Zondag 16/05/2021

PostuumJohn Magufuli

‘De Bulldozer’ die mensenrechten sloopte, maar Tanzania wel economisch opbouwde

President John Magufuli groet het publiek tijdens een huldiging. Beeld AFP
President John Magufuli groet het publiek tijdens een huldiging.Beeld AFP

President John Magufuli van Tanzania is op 61-jarige leeftijd overleden, aan Covid-19, althans zo luiden de speculaties. De grootste corona-ontkenner van Afrika gold als een eigengereid leider die zijn land van het democratische pad afvoerde, maar ook afrekende met corruptie en graaiende buitenlandse bedrijven.

Corona, gezichtsmaskers, testen of een lockdown; allemaal onzin. Vaccins waren een buitenlands complot om Afrika’s rijkdommen te plunderen. Tanzania en zijn burgers zouden worden beschermd door God en alternatieve geneeswijzen zoals stoombaden. De diepreligieuze Tanzaniaanse president John Magufuli, die woensdag op 61-jarige leeftijd overleed, dreef de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de oppositie in zijn land tot wanhoop met zijn hardnekkige ontkenning van de ernst van de pandemie.

“Corona is de duivel en die kan niet overleven in het lichaam van Christus. Hij zal onmiddellijk verbranden”, zo was Magufuli van mening. In mei vorig jaar, na 509 besmettingen en 21 sterfgevallen, verklaarde Magufuli dat covid was verslagen door gebed en weigerde hij nog cijfers aan de WHO te verstrekken over het aantal besmettingen en sterfgevallen. Nadat in een onderzoeksproef een geit, een schaap en zelfs een papaja positief waren getest, achtte hij bewezen dat alle ophef rond het virus overdreven was. Paradoxaal genoeg wordt na zijn plotselinge verdwijning van het publieke toneel, op 27 februari, vermoed dat Magufuli nu zelf is bezweken aan het virus.

Bouwwoede

Volgens vicepresident Samia Suluhu Hassan is Magufuli echter overleden aan hartfalen. Ze heeft twee weken van nationale rouw aangekondigd voor ‘de Bulldozer’, een bijnaam die hij kreeg vanwege zijn harde aanpak van corruptie en het enthousiasme waarmee hij investeerde in infrastructuur met als doel zijn land vooruit te helpen en de economie aan te jagen.

Zijn bouwwoede leidde tot de aanleg van nieuwe wegen en bruggen, uitbreiding van de internationale luchthaven en de haven in de hoofdstad Dar es Salaam, de wedergeboorte van de nationale luchtvaartmaatschappij, de aanleg van een spoornet dat Tanzania moet verbinden met Oeganda en Rwanda als onderdeel van een pan-Afrikaans spoorwegnet en het herstel van de oude haven in Bagamayo, waar vroeger ivoor en slaven werden verhandeld. Die investeringen beklijven: Tanzania behoort al jaren tot de snelst groeiende economieën van Afrika met jaarlijkse groeicijfers van rond de 6 procent.

Ook in buurland Kenia wordt gerouwd om John Magufuli. Beeld AP
Ook in buurland Kenia wordt gerouwd om John Magufuli.Beeld AP

Zijn voortvarende presidentschap had echter een keerzijde. Met de mensenrechten, oppositie- en persvrijheid ging het bergafwaarts. Onwelgevallige media en oppositieleden werd het zwijgen opgelegd. Aan homoseksuelen verklaarde hij de oorlog, onder meer door het stopzetten van hiv-programma’s. Vrouwen riep hij in 2019 op “hun eileiders te bevrijden” en meer kinderen te krijgen. Dat zou goed zijn voor de economische groei, waarmee hij verwees naar China als voorbeeld. Tot ontzetting van activisten in Tanzania vond hij dat vrouwen die zich laten paaien door de (door Amerika gesponsorde) programma’s voor geboortebeperking te lui waren om voor hun kinderen te zorgen.

Boerenzoon

Magufuli werd als arme boerenzoon geboren in een dorpje in het noordwestelijke district Chato in de buurt van het Victoriameer. Hij woonde in een hutje met een grasdak, moest geiten hoeden en melk en vis verkopen om bij te dragen aan het gezinsinkomen. “Ik weet wat het is om arm te zijn”, zo zei hij tijdens zijn eerste presidentscampagne in 2015, waarin hij beloofde de welvaart te verhogen. Hij studeerde wis- en scheikunde aan de universiteit van Dar es Salaam en bracht nog enige tijd door als student aan de universiteit van Salford in het Verenigd Koninkrijk.

Na een korte carrière als scheikundeleraar ging hij in 1995 de politiek in, waar hij al snel opklom in Chama Cha Mapinduzi (CCM), de fusiepartij die al sinds de onafhankelijkheid in 1961 onafgebroken regeert. Hij was minister van Veehouderij, Visserij en Infrastructuur alvorens hij zich in 2015 kandidaat stelde en met een nipte meerderheid de verkiezingen won. In 2020 won hij opnieuw met een overgrote meerderheid die volgens de oppositie te danken was aan fraude en intimidatie.

Zijn eigenzinnige no-nonsenseaanpak zou Magufuli hebben afgekeken van de eerste Tanzaniaanse president Julius Nyerere ( 1961-1985), schrijft de BBC. De populaire Nyerere maakte van Tanzania na de onafhankelijkheid een van de stabielste landen in Afrika. Hij introduceerde er de combinatie van Afrikaanse nationalisme en mild socialisme dat in die tijd in grote delen van het continent in zwang was, maar elders jammerlijk faalde of werd gedwarsboomd door de voormalige koloniale machthebbers.

Magufuli maakte direct indruk met zijn hernieuwde ‘Africa first’. Hij maakte korte metten met corruptie en haalde de bezem door het geldverslindende overheidsapparaat. Hij verbood plezierreisjes van ambtenaren, halveerde het aantal ministers, schroefde zijn eigen salaris terug, ontsloeg spookambtenaren die nooit op hun werk verschenen en zorgde voor verbetering van de dienstverlening aan burgers.

Hij joeg buitenlandse investeerders de stuipen op het lijf door contracten open te breken om er betere deals voor de Tanzanianen uit te slepen. Zo eiste hij dat het Canadese goudmijnbedrijf Acacia liefst 190 miljard dollar aan achterstallige belasting zou betalen. Hij kreeg 300 miljoen en 16 procent van de aandelen van het bedrijf. Autocratisch of niet, niemand kan ontkennen dat hij zijn best heeft gedaan om Tanzania de kracht te geven op eigen benen te staan.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234