Maandag 24/01/2022

De 'bolide zonder remmen' raakt niet tot aan de finish

Het ontslag van Juan Villalonga

Hij trapte de staatsonderneming Telefonica met vaart de 21ste eeuw in, kocht meer bedrijven dan stropdassen en pendelde met zijn jet tussen Madrid en Miami. Maar een reeks persoonlijke blunders, de woede van zijn ex-vrouw en een gebrek aan politieke steun maakten woensdag een einde aan de voorspoedige carrière van Juan Villalonga, de voorzitter van het grootste telecombedrijf in Europa.

De raad van bestuur van Telefonica had geen lange vergadering nodig, woensdag, om te besluiten dat Villalonga op moest stappen. De druk op de voorzitter was enorm. Spaanse kranten speculeerden in volle pagina's al dagen over zijn ontslag. Institutionele beleggers wilden dat de rust aan de top van het bedrijf terugkeerde. Het aandeel zakte. Na anderhalf uur raakte bekend wat iedereen verwachtte: Juan Villalonga Navarro, de 47-jarige topman van het grootste bedrijf van Spanje en de grootste telecomgroep in Europa, mocht gaan.

Daarmee kwam een einde aan een soap die al meer dan een jaar aansleepte. Daarvoor was Villalonga nog de golden boy van beleggers, rechtse politici en investment bankers. Nu lijkt hij een schietschijf. De rechtse krant El Mundo, die een belangrijke rol speelde in zijn ondergang, schreef donderdag zelfs dat Villalonga geld van Telefonica probeerde te gebruiken om de Amerikaanse topadvocaat Vernon Jordan, een adviseur van president Clinton, voor persoonlijke doeleinden in te schakelen. Vernon moest de moeilijkheden uitklaren rond de erfenis van Adriana Abascal, de weduwe van een Mexicaanse televisiemagnaat en de huidige partner van Villalonga. Villalonga zou via een advocaat die voor Telefonica werkt, opdracht gegeven hebben 200.000 dollar (8,6 miljoen frank) aan Vernon over te maken.

Dat de 'bolide zonder remmen' - een bijnaam die ooit als compliment bedoeld was - voorbestemd was voor grote dingen, daar lijkt iedereen het wel over eens. Zelfs in het chique Madrileense college El Pilar moet hij al het zelfvertrouwen van de winnaar uitgestraald hebben. De huidige premier José-Maria Aznar, toen nog een timide jongen, was een schoolgenoot. Ze werden vrienden, zij het niet helemaal voor het leven.

Villalonga haalde na zijn collegetijd eerst een rechtendiploma aan de prestigieuze Deusto-universiteit in het Baskenland en daarna een master of business administration (MBA) aan het IESE in Barcelona, een van de beste businessscholen van Europa. Die opleidingen, en zijn aangeboren flair, maakten de golden boy tot een haast vanzelfsprekende kandidaat voor een topjob bij de internationale consultant McKinsey. Villalonga werkte negen jaar voor McKinsey. De baan bracht hem in Portugal, Spanje en Italië. Villalonga ging ook in de Verenigde Staten voor McKinsey werken. "Hij is heel veramerikaniseerd, hij houdt van de manier waarop ze dingen doen", zei een voormalige docent van Villalonga aan de IESE deze week aan het tijdschrift Time.

Na McKinsey werd de toekomstige telecomvisionair zakenbankier. Eerst werd hij directievoorzitter van de Spaanse afdeling van Credit Suisse First Boston. Daarna werd hij aangeworven door het Amerikaanse Bankers Trust. Volgens een biografie van Villalonga wilde de bank hem niet zozeer vanwege zijn kennis van het zakenbankieren inschakelen, maar wel "om gebruik te maken van zijn excellente contacten in politieke en zakelijke kringen in Madrid".

Die excellente contacten deden hem kort daarop al weer ontslag nemen bij Bankers Trust. Want zijn oude vriend Aznar had het ondertussen tot premier van Spanje geschopt, als eerste conservatief-liberale politicus na een lange hegemonie van socialisten onder Felipe Gonzalez. Aznar hoopte in Villalonga een vertrouwensfiguur gevonden te hebben om de plannen van de regering voor Telefonica uit te voeren. Ondanks een beperkte privatisering onder Felipe Gonzalez kreunde de nationale telefoonmaatschappij nog onder een overwicht aan bureaucratie, was ze niet voorbereid op de liberalisering van de Europese markt en leek ze niet meteen goed geplaatst om te profiteren van de revolutie in de internet- en mobiele telecomwereld. Villalonga mocht van Gonzalez zijn turbotemperament aan het werk zetten om Telefonica bij de haren de 21ste eeuw in te slepen. Mocht Villalonga te hard van stapel lopen, dan kon de Spaanse regering nog altijd een beroep doen op haar 'gouden aandeel' in de telecomgroep, waardoor ze een vetorecht had bij belangrijke beslissingen. Aznar benoemde zijn vroegere klasgenoot in de lente van 1996 tot voorzitter van Telefonica.

Van telefonie mocht Villalonga dan weinig kaas gegeten hebben, hij leek wel perfect te weten op welke knoppen hij moest duwen bij Telefonica. Zo begon hij het nationale telefoonbedrijf meteen minder afhankelijk te maken van de Spaanse markt. Omdat de thuismarkt steeds meer aangevreten zou worden door de liberalisering van de Europese telecomsector, versterkte Villalonga door overnames de positie van het bedrijf in Latijns-Amerika. Overnames zouden een favoriete sport van Villalonga worden als voorzitter van Telefonica. In die vier jaar dat hij aan de top stond, besteedde het telecombedrijf een adembenemende 20 miljard dollar (ruim 860 miljard frank) aan overnames. Die overnames hielpen van Telefonica het grootste telecombedrijf van Europa te maken, voor Deutsche Telekom.

Om de revolutie in de internet- en mobiele telecomsector niet aan zich voorbij te laten gaan, liet Villalonga Telefonica in 1998 zelf een internetservice provider opzetten (Terra Networks). Die kocht in ijltempo service providers in Argentinië, Chili, Peru, Brazilië en Mexico.

Voor mobiele telefonie had Telefonica niet op de flamboyante voorzitter gewacht. Voor de komst van Villalonga, in 1995, was Telefonica al begonnen met de mobiele Spaanse operator Airtel.

Maar Villalonga zag zijn werkterrein ook veel ruimer dan alleen telecommunicatie. Zo liet hij in 1996 een televisieplatform (Via Digital) opzetten dat moest gaan concurreren met de televisiegroep Prisa-Canal+. Via Digital wist onder meer al de rechten op voetbaluitzendingen weg te kapen van Prisa-Canal+. Het is de grootste televisiegroep in Spanje en Argentinië.

Dat uitstapje in de televisiewereld was niet zo onschuldig als het leek. Het was de politieke prijs die Villalonga aan Aznar moest betalen voor zijn benoeming, schreef het Franse magazine Le Nouvel Observateur deze week. Aznar was er immers al lang van overtuigd dat de socialisten zo lang aan de macht hadden kunnen blijven omdat ze de steun van de media hadden. Daarbij had Aznar zich vooral geërgerd aan de machtspositie van Prisa, dat naast Canal+ ook kranten als El Pais, Cinco Dias en AS en de radio Ser controleerde. Om die machtspositie te breken, liet Aznar zijn vriend Villalonga een tegenoffensief inzetten.

Ondertussen wist Villalonga ook beleggers te vriend te houden. Als ex-bankier wist hij als geen ander aandeelhouderswaarde (shareholder value) uit Telefonica te halen. In de vier jaar die de golden boy aan het hoofd van de telefoonmaatschappij doorbracht, is de waarde van het aandeel Telefonica verzesvoudigd. Die explosieve koerswinst hielp Villalonga onder meer neer te zetten door de beloftevolle onderdelen van Telefonica, zoals Terra, naar de beurs te brengen. De beursintroductie van Terra, in 1999, was een geweldig succes. Villalonga plande ook de mobiele telefoonafdeling van Telefonica naar de beurs te brengen. Zijn tactiek om onderdelen apart naar de beurs te brengen inspireerde ondertussen ook al andere Europese telecombedrijven, zoals France Telecom en het Nederlandse KPN.

Maar ergens onderweg verloor de eeuwige winnaar de pedalen. In de pagina's die Spaanse kranten al aan de klim en de val van de bolide wijdden, lijkt men het eens dat het begin van het einde van Juan Villalonga Navarro zich ergens in 1999 situeert.

Of hij toen de steun van de regering-Aznar begon te verliezen door al te kwistig topmensen van Telefonica te ontslaan of door zich te laten scheiden van zijn vrouw, de boezemvriendin van mevrouw Aznar, is niet geweten. Maar kranten doorheen het politieke spectrum zijn het er wel over eens dat de relaties tussen Aznar en Villalonga sindsdien aan het verzuren gingen.

Dat Villalonga niet alleen visionair maar ook eigengereid was, mag blijken uit ruzies die hij regelmatig met zijn topmanagers had. De voorbije maanden hebben die bijvoorbeeld al tot het ontslag van de financieel directeur en van de algemeen directeur van Terra geleid. Villalonga stoorde er zich ook niet aan Europees commissaris voor Industrie en Telecom Martin Bangemann aan te spreken voor een topfunctie bij Telefonica en wachtte daarvoor zelfs niet tot het einde van Bangemanns mandaat bij de Commissie.

Ook in zijn liefdesleven bleek de voorzitter doortastend. Zo verliet hij vorig jaar zijn vrouw en vier kinderen voor ex-miss Mexico Adriana Abascal. De twee gingen in Miami wonen, waardoor Villalonga zich gedwongen zag met de privé-jet van het bedrijf te gaan pendelen tussen Miami en Madrid. De relatie met Abascal, een ondertussen bijna vaste rubriek in Spaanse societybladen, zou enige woede achtergelaten hebben bij zijn ex-vrouw. Ook mevrouw Aznar zou in een Spaanse furie ontstoken zijn. Op een feestje van de premier werd Villalonga zelf manifest niet uitgenodigd, zijn ex-vrouw wel.

Naast zijn eigengereidheid en liefdesleven, was er nog een derde punt van wrijving tussen Aznar en zijn vroegere schoolvriend. Dat draaide om geld. In maart van dit jaar raakte een optieplan bekend waarmee Villalonga het topmanagement van Telefonica (en zichzelf) wilde belonen. Die timing viel erg slecht bij de publieke opinie in Spanje - die niet gewend is aan dat soort 'Amerikaanse' premies - en bij Aznar, die toen net campagne voerde voor zijn herverkiezing. Toen Aznar Villalonga vroeg af te zien van het plan - dat voor de de voorzitter een optiepakket met een waarde van 16 miljoen dollar (ruim 650 miljoen frank) voorzag - weigerde hij.

Van toen af ging het snel. Villalonga kon op 17 maart nog wel uitpakken met het spectaculaire bod van 220 miljard frank dat Telefonica uitbracht op het Nederlandse productiehuis Endemol (de makers van Big Brother), maar het was duidelijk: een reeks persoonlijke blunders, de woede van zijn ex-vrouw en een gebrek aan politieke steun zorgden ervoor dat de ketting rond de hals van de visionaire manager gespannen werd.

Een eerste dreun kreeg Villalonga in mei. Toen stelde hij zijn raad van bestuur het stoutmoedige plan voor KPN over te nemen, een project met een waarde van 58 miljard dollar (2.400 miljard frank). Omdat zijn miss Mexico op het punt stond te bevallen, probeerde Villalonga zijn raad van bestuur vanuit Miami, via een videoconferentie, te overtuigen. Maar de raad stemde tegen het plan. Ook vanuit politieke hoek kwam er verzet tegen de overname van het Nederlandse telecombedrijf. Na afloop van de raad van bestuur had Villalonga er een dochter bij, maar had hij enkele zakenvrienden minder.

Maar een week later stond Villalonga er al terug. Volkomen in de traditie van zijn overnamedrang kondigde de voorzitter aan dat Terra, het internetfiliaal van Telefonica, de Amerikaanse internetzoekrobot Lycos zou overnemen voor zo'n 12,5 miljard dollar (500 miljard frank).

Maar veel rust werd Villalonga door zijn tegenstanders niet gegund. In juni pakte de krant El Mundo, die dicht bij de regering-Aznar staat, uit met het verhaal dat de Telefonica-voorzitter in januari 1998 264.244 opties op aandelen Telefonica gekocht had, terwijl hij een belangrijke alliantie met MCI WorldCom aan het onderhandelen was. De krant beschuldigde Villalonga daardoor van handel met voorkennis. Als voorzitter wist hij waarschijnlijk waartoe de onderhandelingen toen gingen leiden. Door de opties op dat ogenblik te kopen, handelde hij illegaal.

De Spaanse beurscommissie had de aankoop van de opties al eens onderzocht, maar had Villalonga toen vrijgesproken. De commissie geloofde de versie van Villalonga dat hij de opties al gekocht had voor hij de onderhandelingen met MCI begonnen was. Maar na het verslag in El Mundo besloot de beurscommissie de zaak opnieuw te onderzoeken.

Ondertussen werd het steeds duidelijker dat het voor Villalonga afgelopen was. Op de raad van bestuur van deze week woensdag, twee dagen na het overlijden van zijn moeder, wist de voorzitter dat hij ook niet meer kon rekenen op de steun van de Catalaanse bank La Caixa en Banco Bilbao Vizcaya, de twee grootste individuele aandeelhouders.

Volgens officieuze bronnen ontvangt Villalonga voor zijn vertrek een gouden handdruk van 25 miljoen dollar (ruim 1 miljard frank).

Na de vergadering werd ook al bekendgemaakt dat hij opgevolgd wordt door Cesar Alierta, de topman van de tabaksgroep Altadis.

In de vier jaar dat Villalonga aan de top stond van Telefonica besteedde het bedrijf een adembenemende 860 miljard frank aan overnames

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234