Woensdag 28/07/2021

De bouwwerven van een dakloze staat

De nieuwe machthebbers in Haïti erven een staat in puin. De uitdagingen zijn immens.

1 Humanitair

De nieuwe regering krijgt meteen een humanitaire urgentie op haar bord: een besmettelijke cholera-epidemie. Er vielen al meer dan 1.500 doden en 25.000 Haïtianen zijn in het ziekenhuis opgenomen. De Wereldgezondheidsorganisatie schat dat de komende weken 400.000 mensen ziek worden. Hoewel makkelijk te behandelen is de respons van het ministerie van Volksgezondheid en de internationale gemeenschap ondermaats, deels vanwege een gebrek aan fondsen. Van de 164 miljoen dollar (124 miljoen euro) die de VN vorige week aan donoren vroegen om de ziekte te bestrijden was gisteren maar 10 procent gestort. In de praktijk staan slechts enkele medische ngo’s, zoals AzG België, nu alleen in de strijd tegen de dodelijke ziekte.

2 Huisvesting ontheemden

Ongetwijfeld de dringendste taak is de verbetering van de levensomstandigheden voor de 1,5 miljoen ontheemden die sinds de aardbeving in 1.300 tijdelijke nederzettingen op elkaar gepakt zitten, in krappe tenten, onder tentzeil of in zelfgemaakte krotten. Er is een nijpend gebrek aan leefruimte, zuiver water en er heerst groeiende onveiligheid.

De grootste uitdaging is nieuwe huisvesting vinden voor de ontheemden. Drie kwart van de 350.000 tot 400.000 huizen in de getroffen zone werd al gecontroleerd door ingenieurs van de Haïtiaanse overheid en de VN, en daarvan bleek 22 procent onherstelbaar beschadigd, aan 26 procent van de huizen zijn grote herstellingen nodig en 52 procent mag bewoond worden. Veel ontheemden kunnen echter niet terugkeren naar gele of groene huizen omdat ze geen geld meer hebben om de huur te betalen.

Voor de aardbeving leefde de bevolking te dicht op elkaar in gammele woningen en op heuvels die gevoelig zijn voor aardverschuivingen, de oorzaak van het hoge dodentol tijdens de 7.0-schok. Voor de nieuwe huisvesting moeten inspanningen gedaan worden om de woningen te bouwen op veilige locaties met bouwmaterialen, waardoor ze resistenter worden tegen seismologische activiteit en andere natuurfenomenen zoals het jaarlijks terugkerende, vernietigende, regen- en orkaanseizoen.

3 Organisatie heropbouw

Zoals Duitsland en WO II een Marshallplan van de internationale gemeenschap nodig had kunnen Haïti en Port-au-Prince niet zonder buitenlandse steun. De nieuwe premier zal zich moeten engageren in de Interim Haiti Recovery Commission (IHRC) waarin de regering en de internationale gemeenschap de eerste fase van de heropbouw coördineren. Nu geleid door ontslagnemend premier Jean-Max Bellerive en voormalig VS-president Bill Clinton, speciaal VN-gezant voor Haïti, kampt het orgaan met grote logistieke problemen, omdat veel geld van buitenlandse donoren uitblijft. Eerder dit jaar beloofden buitenlandse donoren de komende tien jaar bijna 11 miljard dollar te investeren in de reconstructie.

Van de 6,17 miljard dollar die voor de periode 2010-2011 toegezegd werd, is volgens Clintons kantoor minder dan de helft overgemaakt. Van de 2,12 miljard dollar die voor dit jaar werden toegezegd voor de heropbouw werd nog maar 897 miljoen dollar, of 42,3 procent gestort. Daarvan was 200,3 miljoen dollar begrotingssteun, vloeide 209,3 miljoen dollar naar de operaties van de VN, de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank en de Wereldbank, waren 128,3 miljoen leningen aan de regering en ging slechts 359,1 miljoen dollar in toelages naar de regering, multilaterale agentschappen, ngo’s en privé-aannemers.

4 Heropbouw staat

De Haïtiaanse staat moet ook letterlijk zichzelf heropbouwen. Tijdens de aardbeving verkruimelde zijn infrastructuur. Het Palais National van de president zakte als een kaartenhuisje in elkaar, net zoals het Parlement, het Justitiepaleis, het Hooggerechtshof en talrijke ministeries. Een kwart van de ambtenaren, ongeveer 16.000 mensen, kwam om het leven. Ook de openbare infrastructuur leed zwaar.

5 Economie

Haïti’s economie lag al voor de aardbeving in puin. Hier is dus geen sprake van heropbouw maar opbouw. “Drie kwart van de bevolking leefde in armoede, de meeste stedelijke verdieners hingen af van de informele economie; het analfabetisme stond op 50 procent en de ongelijkheid binnen een door elites gedomineerde samenleving was de grootste in de hemisfeer,” zei Bernice Robertson, Haïti-analyst van de Crisis Group deze maand.

Typerend voor de kloof tussen de elite en de massa is hoe de ontslagnemende regering afgelopen september in zijn economische rapport, ‘Haiti: From Natural Catastrophe to Economic Security’, ervoor koos de armoede van Haïti als een troef op de globale markt uit te spelen. “Door de armoede en ongereguleerde arbeidsmarkt heeft Haïti arbeidskosten die competitief zijn met China, het globale ijkpunt”, schreven ze, in een poging om de (nu nog beperkte) textielindustrie te promoten. “Veel fragiele staten liggen in het binnenland, Haïti ligt aan de drempel van zijn markt (de VS, mr). Als enige lagelooneconomie in de regio is er een transportvoordeel van duizenden mijlen op concurrerende lagelooneconomieën. Dit is niet alleen een voordeel voor de verschepingskosten maar ook voor de ‘time-to-market’: textiel is een modebewuste business en dus zijn snelle levertijden waardevol.”

6 Landbouw en voedselveiligheid

De landbouw bevond zich al voor de aardbeving in een barslechte staat. Een groot deel van het Haïtiaanse landoppervlak is door ontbossing (slechts 3 procent van het land telt nog bomen) verschraald en valt ten prooi aan erosie. De lokale landbouw is bijgevolg niet in staat om in de voedselveiligheid van de inwoners te voorzien. Liefst 58 procent van de bevolking is chronisch ondervoed, ook al leeft 75 procent van de bevolking in landbouwgebied. Het Wereldvoedselprogramma van de VN moet zelfs daar nu voedsel importeren. De Haïtiaanse overheid wil 1,6 miljard dollar heropbouwfondsen te investeren in nieuwe landbouwprojecten, wat op termijn 50.000 nieuwe jobs zou moeten opleveren.

7 Misdaad

Hoewel Haïti relatief veilig is, waarschuwt de International Crisis Group voor traditioneel politiek geweld tijdens en na de verkiezingen. Ook misdaad is aan een opmars toe. Tijdens de aardbeving ontsnapten 5.000 gevangenen. Door de aanwezigheid van buitenlanders richten de bendes zich nu op kidnappings. Tot de recentelijk onvoerden behoorden twee internationale hulpverleners, twee ex-volksvertegenwoordigers en meerdere Haïtianen uit de diaspora. Ze werden vrijgelaten na betaling 7.500 tot 50.000 dollar losgeld.

Door zijn fragiele staatsstructuur en ligging wordt Haïti door de Colombiaanse drugsmaffia ook gebruikt als doorvoerhaven voor drugs en illegale wapens. De misdaadsyndicaten infiltreren ook in toenemende mate de politie. De Crisisgroup besluit somber. “De combinatie van toenemende misdaad en afnemende politie-efficiëntie is een ernstige bedreiging voor de stabiliteit.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234