Zondag 24/01/2021

‘De boeren ballen hun vuist, wij niet’

Als boeren met tractoren woedend distributiecentra blokkeren of vlaggen verbranden op de landbouwbeurs, draaien de camera’s. Als de boerin de rekening aan de keukentafel weer diep in het rood ziet gaan, niet. Om boerinnen uit hun crisisisolement te halen, lanceren KVLV-Agra en Boeren op een Kruispunt ontmoetingsavonden. Ann Tryssesoone van het varkensbedrijf ’t zeugekot uit Beveren-aan-de-IJzer kwam gesterkt uit de eerste. ‘De mannen uiten hun frustratie door te betogen tegen de grote bazen achter hun mooie bureaus. Wij proberen thuis in stilte de boel draaiende te houden.’ Door Nathalie Carpentier

Enkele flessen melk voor de kinderen, nog wat koekjes en fruit voor op school. Veel had ze niet nodig in de Colruyt, enkel wat wekelijkse aankopen. Automatisch tastte Ann Tryssesoone naar haar bankkaart. Zonder nadenken schoof ze die in het gleufje van de betalingsautomaat, tikte de code in en wachtte op het vertrouwde elektronisch gepiep dat er betaald was. Er volgde een scherper geluid: saldo ontoereikend.“Ik wist dat ik tot een bepaald bedrag onder nul kon gaan. Hoe kon dat nu?” Beschaamd haastte Tryssesoone zich naar de bank voor antwoorden. Ze keerde terug in lichte paniek en met nog meer vragen. “Er was een fors bedrag van een lening van ons saldo gegaan waar ik geen seconde meer bij had stilgestaan. Het was niet het enige. Onze bankrekening stond zwaar in het rood net op het ogenblik dat twee leningsaanvragen waren goedgekeurd.”Het was eind 2007, nog voor de financiële crisis keihard toesloeg. “De voederprijzen waren toen al ontzettend duur, de inkomsten van de varkens te laag. Een negatieve spiraal die we niet meer konden rechttrekken op onze bankrekening. Dankzij onze spaarcenten konden we het nog redden. De financiële en economische crisis die daarop volgde, heeft het alleen maar erger gemaakt.” Vandaag kijkt ze aan tegen een financiële put van 150.000 euro. Zelf vindt Tryssesoone dat ze nog van geluk mag spreken, als we haar ontmoeten in haar varkensbedrijf in hartje West-Vlaanderen. Tijdens de ontmoetingsavond van boerinnen in crisis in Torhout vorige week hoorde ze financiële drama’s van een heel andere orde. “Sommige vrouwen vertelden dat ze aankijken tegen een schuldenberg van 500.000 tot 600.000 euro.” Ze trekt grote ogen. “Begin zo’n put maar weer eens te vullen.”Ze beseft waar haar situatie kantelde. Toen haar rekening in het rood ging, aarzelde Tryssesoone zich niet om professionele hulp in te schakelen. Ze diepte een achteloos weggeborgen foldertje op van Boeren op een Kruispunt die financiële begeleiding bieden en belde meteen. “Een week later stonden ze hier. Daardoor is de schade bij ons relatief beperkt gebleven. Wie te lang heeft gewacht om hulp te vragen, zit nu met een onoverkomelijke schuldenberg.”

Alle boeken open

“De financiële situatie is nog niet echt beter, onze put is nog niet gedempt, maar ik kan het mentaal wel beter aan.” Zo oogt Tryssesoone ook. Schijnbaar moeiteloos vertelt ze hoe ze vandaag nog steeds op alle kleintjes moet letten. De solden zijn bijna voorbij, maar de aankoop van kledij wordt toch nog heel eventjes uitgesteld. Tot de allerlaatste korting, anders halen ze het niet. Gerookte Ardense ham waar ze normaal dol op is, laat ze links liggen, in ruil voor goedkoper gehakt en worst. Voor het verjaardagsfeestje van haar dochter die dag heeft ze zelf eclairs en koekjes gemaakt. “En elk brood dat ik zelf bak, maakt ook dagelijks één euro verschil.”Zonder blikken of blozen doet ze haar financiële boekje open. Je benarde situatie kunnen toegeven is een eerste stap in het proces, weet ze nu. Daar spelen ook de gespreksavonden op in. “Boerinnen kunnen hun frustraties en zorgen moeilijk uiten. Wie zie je op de landbouwprotesten? Uitsluitend mannen. Zo raken zij hun frustraties deels kwijt. Maar intussen blijven wij vrouwen thuis om te zorgen dat de boel blijft draaien, de dieren eten krijgen en de kinderen opgevangen worden.”De gêne zit diep. “Als de schulden groeien, maak je je steeds meer zorgen over je gezin. Ga je je kinderen nog alles kunnen geven? Kun je het eten nog betalen?” “Sommige vrouwen schamen zich zo erg dat ze zich volledig terugtrekken uit het sociaal leven. Op die ontmoetingsavond kom je net in contact met andere vrouwen die ook moeite hebben om rond te komen. Horen dat je niet alleen bent, doet veel. Je hoort niet alleen andere problemen, maar ook andere oplossingen.”Zelf moest ze ook een drempel overwinnen toen ze anderhalf jaar geleden bijstand vroeg aan Boeren op een Kruispunt. Hun hulp aanvaarden betekende alle boeken opendoen. “Ze lichten je bedrijf door. Alle documenten moet je tonen: van lopende leningen, van je eigendom, je kosten, alles.” En dat is nog maar het begin. “De thuisbegeleiding doen ze met twee. Eén van hen nam mijn man mee naar buiten. Eenmaal alleen met mij, begon mijn begeleidster persoonlijkere vragen te stellen. Hoe het met mij ging? Of ik het volhield om het bedrijf draaiende te houden? Hoe de relatie thuis was? Langzaam leg je je hele situatie bloot. Dat was nodig, want ik zat muurvast door het verleden, maar ik besefte niet hoezeer dat alles beïnvloedde. Pas als je jezelf psychisch weer bij elkaar geraapt hebt, kun je je bedrijf weer in handen nemen. Als zij er niet waren geweest, zat ik hier misschien ook niet meer.”

Diepere gaten

De vzw ging grondig te werk: ze moest niet alleen de schulden leren beheersen, ook de thuissituatie, die mee onder de crisis te lijden had, moest weer beter. Wekelijks kwam een therapeute langs, Tryssoone mocht dag en nacht bellen als ze problemen had. Een absolute noodzaak, zegt ze. “Ik heb een heel netwerk collega’s en kennissen, maar die bel je toch niet om 3uur ‘s nachts uit hun bed? Je wil er ook zeker van zijn dat ze het voor zich houden.”Wie zelf niet boert, begrijpt het vaak niet. “Vrienden die loontrekkend zijn, vragen zich af waarom je van ’s morgens 6 uur tot ’s avonds tien uur blijft werken, terwijl je niets verdient? Ze kennen dit leven niet. Als je zelfstandig begint, weet je dat je pieken en dalen mag verwachten.” Acht jaar lang draaide het bedrijf op volle toeren. Dan bouwde ze in vette jaren spaargeld op, om de mindere tijden zonder kleerscheuren door te komen.Die dalen waren er vroeger ook al. Ze heeft de varkenspest gekend, de dioxinecrisis gevoeld. Maar dat duurde maar een jaar. “Dat overbrug je door je spaargeld erin te steken. Tot de prijs weer op trekt. Nu duurt de crisis voor ons al bijna drie jaar. De prijzen voor de grondstoffen waren voor het eerst in 2007 abnormaal hoog en de prijs voor het varkensvlees te laag. De voorbije twee jaar hebben we al ons spaargeld erin gestoken, maar vandaag verdienen we nog steeds niets. En de reserves zijn op.“Als zelfstandige passeert er veel meer geld in je handen, waardoor je ook grotere risico’s loopt. Als je maandelijks 25.000 euro binnenkrijgt door de verkoop van varkens, maar ook 25.000 euro uitgeeft aan voeder, kun je snel grote schulden opbouwen als het slecht gaat.”Een scherpere kasplanning opstellen geeft Tryssesoone vandaag al meer gemoedsrust. “Telkens er geld binnenkomt of buitengaat, schrijf ik het op. Ook alle leningen houd ik bij. Daardoor weet ik hoeveel ik nog over heb voor volgende maand, zodat ik minder voor onaangename verrassingen kom te staan.” Maar ook dat is geen garantie op een positieve eindbalans. Ze kreeg net inkomsten van de laatste aardappelverkoop, van vorig seizoen nog. “Met dat geld heb ik mijn varkensvoeder betaald. Dat zou niet mogen, dat moet voorbehouden blijven voor de aardappelplanten van volgend jaar. Maar de verkoop van varkensvlees levert te weinig op. Ik kan niet anders. Zo groeit de put, maar door die kasplanning zie ik het nu wel beter aankomen.”Een gewaarschuwd man is er dan wel twee waard, in een mannenstiel moeten vrouwen vaak dubbel zo hard roepen om gehoord te worden als ze aan de alarmbel trekken. Dat viel Tryssesoone vorige week tijdens de avond erg op. “Veel boerinnen laten zich nog te veel de les spellen door mannen. Door hun partner, door de banken die gedomineerd worden door mannen, door de toeleveranciers. Boerinnen zien vaak de risico’s, willen aan de rem trekken, maar worden nog te vaak overstemd.”Net omdat boeren ook anders reageren op de crisissituatie dan vrouwen, is het initiatief van KVLV-Agra meer dan welkom, zegt ze. “De crisis zal wel voorbijgaan als ze maar hard genoeg blijven werken en blijven investeren. Zo redeneren de boeren. Vrouwen zullen sneller een investering die toch alleen maar verlieslatend is, willen uitstellen tot de zaken op orde zijn. Maar ze durven vaak niet genoeg ingaan tegen de mening van hun man.”Ervaringen delen met lotgenoten kan hen daarin sterken, weet ze. “Dat merkte je bij veel deelneemsters vorige week. Ze voelen dat ze het weer aankunnen, durven het anders te bekijken. Voor dit begon, zag ik alleen mijn bedrijf, wou ik alleen maar verder doen zoals ik bezig was. Nu weet ik dat er nog een andere wereld hier buiten is, dat ik nog andere mogelijkheden heb. Eerst wil ik zorgen dat dit bedrijf weer goed draait en dan wil ik verder werken aan mijn regentaat wiskunde.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234