Woensdag 25/11/2020

De bonden moeten Europees gaan spelen

Beeld UNKNOWN

Guy Van Gyes is hoofd van onderzoeksgroep Arbeid en Organisatie (HIVA KU Leuven). Hij doet onderzoek naar arbeidsverhoudingen, sociaal overleg en vakbondsoptredenin België. "Nationale stakingen volstaan niet langer,de hervormingsgolf moet Europees worden gestuurd", stelt hij.

Als je sommigen de voorbije dagen bezig hoorde, leek ons landje aan de Noordzee betrokken in een nieuwe War on Terror. Maar niks is minder waar. Of het nu gaat om de besparingsrondes van de jaren '80, het Globaal Plan van '93 of zelfs het nu als halfslachtig beoordeelde Generatiepact van 2005: elke grote, door neoliberalisme gedomineerde hervormingsgolf kreeg het nodige vakbondsprotest te verduren.

Het zou pas uitzonderlijk zijn als het maar bij één stakingsdag zou blijven. Tegen het Globaal Plan waren er twee. En ook toen gingen de werkgevers langs bij de vakbonden met een antistakingskreet. In '93 was dat het unitaire VBO, nu het Vlaamse VOKA. Het viscerale karakter waarmee tegen zulke acties wordt gereageerd door de 'mondiger' rechtse elite is dus niet nieuw. Het heeft ons in elk geval geleerd dat de 'volkspartij' N-VA blauwer dan blauw wast.

Wordt de staking dus het einde van niets? Laat me terugkeren naar de twee stakingsacties tegen het Globaal Plan. Terwijl de tegenstellingen tussen de verschillende vakbonden toenamen, draaiden de nieuwe acties van december 1993 uit op een fiasco. Het Globaal Plan werd eind december, met nog enkele kleine aanpassingen, gestemd in het parlement. Zo werkt het niet onsuccesvolle Belgische vakbondsmodel: pragmatisme en conflictbeheersing in overlegcenakels wisselen af met spierballengerol via protestacties. Ze vormen - waarschijnlijk niet eens bewust - de perfecte mix van het noordelijke en zuidelijke vakbondsmodel in Europa met aan de ene kant het Nederlandse poldermodel van compromissen en de Franse 'vurige' traditie van politieke stakingsgolven aan de andere kant. Het pensioendossier op de tafel van de regering-Di Rupo zal ooit landen; al of niet met handtekeningen van (alle) sociale partners.

Much ado about nothing, dus? De geschiedenis herhaalt zich nooit helemaal. Ik denk dat de bobo's van ons land zich deze keer vergissen. Door ons getalm met de regeringsvorming en onze etnisch-nationalistische 'bias' in het politiek debat, hebben we het een beetje gemist, maar in Europa wint de sociale beweging terrein. Die beweging pleit voor een economisch andere aanpak dan het neoliberale mantra van overheidsbeknotting, loonmatiging en flexibilisering van de arbeidsmarkt. Voor het eerst sinds de jaren 80 en door de benarde situatie waar het casinokapitalisme ons heeft gebracht, staat in de discussie niet de wijze centraal waarop de sociale kant van de economische marsorder wordt aangepakt, maar de marsorder zelf. Het is de verdienste van het huidige syndicale protest dat het hier voor de nodige, eerste polarisatie heeft gezorgd. De agenda is herzet, de mainstream uitgedaagd tot het zoeken naar een ander 'compromis'. Stakingsbereidheid was er ook vanuit een waarschuwing dat in de volgende besparingsronde voldoende ruimte wordt ingelast voor een vraag-gestuurde inkomenspolitiek die daarom veel minder arbeid en veel méér kapitaal viseert.

Politieke bondgenoten

Het zou evenwel van grove zelfoverschatting getuigen om te denken dat de tegenbeweging, die het vakbondsprotest heeft gerevitaliseerd, al enigermate succesvol is. Polarisatie kan voor een beweging die impact wil hebben op beleid slechts een vertrekpunt zijn. Coalities en politieke bondgenoten moeten daarvoor worden gezocht. Bovendien kan de wijze waarop er wordt gepolariseerd zeker nog een pak beter. Ten slotte moet een mobiliserend organisatienetwerk aanwezig zijn. We verklaren ons nader en beginnen met het laatste.

De Belgische bonden beschikken over een mobiliserend organisatienetwerk, dat hebben ze gisteren nogmaals bewezen. De hervormingsgolf zal evenwel ditmaal Europees moeten worden gestuurd. Het betekent niet dat overal tegelijkertijd moet worden gestaakt; er moet vooral worden gesynchroniseerd zodat de druk op de ketel blijft en telkens dezelfde eisen worden verwoord. Er moet 'eenheid in verscheidenheid' komen, wat betreft dit mobiliseren.

De agenda is al wel vaker 'op scherp gezet' zoals dat dan heet. De wijze waarop de discussie wordt gekaderd moet wijzigen om succes te boeken. Onderzoek leert dat de zogenaamde 'verliesframing' cruciaal is als bron van protest. Angst voor verlies is immers een grote motivator; pas dan zijn mensen in staat om mee te denken over mogelijke oplossingen. Om hun achterban te mobiliseren hebben de vakbonden in hun communicatie dan ook vooral (en tot groot ongenoegen) op dit verliesaspect gehamerd. Om van protestbeweging naar hervormingsactie te gaan, zijn evenwel wervende toekomstslogans nodig, die perspectief bieden. Het kan daarbij bijna niet anders gaan dan ook om Europese strijdpunten. We noemen er snel een aantal: een Europees minimumloon; loonstijging die minimaal de inflatie-target van de Europese Centrale Bank volgt; sancties voor lidstaten waar de armoede stijgt; een transactietaks; hogere BTW op luxeproducten.

Coalitievorming is de grootste uitdaging. De juiste wervende toekomstslogans kunnen daar al helpen, maar volstaan niet. In de uitbouw van de naoorlogse welvaartseconomie waren de partners grote bedrijven die consumentengoederen wilden verkopen en dus een koopkrachtige werknemersklasse wel zagen zitten. Vandaag zijn dit misschien in het sociaal overleg de organisaties van kleine zelfstandigen die sterk zullen leiden onder de dalende koopkracht van de modale klasse. En waar zitten de politieke bondgenoten? De nieuwe volkspartij N-VA heeft daar het licht nog niet gezien, en de commentaren voor de staking vanuit de oude volkspartij CD&V zullen de syndicalisten, ACV'ers in het bijzonder, ook niet bijzonder hoopvol hebben gestemd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234