Maandag 25/10/2021

'De bofkonten

Groene oase Nieuw-Zeeland kampt nu ook met milieuproblemen

van de wereld'

Laag bevolkingsaantal, abondante natuur, milieubewuste en antinucleaire regering: Nieuw-Zeeland is een groene oase in de bedreigde wereld. Maar die wereld bedreigt nu ook de oase, in meer dan een opzicht.

Door Rudi Rotthier

In het noorden van het Noord-Eiland vind je oorspronkelijk woud afgewisseld met grasvelden en aangeplant woud. Maar zelfs in de bevolkte delen, pakweg tussen metropool Auckland en middelgrote stad Hamilton, kun je een paar uur langs industriegebied rijden zonder één rokende schoorsteen op te merken.

Het vuilste wat de industrie in dat relatief dichtbevolkte gebied schijnt op te leveren zijn ventilatieluiken, die traag draaien.

Na Hamilton vind je, verborgen achter bossen, af en toe een wat stinkende papierfabriek, mét puffende schoorstenen. Maar vaak is dat niet, en heel vuil evenmin. Dan zijn er weer kilometers aan een stuk bossen, bergen, meren, schapen (de helft van de vervuiling in het land is afkomstig van winderig vee), paarden, boomgaarden, sporadisch een stad met schone gebouwen en industrietjes zonder schoorstenen.

In het Zuid-Eiland is er nog minder bewoning en nog minder industrie... "We zijn, wat milieu betreft, de bofkonten van de wereld", zegt Ian Luxmoore, energiespecialist aan de Massey universiteit in Palmerston North en eerder wetenschappelijk adviseur in een overheidsdienst.

Hij zegt dat terwijl we, op een kwartiertje wandelen van zijn universiteit en op minder dan een kwartier van het centrum van Palmerston North, door een stuk oorspronkelijk woud kruipen. "We hebben een hoog ontwikkelingsniveau, maar we halen niet eens vijftien inwoners per vierkante kilometer. We zijn als Europa zonder mensen." Anders gezegd: het land is zo groot als het Verenigd Koninkrijk, maar het telt vier miljoen inwoners in plaats van zestig miljoen.

Dat zal, behoudens omwentelingen, niet gauw grondig veranderen. "Volgens prognoses zullen we tegen 2050 met vijf miljoen inwoners een evenwicht bereiken, waarbij de bevolking niet langer zou toenemen. Met zo weinig volk is het niet moeilijk om groen te zijn en te blijven." De Europese kolonisatoren hebben een groen paradijs aangetroffen en niet de tijd gehad om het grondig te verknoeien.

Er is een tweede factor die Nieuw-Zeeland groener maakt dan de meeste landen. "In de jaren zeventig, tijdens de energiecrisis, hadden we een nogal geliefde, meestal dronken, conservatieve eerste minister, Robert Muldoon. Dat was trouwens zijn bijnaam: de dronken premier. Zijn fles gin scheen altijd driekwart leeg te zijn. Hij leed zijn ultieme nederlaag toen hij, in dronken toestand na een ruzie, vervroegde verkiezingen uitriep, die hij rampzalig verloor. Maar eerder, ten tijde van de oliecrisis, zag zijn regering het niet zitten om heel veel geld aan olie te besteden en ze besliste grote dammen te laten bouwen. Latere regeringen hebben daar antinucleaire programma's aan toegevoegd, maar dankzij Muldoon haalt dit land zijn energie voor de grote meerderheid - voor 60 procent ongeveer - uit water. Over de dammen valt veel kwaads te vertellen, maar ze leveren ons propere energie op."

Als het van Luxmoore afhangt, wordt zeewater de volgende grote leverancier van energie. De getijden en de golven kunnen volgens hem makkelijk elk 10 procent van 's lands behoeften dekken. En aan golven geen gebrek. Wind, ook massaal voorradig, levert minder op, ongeveer 1 procent van 's lands behoefte.

De thermo-energie van talloze warmwaterbronnen in vulkanisch gebied werden traditioneel voor huisverwarming aangewend. Her en der, bijvoorbeeld in toeristentrekpleister Rotorua, wordt daar intussen paal en perk aan gesteld, omdat overdreven privégebruik de toeristische attracties, zoals de geisers, dreigt droog te zetten.

Maar de globale balans is toch positief. "Volgens mij", zegt Luxmoore, "kunnen we relatief makkelijk in de buurt van 100 procent hernieuwbare energie geraken, met steenkool als uitweg voor noodgevallen, zoals voor perioden zonder regen. We kunnen makkelijk volledig onafhankelijk worden van de rest van de wereld."

Dat doel is een beetje vaag en de doelstellingen zijn vaak wat edeler dan de realisaties. Zo bleek een paar maanden geleden dat 's lands ministers in bijzonder vervuilende en verkwistende auto's rondrijden. In het volgende budget werd evenwel de vervanging van die auto's voorzien.

Al enkele keren word ik in een bedwelmend mooi landschap uit mijn roes gepuft door een vrachtwagen met een venijnige uitlaat. Volgens sommige rapporten zijn Nieuw-Zeelanders in de praktijk absoluut niet milieubewust en vervuilen ze per persoon meer dan de gemiddelde bewoner van een geïndustrialiseerd land.

Luxmoore is niet geneigd de onheilsprofeten gelijk te geven. "Het klopt dat we niet radicaal groen zijn. Zelfs de groene partij is hier niet heel radicaal. Alles bij elkaar vervuilen we per persoon ongeveer op het niveau van andere landen. Op sommige punten, huisverwarming bijvoorbeeld, zitten we lager dan gemiddeld, maar dat wijst eerder op een sociaal probleem dan op milieubewustzijn - vele migranten uit het Zuidzeegebied hebben moeite om hun energierekening te betalen..."

Ondanks het relatief goede milieurapport kampt Nieuw-Zeeland toch met vrij elementaire problemen. De wereldwijde milieuravage tast ook dit land aan. De verwarming van de planeet doet de gletsjers van het Zuid-Eiland smelten en brengt de productie van kiwi's op het Noord-Eiland in gevaar. De planten hebben een geprononceerde winter nodig om te kiemen en de toename van de temperatuur brengt de winter in het gedrang.

Daarnaast, en dat is momenteel het meest pregnante probleem, begint de rest van de wereld zich in toenemende mate vragen te stellen bij handel met het heel verre Nieuw-Zeeland. George Monbiot, de invloedrijke filosoof van de Britse milieubeweging, verklaarde onlangs: "Ik denk dat binnenkort een meerderheid van mensen zal denken dat het obsceen is appels uit Nieuw-Zeeland in te voeren terwijl onze eigen appels op de grond liggen te rotten. De Nieuw-Zeelandse producenten moeten zich gaan afvragen of ze wel de juiste activiteit hebben gekozen."

Luxmoore is het niet eens met de redenering, zegt hij, maar in milieuaangelegenheden is redelijkheid niet altijd doorslaggevend: "Ik kan me goed indenken dat mensen niet begrijpen waarom je appels, kiwi's, olijfolie, melk of vlees van de ene kant van de wereld naar de andere kant moet brengen. Al is er blijkbaar tot nu geen aanduiding dat het wereldwijde milieubewustzijn onze exporten aantast."

En waarom is hij het niet eens met de redenering? "Een andere universiteit in Nieuw-Zeeland heeft berekend dat onze exportproducten niet meer energie verbruiken dan Europese producten. Omdat we zoveel land hebben, gebruiken we minder pepmiddelen, mest, serres. De meeste producten worden verscheept, niet overgevlogen, en productie en transport samen zijn niet meer energieverslindend dan het gemiddelde Europese product dat ter plekke wordt verkocht. Maar het is zeker iets wat in Nieuw-Zeeland met bezorgdheid gevolgd wordt."

Monbiot raadt toeristen aan niet langer naar Nieuw-Zeeland of andere verre bestemmingen te vertrekken. De wereldwijde milieubeweging stelt zich vragen bij de twee grote economische takken van het land: (export)landbouw en toerisme.

Luxmoore ziet een positieve mogelijkheid voor Nieuw-Zeeland. "Dit land is gemaakt om als proefterrein te dienen. We zijn geïsoleerd, we hebben een overzichtelijke, kleine bevolking. Indertijd heeft men hier de bankkaarten uitgetest en experimenteel verspreid. Volgens mij is iets soortgelijk mogelijk met auto's. Waarom maken we van Nieuw-Zeeland niet het eerste land dat elektrisch rijdt of met hybride voertuigen, dat de benzinevoertuigen als eerste bant? Wij kunnen dingen uittesten voor de rest van de wereld."

Ian Luxmoore,

energiespecialist

Massey universiteit:

We vervuilen

per persoon ongeveer evenveel als andere landen. Maar met zo weinig volk is het niet moeilijk om groen te zijn en te blijven

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234