Vrijdag 03/12/2021

De bubble, de mailbox en het geld

Wie fikse sommen doneerde aan de Clinton Foundation, kon voorspraak krijgen bij Hillary toen zij minister van Buitenlandse Zaken was. Belangenvermenging, schreeuwt Donald Trump. Hoewel niets erop wijst dat de Democratische kandidate in de fout ging, reageerde ze laat en defensief. 'Ze heeft nog altijd niet door wat er onder de kiezers speelt.'

Voor we te hard van stapel lopen en ons op sleeptouw laten nemen door de conservatieve waakhond Judicial Watch: tot nader order heeft niemand Hillary Clinton kunnen betrappen op voorkeursbehandeling, corruptie of belangenvermenging, en het ziet er evenmin naar uit dat ze de wet met voeten heeft getreden.

"We hebben niets vastgesteld dat op betwistbare betrekkingen tussen de Foundation en haarzelf kan duiden", zei begin deze week Mark Toner, woordvoerder van het State Department. Daar was Clinton minister tussen 2009 en 2013, de gewraakte tijdspanne.

Maar dat de Democratische presidentskandidate mogelijk door zwaar weer moet in de aanloop naar november, de verkiezingen, en dat haar campagne ernstig onder de verdenking dreigt te lijden, weinigen twijfelen eraan. De relatie tussen Clinton en meerdere donoren van de familiale stichting oogt dan ook niet zuiver op de graat.

Uit e-mailverkeer dat de voorbije weken werd gelekt, blijkt dat diverse geldschieters van de Foundation, een destijds door Bill Clinton opgezette, humanitaire organisatie, bij Hillary een gewillig oor zochten toen zij Secretary of State was. En dat heel wat magnaten de stichting in de eerste plaats als een middel zagen om zo dicht mogelijk tegen de minister aan te schurken, kwestie van hun persoonlijke of zakenagenda onder haar aandacht te brengen. Voor sommigen was de strijd tegen de klimaatverandering of het hiv-virus, een losse greep uit de issues waar de Clinton Foundation over gaat, flink ondergeschikt aan de eigen prioriteitenlijst.

Er zijn vele mails gelekt. In een ervan vraagt Doug Band, oud-adviseur van Bill Clinton, aan Huma Abedin, de rechterhand van Hillary, of ze het probleem van een voetbalzakenman uit Los Angeles even kan bekijken. De donateur krijgt maar geen inreisvisum voor een Britse voetballer die hem voor ogen staat - de man heeft een strafblad - en hengelt naar mogelijke hulp. "Het maakt me nerveus dat ik hierbij betrokken word, maar ik zal het vragen", antwoordt Abedin aan Band. Die repliceert: "In dat geval, vraag het dan niet."

Bono

Heel wat mails blijken in dezelfde trant: visjes die uitgeworpen worden in de richting van Clinton, pogingen die diplomatisch afgeblokt worden door Abedin. "Geen idee", antwoordt ze op een mail van een andere oud-raadsman van Bill, Ben Schwerin. Schwerin had Abedin gevraagd of U2-boegbeeld Bono niet aan een contact in het Congres of bij de ruimtevaartorganisatie NASA kon worden geholpen, kwestie van zijn optredens ook naar het International Space Station door te seinen.

Wie volgens de onthullingen wel een rendez-vous met Clinton kreeg, en dat via de Foundation deed, is prins Salman, vicepremier en troonopvolger in de Golfstaat Bahrein, een cruciale bondgenoot van de VS. Salman schonk de stichting 50.000 dollar - het topje van een ijsberg aan geld dat van Bahrein naar Clinton-gebonden doelen ging. Salman, die enkele dagen in Washington op bezoek was, kreeg de babbel binnen 48 uur geregeld, met dank aan Band.

Het persbureau AP, dat zopas de inventarissen van het State Department inkeek, achterhaalde zelfs dat zeker 85 van de 154 privé-individuen die Clinton tijdens haar mandaat over de vloer kreeg, financiële sympathisanten waren. Zeker de helft onder hen doneerde 100.000 dollar of meer, al dan niet in persoonlijke naam.

Nogmaals, er is meer nodig om Hillary Clinton officieel van favoritisme te beschuldigen. Eerder deze zomer ontsnapte ze ook al aan een inbeschuldigingstelling door justitie in het kader van haar "extreem nalatige" omgang met e-mail - het veelbesproken gebruik van een eigen server en mailadres voor zowel privé- als professioneel verkeer.

Maar in dat alles, de formele schuldvraag, zit de clou voorlopig niet. De clou is dat Clintons Republikeinse aartsrivaal Donald Trump haar vel wil, en grof spel daarbij niet schuwt. De sluitende bewijslast kan Trump zelfs gestolen worden, zolang hij de perceptie maar kan scheppen dat de Clintons al twee decennia lang een sjoemelkliek zijn die hun vrienden dienen, niet het land.

"De Clintons", zo zei de magnaat - die de Foundation zelf ook spekte - "hebben jarenlang hun zakken gevuld door zich meer om hun schenkers te bekommeren dan om de Amerikanen. Het mag nu duidelijk wezen dat de Clinton Foundation de meest corrupte onderneming is uit de politieke geschiedenis."

Too little too late

Toegegeven, in de opmaat tot de campagne hadden weinig waarnemers ook maar een cent veil gehad voor Trumps abrupte leidersrol. Zeldzaam waren de politicologen voor wie de populistische toon van de jongste maanden in de sterren geschreven stond. De betrokkene zelf leek nog het meest van al verrast, zozeer zelfs dat er speculaties rezen over een uit de hand gelopen 'spel': in realiteit zou funny phenomenon Trump nooit de ambitie hebben gekoesterd om staatshoofd te worden.

Laat het echter vooral geen excuus zijn voor de vaststelling dat Hillary Clinton sommige risico's nauwelijks heeft ingeschat. Dat de Clinton-stichting voer voor controverse was, dat er herrie van kon komen en dat de deze week aangekondigde stop op buitenlandse donaties en naamsverandering too little too late zijn: ofwel zag Clinton de bui hangen en was ze bereid het risico erbij te nemen; of ze schatte de zaak fout in en redt nu wat er te redden valt.

In december vorig jaar al publiceerde YouGov samen met het Britse blad The Economist een peiling waaruit bleek dat 53 procent van de respondenten Clinton als oneerlijk en onbetrouwbaar bestempelden, terwijl haar Democratische mededinger Bernie Sanders op dat vlak de beste score van het politieke landschap neerzette.

Een van de hoofdredenen voor Clintons povere prestatie was nu net de Clinton Foundation. "Die heeft de voorbije 15 jaar een onthutsende som van 2 miljard dollar opgehaald", schreef The Economist. "Dat deed ze bij bedrijfstycoons, buitenlandse regeringen, politieke schenkers en andere rijke organisaties. (...) Veel van die donoren houden er talrijke agenda's opna, boven op hun wens om nobele doelen te dienen."

In een aanvaring met Sanders in februari ontkende Clinton heftig "dat ze ook maar eenmaal door een politieke geldschieter gekocht was", aldus nog het weekblad. "Maar door zo dicht bij de reuzen van Wall Street aan te leunen, stelt ze zich wel bloot aan dergelijke kritiek. (...) Het zou voor de Clinton Foundation vrij makkelijk geweest zijn om het fundraisen tijdens de campagne op te schorten. De kiezers zouden prompt een reden minder hebben gehad om Hillary te wantrouwen."

In een ruime analyse in deze krant, anderhalf jaar geleden al, beschreef ook collega Maarten Rabaey hoe de Clintons via hun stichting "donoren (strikken) voor hun goede doelen, maar ook voor hun politieke campagnes. Ook het personeelsverloop van de Clinton-stichting naar de zakenwereld en de politiek, en terug, is groot. Voor deze draaideurpolitiek dreigen de Clintons tijdens de campagne onder vuur komen te liggen".

En nog: "Landen zoals Saudi-Arabië en Koeweit deden giften die in de vele miljoenen dollars liepen. Beide zijn geostrategische bondgenoten van de VS, maar wel staten waarop het State Department mensenrechtenkritiek levert."

Waarom pareerde Hillary Clinton de te verwachten aanval niet eerder? Clinton heeft vermoedelijk, zoals BBC-correspondente en Clinton-biografe Kim Ghattas het stelt, "meer politieke ervaring dan alle vorige kandidaten bij elkaar". Maar Ghattas, die tijdens Clintons jaren op het State Department continu met haar meereisde en haar kent als weinig anderen, heeft het in haar boek (en in het gesprek dat we erover hadden) ook over the bubble, de luchtbel waar de minister en haar gevolg, journalisten incluis, bijna onvermijdelijk in gevangen zitten.

Zo duidelijk is het wel: Clinton wordt omringd door een hoogst professionele inner circle die haar zowel informeert als afschermt voor indringers. Die structuur is een klassieker waar iedere machthebber mee te maken krijgt, maar die een impliciet nadeel heeft: ze kan tot collectief tunneldenken leiden en houdt het risico in dat het realiteitsgevoel zoek raakt.

In Ghattas' werk treedt State Secretary Clinton naar voren als een vrouw die de bubbel op tijd en stond weet te verlaten om op het terrein te komen, al was ze toen allicht een betere minister dan ze vandaag als campaigner voor de dag komt.

Door haar vooruitstrevende standpunten over met name vrouwenzaken werd ze van meet af, in de jaren 90 al, "de gevangene van een eindeloze cyclus van kritiek", zoals Ghattas onlangs nog stelde in de Volkskrant. Daarop volgt steevast "haar neiging zich terug te trekken, die weer een negatieve reactie oproept, waardoor ze zich nog meer terugtrekt en het publiek de informatie onthoudt die haar optreden zou verklaren".

Clinton is bang om open kaart te spelen omdat haar dat in het verleden meermaals zuur opgebroken is, bang ook haar waardigheid te verliezen als ze te veel over haar eigen functioneren prijsgeeft. Toch roept diezelfde attitude steeds opnieuw de vraag op of ze dan iets te verbergen heeft. Meer nog: haar gesteldheid op privacy komt als een boemerang in haar gezicht terug.

Ghattas: "Het roept vragen op over haar beoordelingsvermogen: besefte ze bijvoorbeeld niet dat haar e-mailarrangement een slechte indruk zou achterlaten als ze president wilde worden? Heeft niemand haar geadviseerd tegen het geven van betaalde toespraken op Wall Street, terwijl de wraakzucht van de kiezers over de financiële crisis van 2008 nog springlevend is?"

Dieper in het defensief

Marie-Cécile Naves, onderzoekster aan het Parijse Institut des Relations Internationales et Stratégiques (IRIS) en auteur van het eerder deze week verschenen werk Trump, l'onde de choc populiste (Trump, de populistische schokgolf, Fyp éditions), heeft dan weer "de indruk dat Hillary Clinton de timing van de onthullingen niet goed ingeschat heeft, evenmin als ze dat voor de e-mails deed. Haar antwoordstrategie komt altijd weer te laat op gang. Daardoor moet ze enkel nog dieper in het defensief. Ze reageert pas als ze niet meer anders kan, en dat is nefast voor haar imago, zeker omdat ze heel goed wist dat Trump haar van alle kanten zou belagen. Wacht op wat nog komen gaat!"

Maar er is ook een andere uitleg mogelijk, die Naves niet minder plausibel lijkt. "Clinton is een bijzonder ernstige, gedisciplineerde, strikte vrouw. Als zij overtuigd is dat ze niets verkeerds gedaan heeft - en het zou me verbazen dat ze wél iets op haar kerfstok had - dan is ze er het type niet naar om preventief in te grijpen. Het kan dus best wel zijn dat ze zich zeker van haar stuk voelde, en daarom niets ondernam toen het eigenlijk nog kon. Te veel zelfverzekerdheid is met andere woorden ook problematisch, omdat het als verwaandheid overkomt."

Dat de banden tussen de filantropische financieringssystemen en de Amerikaanse politiek intussen volop ter discussie staan, reken maar. Als dat niet het geval was, zou een Bernie Sanders nooit zo veel succes geoogst hebben. Onder meer de bekende economist Thomas Piketty, die ook in de VS een bestseller is, waarschuwde voor de nefaste uitwassen ervan: de finale scheiding tussen politici en burgers.

De perikelen omtrent de Clinton Foundation hebben meer met netwerken en lobbygroepen te maken dan met campagnefinanciering, maar dan nog: de collisie tussen politiek en kapitaal is enorm. De rol van geld in VS-verkiezingen, ook die voor het Congres, is gigantisch.

Het debat leeft dan wel, komt er op korte termijn verandering in het systeem? "Neen", zegt Naves resoluut. "In 2010 nog heeft het Hooggerechtshof bepaald dat er geen grens meer hoefde te staan op campagnegiften. Ik maak me dus geen illusies dat het stelsel snel ontmanteld wordt. Ook wat de Clinton Foundation betreft, die feilloos illustreert hoe de Clintons functioneren. Die interactie van netwerken, geld en goede doelen is gewoon hun levenswerk."

Toegegeven, Hillary levert inspanningen om dicht bij het volk te staan, zegt Naves tot besluit. "Maar de afkeer van de kiezer voor het clintoniaanse systeem heeft ze, vrees ik, nog altijd niet doorgrond."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234