Zaterdag 10/04/2021

De Bosnische cineaste Aida Begic over haar gelauwerde debuut 'Snow'

undefined

'Er zit zoveel schoonheid in rouw'

Na een oorlog valt een land doorgaans politiek wel terug op zijn pootjes. Maar hoe zit het met het leed van de mensen? Raken de littekens van de familieleden van slachtoffers ooit geheeld? Hoe ga je om met het rouwproces als je man of zoon vermist is en zijn lichaam nooit is teruggevonden? Over dergelijke trauma's gaat Snow, het sterke debuut van de uit Sarajevo afkomstige Aida Begic. 'Ik heb een extreme schoonheid teruggevonden in die vrouwen die hun man of zoon verloren hebben.'

Door Luc Joris

Aida Begic was vijftien jaar toen de oorlog uitbrak. En hoe vreemd het ook mag klinken, het is net die oorlog die haar er van overtuigd heeft om artieste te worden. "Door de oorlog ben ik van de ene dag op de andere volwassen moeten worden. Ook de confrontatie met de dood was cruciaal voor mijn persoonlijkheid. En net tijdens het beleg van Sarajevo - een verschrikkelijke tijd want er was geen eten, water of elektriciteit - ben ik naar het theater gegaan. De mensen bleven ook films en muziek maken. Ik voelde me enorm spiritueel aangesproken en toen begreep ik ook dat kunst een basisbehoefte is."

Het verhaal van Snow pikte Begic op toen ze een tijd doorbracht met vrouwen uit Oost-Bosnië die hun mannen en zonen verloren hadden in Srebrenica. Op 11 juli 1995 vielen de Servische troepen onder bevel van Mladic de stad binnen. Meer dan 8.000 moslimmannen werden vermoord. De ontmoeting met die vrouwen was voor Begic om twee redenen belangrijk. "Als men het over oorlog heeft, dan is dat gewoonlijk in termen van politiek. Maar hoe vaak wordt er stil gestaan bij het verlies en leed van individuen? Dat zijn verschrikkelijke dingen die nooit gaan helen. Ondanks alles wat die vrouwen meegemaakt hebben, heb ik een grote schoonheid in hen gevonden. Ze blijven sterk, mooi, vrolijk zelfs. Nooit ben ik geconfronteerd geweest met gevoelens van haat of wrok."

Een beeld keert regelmatig terug in Snow: dat van een verstilde close-up van de hoofddoek die omgeknoopt wordt door Alma, de jonge vrouw die samen met enkele andere vrouwen probeert te overleven in een dorpje in Bosnië twee jaar na de oorlog. Een alter ego wil Begic Alma niet noemen. Toch ziet ze een verband met het religieuze aspect. "Ik heb de religie ontdekt na de oorlog. Een hoofddoek staat gewoonlijk synoniem voor onderdrukking, traditie, het patriarchale. Mijn ervaring is anders, omdat ik niet in een religieuze familie ben opgegroeid. Ik heb de islam zelf ontdekt en ik beslis uit eigen wil om een hoofddoek te dragen. Niemand heeft me verplicht. Ik vind er een schoonheid in, iets heel vrouwelijks en mystieks ook."

De keuze om die hoofddoek te dragen, was en is voor de ouders van Begic nog altijd een hele schok. "Ze hebben het communisme van onder Tito gekend", verduidelijkt Begic. "Dat heeft voor een heel andere manier van denken gezorgd. Ze werden gehersenspoeld. En in tegenstelling met mijn grootouders hebben ze elke connectie met religie verloren. Ik behoor tot een generatie die niet verbonden was met dat gouden communistische tijdperk. Toen de oorlog uitbrak, is die ideologie in elkaar gestort. Alles was plots een leugen. Ineens werd ik ook geconfronteerd met zoveel vragen over de mening van het leven. Ik trok op zoek naar antwoorden. Eerst in het boeddhisme, het christendom, het judaïsme en uiteindelijk heb ik de antwoorden op mijn vragen in de islam gevonden. Maar er bestaan zoveel vooroordelen tegenover de islam en vrouwen met een hoofddoek. Ook binnen het feminisme. Met Snow wil ik ook dat vrouwelijke aspect tonen van een vrouw met een hoofddoek."

Het dorpsleven in Snow komt onder druk te staan wanneer zakenmannen huizen en grond willen opkopen. Een gangbare praktijk, zegt Begic. "Na de oorlog is Bosnië een interessante bestemming geworden voor allerlei zwarte markten en witwaspraktijken. Er is corruptie op allerlei niveaus. En spijtig genoeg zijn er meer gevallen van vrouwen die hun grond en huis verkopen in plaats van dat ze terugkeren. Vooral in Oost-Bosnië zie je dat, het gebied dat het ergst door de genocide getroffen is." Samen met de andere vrouwen probeert Alma te overleven door het maken en verkopen van pruimenmarmelade. Moeten we dat zien als een metafoor voor hoop en de constructie van een betere toekomst, juist omdat de vruchten en bomen met hun wortelgestel verwijzen naar de cyclus van leven en dood? "Leven, dood, vernietiging en opbouw, alles komt er in samen. Maar ik vrees dat we het potentieel van ons land niet genoeg benutten. Dergelijke typische producten zouden Bosnië een economische impuls kunnen geven. Ik hoop dat die Bosnische droom ooit uitkomt en vooral dat we, net als Alma, er heel hard aan werken om hem uit te laten komen."

Regisseuse Aida Begic:

Ondanks het oorlogsgeweld bleven veel Bosnische vrouwen sterk, mooi en vrolijk

n Aida Begic over Snow: 'Er bestaan zoveel vooroordelen tegenover de islam en vrouwen met een hoofddoek. Ook binnen het feminisme.'

Drama l Snow HHH

Regie: Aida Begic

Met: Zana Marjanovic, Jasna Beri, Sadzida Setic

Duur: 99 minuten

Hoe overleef je als vrouw tussen de ruïnes van het Bosnische dorpje Slavno, twee jaar nadat bijna alle mannen en jongens er door de Serviërs vermoord zijn? Niet door te treuren of in jammerklachten te verzinken. Want Snow - winnaar van de parallelsectie Semaine de la Critique in Cannes 2008 - mag dan nog over de trauma's gaan van de etnische zuivering tijdens de Bosnische oorlog, het is vooral een hoopvolle intimistische kroniek geworden over de vrouwelijke veerkracht.

Dit speelfilmdebuut van Aida Begic is afwisselend naturalistisch en ingehouden poëtisch van toon, terwijl de opofferingen, de stille hoop en de overlevingsstrijd van drie generaties vrouwen - enkele investeerders willen het dorp opkopen - ook subtiel doorweven is met een magisch-realistisch verhaal over een jongetje wiens haar telkens snel begin te groeien als hij schrik heeft. Of Begic deze waardige vrouwen nu toont terwijl ze pruimen ontpitten, stof weven of hunkeren naar een visa voor Europa, het door enkele schitterende actrices vertolkte Snow/Snijeg blijft altijd delicaat puur in wat hij wil vertellen of zacht aanklagen. (LJ)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234