknikker mijn broek te verslijten. Ik bedoel maar, ik heb de voorbije vier jaar niet stilgezeten. Als gemeenteraadslid heb ik me al in een aantal dossiers vastgebeten." Over één zaak laat hij geen twijfel bestaan: Jan Verfaillie is ambitieus. Anders was hij niet tot zowel de nationale raad van de CVP-jongeren als het nationaal partijbestuur doorgedrongen. Verdedigt hij volgend jaar een strijdplaats op de kamerlijst van de CVP? "Wie weet," zegt hij geheimzinnig. "Ik zeg altijd: alles wat erbij komt is welkom. Een parlementair mandaat valt trouwens perfect te combineren met mijn carrière in de gemeentepolitiek. Volgens de partijstatuten mogen alleen burgemeesters en schepenen van steden groter dan 30.000 inwoners niet cumuleren. Veurne heeft gelukkig maar 11.000 inwoners."

Hij geeft me een rondleiding in het stadhuis waar hij binnenkort de scepter zwaait. Eerst gaat het naar de feestzaal waar huwelijken worden bezegeld. "Dat vind ik wel gek," zegt Jan. "Binnenkort moet ik mensen trouwen die ouder zijn dan ik. Maar ze moeten van mij geen moraliserende boodschap verwachten." Elders loopt een tentoonstelling met sculpturen van Willem Vermandere, na Will Tura de beroemdste inwoner van Veurne. Twee oude besjes zitten op een bank van hun portie cultuur te bekomen, helemaal opgetut, want het is nog steeds zondag. "'t Is niet waar," kraait er een. "Ben jij niet die nieuwe burgemeester?" Dol enthousiast stoot ze haar Franstalige vriendin aan. "ça c'est le nouveau bourgmestre. Il a 25 ans!" Uit de gerimpelde mond weerklinkt een meisjesachtig gilletje. "Mais qu'est-ce qu'il est beau!" Vergis ik mij of loopt de aanstaande burgemeester een beetje rood aan? "Ik ben bijna zesentwintig," zegt hij bescheiden. "Presque vingt-six ans."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234