Vrijdag 30/10/2020

De boer die van de kaart viel

Er was eens een boer. Hij heette Wortel. Hij boerde goed in het landelijke Ellezelles, tussen Edingen en Ronse. Hij had landerijen in Cincamp en Pyl, in Beaufau en Schoonboeke langs de Lievensbeek. Zijn hof stond in het gehucht Pyl.

Toen kwamen de landmeters. Uitgestuurd door het centrum-Harmel eerst, vervolgens door de Belgische regering. Ze zetten kruisjes en paaltjes op kaarten. Vroegen aan de boer of hij Vlaams of Frans praatte, met zijn vrouw, zijn personeel, zijn beesten. Ze keerden terug naar Brussel en in 1963 was de taalgrens een feit. Boer Wortel woonde voortaan in Wallonië, Henegouwen, Pays des Collines. Zijn maïs stond in Wallonië, zijn graan in Vlaanderen. Zijn varkens in Henegouwen, zijn koeien in Oost-Vlaanderen. Wortel zelf bad in het Frans en vloekte in het Vlaams. In de jaren zeventig kreeg boer Wortel ook nog expresweg A8, de latere autostrade E429 in zijn rug. En de tgv.

Het landschap bleef ook na 1963 hetzelfde, en boer Wortel bleef met zijn tractor over dezelfde aarden wegeltjes van Pyl naar Schoonboeke slingeren. Maar alles wat er met en op het land gebeurde - milieu, ruimtelijke ordening, landbouw - in deze taalgemengde zone zou geleidelijk aan gefederaliseerd, gesplitst worden. Voor paperas X beliefde men zich te wenden tot de provincie Oost-Vlaanderen, antenne Ronse, voor paperas Y moest men helemaal naar Mons.

Zo kreeg dit land een Vlaamse Landmaatschappij (VLM) en een Office Wallon de Développement Rural (OWDR). Grond is grond, en Wortel is Carotte, maar op papier gelden in dit land andere werkelijkheden.

"Samenwerking met de VLM is er niet", vertelt ingenieur Gérard Servotte, OWDR-directeur voor de provincie Henegouwen. "Ik heb goede contacten met mijn VLM-collega uit Gent, en we wisselen wel eens informatie en ervaring uit, maar dat is een puur persoonlijk initiatief. We kennen elkaar omdat we samen carrière hebben gemaakt als ambtenaren toen alles nog nationaal was."

"Het OWDR is het armlastige broertje van de VLM. Zestig procent van onze agenten zijn ouder dan vijftig en sinds 1995 moeten we het met 42 procent minder personeel stellen. Sinds de regionalisering is het personeelsbestand van de VLM gestegen tot enige honderden, wij zijn teruggevallen op enkele tientallen."

Gelukkig is er Europees geld (het wordt een eentonig refrein in deze Wallonië-reeks, we weten het, maar álles in Wallonië en zeker in Henegouwen heeft te maken met Europees geld). Voor projecten inzake plattelandsontwikkeling in Henegouwen kunnen de gemeenten tot 80 procent van de kosten voor studies en werken verhalen op het Waals Gewest. De gemeenten die onder Objectief I of het programma Phasing Out vallen, krijgen zelfs 90 procent van de gedane kosten teruggestort.

Een zeer glokaal beleid dus.

Maar hoe zit het met boer Wortel? En zijn grond?

De taalgrens, de A8 en de tgv hebben een redressement of ruilverkaveling van de gronden noodzakelijk gemaakt. "We maken een inventaris op, brengen alles in kaart en rationaliseren het landschap", vertelt Servotte. Dat doet het OWDR voor alle boeren en hun gronden die op Waals grondgebied liggen. Maar voorbij de taalgrens is het OWDR niet meer bevoegd, en moet boer Wortel het dus maar zelf uitzoeken.

"Hoe zou het ook anders kunnen?", vraagt Servotte zich luidop af. "Dat zou toch veel te ingewikkeld worden? Als je alles in twee talen moet gaan doen."

Op andere plaatsen en fronten in de driehoek van Henegouwen, Waals- en Vlaams-Brabant is er wel samenwerking over de taalgrens heen. Vrij recent, puur vrijwillig en zeer bescheiden. Het heeft meer dan dertig jaar geduurd vooraleer sommige burgemeesters van aangrenzende Vlaamse en Waalse gemeenten tot het inzicht kwamen dat er toch iets absurds aan de hand was in dit land. Als de bomen van het Brakelbos en het Bois du Pottelberg (een en hetzelfde bos, maar met de taalgrens erdoor) ziek zouden worden, heb je toch geen twee dokters nodig? En als het doorgaand verkeer naar het Vlaamse Herne of Geraardsbergen de straten van Enghien aan stukken rijdt, omdat Enghien gevangen zit tussen de taalgrens, de A8 en de tgv, moet de burgemeester Flarine Pray-Mille dat toch zeker niet gaan aankaarten in Brussel?

In 1997 richtten veertien burgemeesters in de regio Enghien (Edingen) en Halle (Hal), zeven Vlamingen en zeven Walen, de vriendschapskring Samenleven/Vivre Ensemble op. "We komen om de drie maanden samen en ieder spreekt zijn eigen taal", zegt Pray-Mille. "Ik heb soms wel wat hulp nodig, want van het Vlaamse vocabulaire inzake openbare werken versta ik niet veel. Het is geen louter symbolisch praatclubje. We werken echt samen. Zo proberen we over de taalgrens heen de verkeersoverlast in Halle op te lossen, op het verbindingsstuk tussen de A8 en de E19. We werken nu ook aan een gezamenlijke toeristische promotie. Dat lijkt evident en ik weet ook niet waarom het niet al veel vroeger is gebeurd. Ik was er niet in 1963, hé."

Het blijft vrijwilligerswerk, officiële erkenning van Vlaanderen of Wallonië is er niet. "Misschien krijgen we geld van de Koning Boudewijnstichting. Toen prins Filip en prinses Mathilde Enghien bezochten, heb ik alle burgemeesters uitgenodigd en ze hebben het charter van Samenleven opnieuw getekend. De Waalse minister Charles Michel (MR) is ons ook gunstig gezind. Hij is perfect tweetalig, studeerde in Amsterdam en maakt er een erezaak van om de verhouding tussen Vlaanderen en Wallonië te verbeteren."

"Ach, dat is voor de galerij", zegt Hubert De Blander, schepen in Herne die in 1968 als licentiaat Germaanse filologie uitgebreid onderzoek deed op de taalgrens. "De waarheid is dat er maar weinig banden zijn tussen Herne en Edingen. We gaan wel naar de markt of de grootwarenhuizen, en we nodigen elkaar sinds kort wel uit voor allerlei culturele evenementen, maar verder is er weinig samenwerking. En dat bezoek van Filip en Mathilde, tja, alle burgemeesters werden uitgenodigd maar er is geen gebenedijd woord officieel Nederlands gesproken. Edingen is sinds 1963 helemaal verfranst."

Wortel ploegt voort, België blijft een half land.

Filip Rogiers

Zijn maïs stond in Wallonië, zijn graan in Vlaanderen. Wortel zelf bad in het Frans en vloekte in het Vlaams

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234