Zaterdag 15/08/2020

‘De brug kan zo niet worden gebouwd. Het kan niet’

Philippe Deleu moet zowat de minst bekende tegenstander zijn van de Oosterweelverbinding, maar misschien wel de meest fanatieke. Zijn blog (philippedel.eu) is ook niet de meest overzichtelijke, wel een van de meest intrigerende. Sinds een week of vier prijkt daar doodleuk een bericht op van Niels Jörgen Gimsing. Hij was de leidende ingenieur bij de bouw van de 7,845 kilometer lange Öresundbrug, die het Deense Kopenhagen over zee verbindt met het Zweedse Malmö. Gimsing geldt wereldwijd als een van dé experts inzake de bouw van tuikabelbruggen.“Ik ben geen ingenieur”, zegt Philippe Deleu. “Ik ben een gewone burger. Dus stel ik domme vragen. Maar wel aan de juiste mensen.”Deleu raakte geïntrigeerd door de eerste beelden die de Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel (BAM) in 2005 vrijgaf van wat de Lange Wapper moest gaan worden. “Ik zag een zwevend wegdek dat werd gedragen door palen. Dat leek me logisch. Vorig jaar mochten we allemaal gaan kijken naar de maquette van bouwheer Noriant. Wat we nu opeens zagen, was een tuikabelbrug, die overeind werd gehouden door twee grote schuinstaande pylonen. Ik zat daarop te gapen, en ik dacht: dat klopt toch niet? Ik ben beginnen te rekenen, ben mensen beginnen aan te schrijven. Ja, men vraagt zondag de mening van de gewone man. Dan behoor je je als gewone man te informeren.”

DE EXPERT WAS STOREND

Helaas, zegt Deleu, is expertise of ervaring in het bouwen van tuikabelbruggen van deze omvang in eigen land nauwelijks te vinden. Nochtans heette die in 2006 door BAM wel te zijn ingehuurd bij de creatie van een zogeheten “kwaliteitskamer”. Die moest de voorstellen van de met hun tweeën nog in de running zijnde bouwconsortia Noriant en Loro beoordelen. Een van de experts in die kwaliteitskamer was Jörg Schlaich (73), de architect destijds van het Olympisch Stadion in München en ontwerper van tal van diverse bruggen, zoals de 457 meter lange tuikabelbrug over de Hooghly River in Calcutta.“Hoewel hij door minister Van Mechelen ooit in een persbericht met veel tromgeroffel werd aangekondigd als dé grote expert, als de man die die kwaliteitskamer de vereiste autoriteit moest verlenen, is Schlaich er na exact één vergadering uit gestapt”, zegt Deleu. “Zoiets intrigeert mij dan zoveel meer dan de praatjes van de woordvoerder van BAM of van Vlaamse politici. Was er iets dat wij behoren te weten?”Deleu kreeg de inmiddels 75 jaar oude Jörg Schlaich te spreken aan de telefoon. Dat viel lastig, want de man zei nog steeds gebonden te zijn door een contractueel vastgelegd gebod tot confidentialiteit. “Hij legde me uit dat hij uit de kwaliteitskamer was gestapt omdat men er zomaar zat te praten onder elkaar en omdat hij het gevoel had dat zijn opmerkingen storend overkwamen”, zegt Deleu. “Hij bestudeerde de brug en de pylonen en noemde het een ‘zeer dure optie die eigenlijk nauwelijks in de wereld’ wordt toegepast. De kosten zijn immens. De enige twee gelijksoortige bruggen zijn gebouwd in Sevilla en Bratislava. Die in Sevilla is erg omstreden, die in Bratislava was bijna onbetaalbaar. In beide gevallen luidde het oordeel achteraf: hadden we dit geweten, dan waren we er niet aan begonnen.”

ONS KENT ONS?

Na het vertrek van Schlaich bestond de kwaliteitskamer, door Van Mechelen voorgesteld als “wereldwijd gerenommeerd voor innoverende en geïntegreerde brugconstructies en dakconstructies met grote overspanningen”, uit nog slechts zeven Belgen en twee Nederlanders. En geen van hen die ooit een tuikabelbrug bouwde die qua omvang in de buurt kwam van wat de Lange Wapper moest gaan worden. Een van de negen experts was de adjunct-kabinetschef van Van Mechelen.De overige Belgen maakten nagenoeg allen deel uit van het kringetje rond de Antwerpse architect bOb Van Reeth. In de kwaliteitskamer zat ook ingenieur Yves Weinand, jarenlang vast verbonden aan het studiebureau Greisch. Greisch is een van de bedrijven in het consortium Noriant, dat door de kwaliteitskamer zou worden uitverkoren om de Lange Wapper te bouwen. Een van de Noriantarchitecten, Laurent Ney, werkte tot 1996 voor Greisch.“Jörg Schlaich had het gevoel in een vriendenclubje terecht te zijn gekomen”, zegt Deleu. “Men luisterde niet eens naar hem. Of, zoals hij in zijn ontslagbrief schreef: ‘Ik wil mijn krachten die ten gevolge van mijn leeftijd niet meer onuitputtelijk zijn, niet aan de vele vergaderingen verspillen.’ Je zou denken dat het opstappen van iemand als Schlaich kan gelden als een alarmbelletje, als een indicatie dat er iets grondig fout zat met die kwaliteitskamer. Niet dus.”

‘ZEER ONGEWOON EN GEDURFD’

Op zijn website laat Philippe Deleu iedereen nu meegenieten van zijn mailverkeer met Niels Jörgen Gimsing. Op zijn eenvoudig verzoek begon die op de site van BAM de schetsen en simulaties te bestuderen. De Deense expert maakt vooraf duidelijk zijn voorbehoud: “De afbeeldingen en de beschrijving op www.bamnv.be geven mij slechts een oppervlakkige impressie van de structuur. Mijn bedenkingen hieronder moeten dan ook worden genomen met de reserve dat ik geen grondige kennis heb van de structuur.”Maar daarna wordt het erg interessant: “Mijn onmiddellijke impressie is dat de structuur zeer ongewoon en gedurfd is. Het structurele systeem lijkt inefficiënt en ingewikkeld om te bouwen. Het wordt zeker geen kostenbesparend type brug.”Deleu stuurde de commentaren van Gimsing door naar alle verantwoordelijken van wie hij een adres te pakken kreeg. “Maar niemand reageert”, zucht hij. “Men hoort het gewoon liever niet. Terwijl de man het toch duidelijk schrijft. De brug kan zo niet worden gebouwd. Het kan niet.”Net als Deleu, totale leek, is ook Niels Jörgen Gimsing bijzonder sceptisch voor de twee schuine torens die het gewicht van het wegdek moeten dragen: “Het gebruik van één enkele hellende toren, die het wegdek slechts aan één kant ondersteunt, kan worden teruggevonden in sommige kleinere voetgangersbruggen, maar nooit in grotere bruggen met een overspanning van vele honderden meters.”Volgens Gimsing zullen de torens van de Lange Wapper, zoals voorgesteld door Noriant, “onderhevig zijn aan een niet te beheersen buiging, wat zeker zal leiden tot veel grotere dimensies voor deze torens dan te zien is op de afbeeldingen”.

NET ALS IN SEVILLA

Het is zo te zien vooral de schuine stand van de twee torens die de topontwerper dwarszit: “Er zijn zeer weinig voorbeelden van horizontaal krommende tuikabelbruggen en voor grotere bruggen enkel met een zeer bescheiden buiging. In geval van een meer uitgesproken horizontale buiging, horen de torens A-vormig te zijn met twee benen uitgestrekt over het wegdek, zodat de toren op een efficiënte manier zowel de verticale als de laterale druk van de steunende kabels kan dragen.”Het hele concept doet Gimsing denken aan de Barquetabrug, die in Sevilla werd gebouwd ten tijde van de wereldtentoonstelling in 1992. Ook daar ging het grondig mis, aldus Gimsing: “In het geval van de brug in Sevilla hoorde de leunende toren in zekere zin de druk van de kabels in evenwicht te brengen, maar doordat er geen tegengewicht was om het kabelsysteem te stabiliseren werden de dimensies van de toren en zijn funderingen erg groot, wat leidde tot een substantiële verhoging van de constructiekosten - ver boven het budget. Het stabiliserende effect van de leunende toren in de brug in Sevilla lijkt niet aanwezig te zijn in het schema van de Oosterweelverbinding, en de buiging als gevolg van het dode gewicht van de toren wordt verhoogd door de druk van de kabels.”Hij komt tot dit besluit: “Met de oppervlakkige kennis die ik van het project voor de Oosterweelverbinding heb, is mijn indruk dat het voorgestelde uitzicht zal leiden tot substantiële problemen bij gedetailleerde design en constructie. Een grondige revisie van het voorgestelde schema lijkt aangewezen.”Philippe Deleu klinkt opeens een beetje pathetisch. “Stel dat het morgen dan toch ja wordt, dat de mensen zich laten misleiden door de BAM. Dan behoor ik tot de groep van mensen die aan het eind hun kleinkinderen recht in de ogen kunnen kijken. Want daarover gaat het toch, nee?”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234