Woensdag 30/11/2022

De botsing tussen twee werelden

'Te veel Arabieren zijn bitter over het Westen, dit was voor hen een soort van rechtvaardigheid'

Londen / The Independent

Adel Darwish

De meest shockerende respons op de terreuraanslagen in New York en Washington werd door velen vertoond in Syrië, Egypte en de Golf. Daar leefde de overtuiging dat Amerika zijn verdiende loon kreeg. We zagen allemaal de beelden van in de straat dansende Palestijnen en Iraki's. Maar hoe, zo kan u zich afvragen, worden mensen zo wanhopig en verward dat ze een punt bereiken waarop ze elk gevoel van mededogen verliezen?

De tegenstellingen in de Arabisch sprekende naties werden aangetoond door de Palestijnse politie die op bevel van de Palestijnse leider Yasser Arafat de dansende menigte uit elkaar jaagde. Arafat, die geen vredesakkoord aanvaardt zonder dat Jeruzalem terug in de schoot van de islam komt, greep zelfs naar een westerse pr-truc doordat hij een cameraploeg met zich meetroonde toen hij bloed gaf voor de Amerikaanse hospitalen. Hij mag dan de Amerikaanse hegemonie verwerpen, hij gebruikt ook Amerikaanse massamediatechnieken als het hem goed uitkomt. Je kan dat als een symbool zien voor een relatie met het Westen die er geen is van tegengestelde waarden (zoals sommige berichten suggereren), maar wel één van intense liefde en haat.

De eerste beelden uit het Midden-Oosten suggereerden dat de burgers uit de Arabische wereld onverschillig waren over of zelfs genoten van het Amerikaanse lijden. Niets is echter wat het lijkt. Het eerste wat we in aanmerking moeten nemen is dat veel Arabieren al een tijdje in niet-democratische staten leven. De staatsgecontroleerde media van die landen hebben Israël en het Westen, geleid door 'Amreeka', in dezelfde categorie geplaatst en moedigden de massa aan om beiden te verwerpen. Dat is vooral merkbaar sinds het geweld in oktober 2000 opnieuw oplaaide in Israël.

De gebruikte taal tast het perspectief aan. Wat het Westen een 'zelfmoordaanslag' noemt, zal in veel delen van het Midden-Oosten - vooral in Golfstaten en Libanon, waar Palestijnen de editorialen schrijven, en Irak en Syrië, met media zoals in stalinistisch Rusland - gezien worden als 'een operatie van martelaarschap'. Het onderwijssysteem en het Orwelliaanse herschrijven van de geschiedenis hebben die kijk versterkt. Daarenboven hielpen de steun van het Westen aan verschillende staatsgrepen en aan de regimes van kolonel Gamal Abdel Nasser in Egypte, generaal Assad in Syrië en kolonel Khadaffi in Libië zonder twijfel aan dat proces.

We hebben dus een generatie van onderwijzers, journalisten en opiniemakers die mensen hebben gehersenspoeld en het conflict met Israël hebben gebruikt als een meetlat om het verschil tussen vriend en vijand te maken. Israël is echter slechts één factor. Wat bij mensen uit het Midden-Oosten meestal woede uitlokt, is de trend in het Westen om 'Arabisch' te verwarren met 'islamitisch' en met 'Midden-Oosten'. Die verwarring wordt meestal veroorzaakt door de onverschilligheid van de westerlingen. Het is geen samenzwering, ook al wordt ze dikwijls zo voorgesteld.

De verwerping van het westerse vertoon wordt als een soort van zuivering aanzien. In zijn meest extreme vorm is Osama bin Laden daar een voorbeeld van. Hij keerde zijn playboyleven, waarbij hij in casino's het geld over de balk smeet, de rug toe om de strijd tegen Amerika aan te binden. Daarmee volgt hij een patroon dat veel minder extreme Arabieren meteen herkennen: de nationalistische strijd omde westerse invloed van Suez tot aan de Levant van zich af te schudden en de antikoloniale beweging in Noord-Afrika.

Tot de gedeeltelijk gedwongen Arabisering en invasie van nouveaux riches het van zijn unieke Englishness beroofde, was Victoria College in Alexandrië het Eton van het Midden-Oosten. Koning Hoessein van Jordanië, acteur Omar Sharif en de gevierde regisseur Youssef Chahine, alsook het halve Egyptische kabinet studeerden er. De cafés in Beiroet en Alexandrië hadden hetzelfde niveau van verfijndheid als die in Parijs, Cannes en Nice.

De islamitische fundamentalistische koorts van de jaren tachtig dwong hen om zich met hun marmeren terrastafels, bier en wijn achter houten schuttingen te verbergen, maar ze doen nog altijd goede zaken. De laatste Parijse mode is even snel te verkrijgen in de boetiekjes van Caïro, Alexandrië en Beiroet als in de trendy Londense winkels.

Voor de piek van de liefdesrelatie met het Westen moeten we echter teruggaan tot de jaren zestig. Kolonel Nassers wagenpark bestond uit zwarte, Amerikaanse Cadillacs. De renaissance in het Egyptische theater bracht de vertaling met zich mee van auteurs zoals Arthur Miller, Tennessee Willams, Edward Albee en Eugene O'Neill. De shows waren zeer populair en beïnvloeden het theater in Syrië, Libanon, Irak en de Golf.

Vandaag is de invloed van de Arabische massamedia bepalend. De Arabische massa, die westerlingen nooit anders ziet dan toeristen, leert over hen uit de dagbladen, magazines, televisie en films. Stelt u zich gewoon voor wat voor beeld u in Europa zou hebben van andere naties als u die enkel zou leren kennen door te kijken naar tourorganisaties die met groepen uw land bezoeken. Westerse vrouwen worden dan ook snel voorgesteld als makkelijk te krijgen blondines. In recente jaren is daar nog een stereotype aan toegevoegd: dat van de westerse feministe die haar eigen mannen schrik aanjaagt. Er zijn ook genoeg nationale stereotypes. Amerikaanse mannen worden gezien als lichtgelovig, makkelijk op te lichten en schietgraag. Franse mannen worden gezien als womanizers, boeven en dronkaards. Italiaanse mannen zijn allemaal maffiosi. Britse mannen zijn goedgeklede, sigaren rokende uitbuiters, de personificatie van het 'perfide Albion'. Ze worden meestal afgebeeld als heimelijke complotteurs die iedereen de oorlog in sturen zodat zij, de Britten, er profijt uithalen.

Dat is, in grote lijnen, het beeld dat Arabieren krijgen van westerlingen als ze naar de bioscoop gaan. En toch blijven ze de laatste westerse modemerken dragen, Coke drinken, kauwgum eten en westerse gsm-modellen gebruiken. In de Golfstaten, waar vrouwen verplicht worden zich achter een sluier te verbergen, hebben ondergoed en trendy jurken wel overleefd. De passie voor televisieseries zoals Dallas en Dynasty ruimde er gewoon plaats voor Friends. Het is onmogelijk om het culturele Amerika op een afstand te houden. De terroristen weten dat, het voedt hun haat.

De meerderheid van de Arabieren mogen dan elke gebeurtenis en tragedie die hen overkomt, afdoen als een westerse samenzwering, ze blijven westerse stijlen in veel aspecten van het alledaagse leven overnemen. Ze zouden trouwens razend zijn als men die van hen zou wegnemen.

Veel van de afgunst en de woede die we hebben gezien na de aanslag op de VS is het resultaat van die paradox. De Arabische wereld wenst de middelen en culturele producten van het Westen over te nemen: de auto's, de kledij, het fast food, de films, de boeken, het internet en de mode. En toch worden zijn burgers achtergesteld door dictators op het gebied van de burger- en politieke rechten waar het Westen van geniet.

Veel modale Arabieren hebben de afgelopen decennia gezien hoe veel democratische bewegingen in hun gemeenschappen verpletterd werden door despoten, gesteund door hetzelfde Westen en met westerse wapens. De herinneringen leven voort. De mensen dromen over gerechtigheid, het enige westerse artikel wat hen wordt ontzegd. Gefrustreerd en ingesloten door de leiders die het venster op de wereld willen sluiten, interpreteren ze een weerzinwekkende westerse tragedie nu als een soort van indirecte gerechtigheid. Het is de triestigste erfenis die we ons kunnen inbeelden: een liefdesrelatie die zuur is geworden.

Adel Darwish is de auteur van de internationale bestseller Unholy Babylon: The Secret History of Saddam's War en redacteur van mideastnews.com

'Het is onmogelijk om het culturele Amerika op een afstand te houden. De terroristen weten dat, het voedt hun haat'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234