Vrijdag 20/09/2019

Brexit

De brexit-puzzel heeft er weer enkele stukjes bij: dit is wat we nu weten

De Britse premier Boris Johnson gisteren in het parlement. Beeld AFP

In het Verenigd Koninkrijk gaan de discussies over de brexit onverminderd verder. De Conservatieven en Labour vertrouwen elkaar voor geen haar en zoeken een strategie in het schaduwgevecht dat de brexit ondertussen geworden is. Het maakt het kluwen er niet gemakkelijker op.

Wat is er beslist en weten we zeker?

Het Lagerhuis keurde gisteren een wet goed die het onmogelijk moet maken dat de Britten de Europese Unie op 31 oktober verlaten zonder akkoord. Bij gebrek aan een akkoord wordt premier Boris Johnson verplicht opnieuw uitstel te vragen tot ten laatste 31 januari 2020.

Volgens Johnson is met de goedkeuring van de wet zijn onderhandelingsmarge tegenover de EU volledig ondermijnd. Zijn dreigement de EU te verlaten zonder akkoord om de andere lidstaten tot toegevingen te dwingen, is nu namelijk zonder voorwerp geworden. Daarom moeten er verkiezingen komen, vindt hij. Niet omdat hij of de kiezer die wil, zo klinkt het, maar omdat het niet anders kan. 

Wie denkt wat over verkiezingen?

Vervroegde verkiezingen moeten voor de regering op 15 oktober plaatsvinden, nog voor de cruciale Europese top van 17 en 18 oktober. De Britten moeten op die manier de keuze krijgen tussen Johnson en Labour-leider Jeremy Corbyn, die opnieuw om uitstel wil vragen. Johnson hoopt dat de Britten er ondertussen schoon genoeg van hebben en nu gewoon de EU willen verlaten omdat ze het gepalaver beu zijn. Als hij gesterkt uit de stembusgang komt, wil hij zoals gepland op 31 oktober uit de EU stappen, met of zonder akkoord, punt.

Labour en de andere oppositiepartijen, waaronder de Schotse nationalisten van de SNP, gunden Johnson gisterenavond echter geen nieuwe verkiezingen. Zij willen eerst absolute zekerheid dat het Verenigd Koninkrijk niet toch zonder akkoord de EU verlaat op 31 oktober. Eerst moet de wet daarover dus volledig zijn ingevoerd. 

Het leidde bij de Conservatieven tot de honende vaststelling dat dit de eerste keer ooit in de Britse geschiedenis moet zijn dat een oppositiepartij, die eerst jarenlang om verkiezingen heeft gevraagd, er nu plots geen meer wil.

Labour-leider Jeremy Corbyn. Beeld AFP

Hoe gaat het nu verder?

De no deal-wet is nog niet definitief. Vandaag en morgen bespreekt het Hogerhuis het voorstel. De Conservatieven beslisten vannacht dat ze het wel geen stokken in de wielen zouden steken en niet oneindig zouden filibusteren om het tegen te houden. Ten laatste morgen om 18 uur onze tijd moet het voorstel goedgekeurd worden. Daarna gaat het terug naar het Lagerhuis, om daar maandag nog eens gestemd te worden, waarna de Queen de wet nog moet bekrachtigen. Ook daar zal de regering geen stokje voor steken, beloofde ze vandaag.

Premier Boris Johnson wordt dus verplicht om op de top van 17 en 18 oktober uitstel te vragen aan de EU. Vraag is nu of hij dat ook zal doen. Zelf bezweert hij van niet, en het parlement kan hem natuurlijk ook niet fysiek dwingen. Doet hij het niet, dan lijkt de grondwettelijke crisis compleet en ontstaat er een nooit gezien juridisch kluwen waar we het einde nog niet van gezien hebben.

En zelfs als Johnson toch uitstel zou vragen, moeten alle Europese lidstaten daar akkoord mee gaan. Allemaal, dus ook de Britse regering. En die kan dat dan in theorie weigeren. Waarmee Johnson dus wel aan zijn verplichting uitstel te vragen zou zijn tegemoetgekomen zonder dat hij er akkoord mee moet gaan...

Remain-aanhangers demonstreren voor het Britse Lagerhuis in Londen. Beeld AP

En hoe zit het nu met die verkiezingen?

De Britse regering zei vanmiddag de motie om vervroegde verkiezingen te organiseren, maandag opnieuw te zullen voorleggen eens de no deal-wet definitief is goedgekeurd. De regering moet dan opnieuw een tweederdemeerderheid halen. Via een juridische spitsvondigheid zou ook een gewone meerderheid kunnen volstaan, maar ook die heeft de regering op dit moment niet meer. De regering zou ook een motie van wantrouwen tegen zichzelf kunnen indienen, en dan kan Labour bijna niet anders dan de regering te laten vallen.

Vraag is of Labour maandag wel bereid zal zijn verkiezingen te steunen. Binnen de partij zit niet iedereen op dezelfde lijn. Sommigen willen effectief snel een nieuwe stembusgang, anderen willen sowieso wachten tot na 31 oktober, om zo heel zeker te zijn dat de brexit eerst wordt uitgesteld. Verkiezingen zouden dan voor november zijn.

Komen er verkiezingen voor 31 oktober en winnen de Conservatieven, dan lijkt een no deal sowieso onafwendbaar. Johnson komt dan gesterkt uit de stembusgang en kan zijn zin doordrijven. Tenzij hij alsnog een akkoord met de EU kan sluiten. Behaalt hij geen meerderheid en wordt bijvoorbeeld Corbyn premier, dan lijkt uitstel onvermijdelijk.

Zijn de verkiezingen pas voor na 31 oktober, dan zal veel afhangen van de vraag of het Verenigd Koninkrijk dan nog een EU-lidstaat is of niet. Het enige wat op dit moment dus met 100 procent zekerheid vaststaat, is dat eigenlijk niets 100 procent vaststaat. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234