Maandag 05/12/2022

De bomma van alle wijnboeken

Hoe verschillend kunnen auteurs naar eenzelfde wijnstreek kijken? We zetten de encyclopedische, objectieve, kurkdroge stijl van Cock & Féret tegenover de kletsnatte, anekdotische, subjectieve pen van Ferre Buyckx. Hun actieterrein: Bordeaux.

Laten we beginnen met een flinke hap geschiedenis. In 1812 opende Jean-Baptiste Féret een bescheiden boekenwinkeltje in de galerij van het Hôtel de la Bourse in Bordeaux. Zijn zoon Michel-Eduard ging nog een stap verder in de boekenwormerij en stichtte in Parijs omstreeks 1845 de Editions Féret. Daar kreeg hij vaak Charles Cocks over de vloer, de eerste Brit die in Frankrijk een aggregatie in de literatuur kreeg, doceerde in een lyceum, maar die eigenlijk verzot was op de Bordeauxstreek en haar wijnen. Deze Cocks schreef dan ook een regionaal gidsje bij elkaar (Bordeaux: Its Wines and the Claret Country), dat massaal Engelse toeristen over het Kanaal en naar Bordeaux moest lokken. Michel Féret zag er meteen brood in en zorgde voor een Franse vertaling. Maar het toen nog weinig ambitieuze boek bevatte wel een belangrijke innovatie: een beschrijving en classificatie van de verschillende communes en hun wijnen. Vooral deze classificatie zorgde bij nieuwe, aandikkende uitgaven voor enorme verkoop aan beide kanten van het Kanaal, want vergeet niet dat het fameuze klassement van 1855 toen nog niet op papier stond.

Uit deze vingeroefeningen - het aantal pagina's over wijn begon stilaan het toeristische deel te overwoekeren - groeide uiteindelijk in 1868 de fameuze Bordeaux et ses Vins van Cocks & Féret. Een internationale wijnbijbel - vooral voor de professionals van toen en nu - waarvan de voorbije maanden de 15de herziene editie van de persen rolde. In de geest van de stamvaders probeert de Editions Féret immers om de zoveel jaar een bijgewerkte inventaris te maken van wat er op wijngebied reilt en zeilt in de Girondestreek. Terug naar de bron ook, want eindelijk kwam nog eens een kersverse Engelse editie (Bordeaux & Its Wines) op de markt, uiteraard ter gelegenheid van de 150ste verjaardag van het oorspronkelijke boekconcept. Tussen haakjes: in 1887 verscheen er zelfs een Noorse vertaling, onder de vanzelfsprekende titel 'Distriktet Médoc og dets vine'.

Vertil u echter niet aan deze nieuwe verjaardagsversie is, want het is een ontzettende turf. Welgeteld 2.300 bladzijden dik en droog aan de haak drie kilogram. Wie deze bordeauxbijbel openslaat, heeft het meteen in het snuitje: hier draait alles om volledigheid en haast klinische informatie. Zelfs de zwartwitfoto's ademen een zeker encyclopedisme uit. De kern van het boek bestaat immers uit een alfabetische lijst van de wijncommunes in de Gironde, compleet met kurkdroge sleutelgegevens over 13.000 domeinen en hun productie. Op ongeveer 1.300 châteaux wordt speciaal ingezoomd, met foto, tekening, historische situering en vinificatiegegevens. In totaal passeren zo ruim 12.000 namen van eigenaars, managers of négociants de revue, naast referenties naar 7.800 crus en 10.000 merknamen. De samenstellers van deze 15de editie trokken blijkbaar als ratten hun spoor door de Gironde: ze reisden naar verluidt 150.000 kilometer, proefden 8.000 wijnen en analyseerden 500.000 criteria op weg naar het finale boek.

Wat maakt deze bordeauxbijbel toch interessant voor de niet-professional? Ten eerste zijn volledigheid: wie het bordeauxvirus in zich draagt, kan aan de hand ervan nauwgezet zijn reis plannen. Gegevens zat. Ten tweede: de aandacht voor onbekendere communes en domeinen. Over Margaux, Pauillac of Saint-Julien zijn namelijk al bibliotheken volgestouwd, maar nu deze crus schandalig duur zijn geworden, is het prettig om ook de satellietappellaties te verkennen. In deze Cocks & Féret treffen we honderden 'sleepers' aan van de Entre-Deux-Mers, Premières Côtes de Bordeaux, Canon Fronsac of de Côtes de Castillon, steeds voorafgegaan door een minigeschiedenis van de appellatie in kwestie. Ten derde zijn ook de randartikels - alhoewel consequent in hetzelfde saaie proffentaaltje geschreven - toch interessant: de facts & figures over het wijnmaken, de spelregels en vooral over de Bordelese wijnhandel, met zijn kluwen van négociants, makelaars, handelshuizen en verenigingen. Vooral dit laatste (nieuwe) stuk vormt duidelijk een verrijking van deze Cocks & Féret.

Heeft deze encyclopedische aanpak zijn nadelen - je leest zo'n boek niet, maar consulteert het op geregelde tijdstippen -, er zijn toch ook flinke pluspunten: de lijstjes zijn bijvoorbeeld beresterk. Het eigen Féret-classificatiesysteem maakt het bijvoorbeeld mogelijk wijndomeinen per appellatie of commune op te sporen. De conclusie laten we aan Hugh Johnson, die het voorwoord schreef voor deze Engelse editie: "In using Le Féret (it lives beside my desk) I find myself constantly amazed by the richness and variety of what Bordeaux offers - far beyond the too-well-trodden paths to the door of certain fashionable châteaux."

Wil u nu lezend een totaal andere wereld binnenstappen? Doctor juris, ere-advocaat én wijnsnoeper Ferre Buyckx is zoals vele andere Vlamingen stapel op de Médoc. Voor hem is dit gebied nog steeds het oenologische Mekka, Rome en Jeruzalem , dat hij - wars van alle theorie - 283 pagina's lang bezingt en vereert in De Médocstreek onder een Belgische loep. In zijn eigen, anekdotische en soms vrij chaotische stijl, want zoals hij zelf eerlijk schrijft: "Wanneer bij de gewaardeerde lezer al eens het gevoel zou ontstaan dat het allemaal wat ongeordend voorkomt, dan komt dit gewoon omdat het wat ongeordend is." Wie beweert nu nog dat juristen het graag complex maken?

Het boek is dan ook de antipode van de Cocks & Féret. Wijnfreaks die op jacht zijn naar de technische- of vinificatiedetails van wijnen, blijven in de kou. Er bestaat al genoeg oenologische expertenliteratuur, meent Ferre Buyckx namelijk: "Ik laat dan ook zeer graag reflecties betreffende alcoholische en malolactische fermentatie, soutirage of electrodyalise aan hun gewaardeerde competentie en explicatie over. Het moet plezant blijven."

En plezant is het inderdaad op verschillende plaatsen. Vooral als er antwoorden worden gegeven op hamvragen. Was Aliénor d'Aquitanie die de médoc naar Engeland versleurde een wulpse vrouw en hoe was haar verrassende interpretatie van het Engelse gezegde 'home, sweet home' tijdens haar verblijf in Antiochië? Voor het bereiden van welk streekgerecht worden in de Médoc de varkens voorafgaandelijk ontmaagd? Bestaat er in de streek een burgemeester die de naam van een wijndruif draagt? Wordt er in Couquèques een médocwijn gemaakt door een genaamde Jan van het Groenewoud? Waar bevindt zich het kleinste restaurant in de Médocstreek? Uiteraard ontspoort het boek nu en dan in een opeenstapeling van woordspelingen of flauwe faits divers, overgoten met een sinjorenhumorsausje. Velen zullen zich ook ergeren aan het feit dat er nergens een exacte bronvermelding staat of aan het overdadig geflirt met Aliénor d'Aquitanie, waarover Ferre maar niet uitgepraat geraakt.

Wie zich echter over deze irriterende details heen zet vindt ook veel waardevolle zaken in het boek. Als krenten in een pudding drijven er in dit boek wetenswaardigheden over de médocwijnen (bv. over etiketten of de origine van het begrip sommelier) die je niet in elke publicatie aantreft. Sterk is ook de horecasectie: Ferre inventariseert in enkele hoofdstukken zijn persoonlijke hitparade van de gastronomie. Herbergen, restaurants, bistrots, slagers, vishandelaars. Precies daar ligt de waarde van dit boek: het is tenminste met een overdosis liefde geschreven. Van elke bladzijde druipt de enorme liefde voor deze wijnstreek én wijnen. Je kan deze opinie achterhaald vinden en de schrijfstijl soms te hakketakkerig, maar als dit boek op de juiste manier wordt gebruikt, als slaapmutsje met kleine nipjes i.p.v. in één ruk, vervult het perfect zijn functie.

Het boek staat tot aan zijn cover in de subjectiviteit en daarin schuilt nu net zijn charme, maar ook zijn tekort. Als u daarmee kan leven én de gulden raad van Ferre volgt ("Het beoogde leesgenot vindt baat wanneer de lectuur vergezeld wordt van het degusteren van een goede fles uit de streek van Médoc"), krijgt u gegarandeerd zin om de koffers te pakken, enkele reis Bordeaux.

'Bordeaux & Its Wines', 15de editie, ISBN 2-902416-38-5, 740 Fr. francs, Editions Féret, Internet: www.feret.com

Ferre Buyckx, 'De Medocstreek onder een Belgische loep', uitgegeven in eigen beheer, tel. 03/236.09.49, fax 03/271.16.59, e-mail: medocboek@hotmail.com. Richtprijs 1.200 frank. Foto Isopress

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234