Dinsdag 15/10/2019

De boekhouder van Auschwitz

Hij telde het geld van de Hongaarse joden die aankwamen in Auschwitz en voerde hun bezittingen af. Nu zit de 93-jarige Oskar Gröning in de beklaagdenbank wegens medeplichtigheid aan de moord op 300.000 joden. 'Ik vraag vergiffenis', zei hij op de eerste procesdag. 'Ik ben moreel medeplichtig.'

De stokoude man met rollator die de volgende weken in Lüneburg voor de rechter verschijnt, ontkent niet dat hij in 'Mordfabrik' Auschwitz heeft gewerkt. De voormalige SS-Unterscharführer Oskar Gröning heeft zijn herinneringen al jaren geleden voor zijn kinderen opgeschreven. Ook in de pers heeft hij erover verteld; hij was 'een radertje in het geheel' geweest. Interviewverzoeken worden nu afgewezen. "Mijn cliënt zal voor de rechter weer praten", zegt zijn advocaat.

Sinds gisteren buigt de rechtbank zich over de vraag of de 93-jarige Gröning als jongeman medeplichtig was aan de moord op 300.000 joden in het vernietigingskamp. Dat getal is niet zomaar uit de lucht gegrepen. Gröning was in Auschwitz tussen mei en juli 1944, toen er in een paar weken 425.000 Hongaarse joden werden binnengebracht; 300.000 van hen werden onmiddellijk in de gaskamers vermoord.

Met Gröning staan nog twee andere negentigers terecht - een van hen was in Auschwitz bewaker op een kazerne, de ander verpleger.

Ruim 130 treintransporten waren in 1944 voor het vervoer van de Hongaarse joden nodig geweest. De 'Todesfabrik' werkte, lezen we in het gruwelijk gedetailleerde Die Ordnung des Terrors van Wolfgang Sofsky, op volle toeren. Het kamppersoneel draaide dubbele diensten, dag en nacht. Gröning was een van de 'werknemers'. Hij stond op het perron waar de Hongaren aankwamen. Zijn taak was het om de koffers van de gedeporteerden af te voeren. Ook moest de Unterscharführer erop toezien dat bloed en braaksel van het perron werden verwijderd. Rommel zou alleen maar paniek zaaien bij de joden in het volgende transport. En chaos, dat wilden de Duitsers niet. "In Auschwitz sollte alles geordnet ablaufen", schrijft dagblad Die Welt met gevoel voor understatement.

Gröning werkte ook op kantoor, om het geld van de gedeporteerden te tellen en door te sturen naar Berlijn. Voorheen werd er links en rechts gestolen. De SS'er, die eerder als burger bij een spaarbank had gewerkt, diende daar met zijn collega's in de Häftlingsgeldverwaltung een eind aan te maken. 'De boekhouder van Auschwitz', noemt Der Spiegel hem.

De Duitse justitie heeft Gröning allang in het vizier, maar tot een proces kwam het nooit. Steeds, onder meer in 1985, kon niet worden bewezen dat Gröning, en met hem vele anderen, rechtstreeks bij de genocide was betrokken.

Dat veranderde in 2011, na het proces tegen John Demjanjuk in München. Sindsdien bestaat de mogelijkheid ook diegenen te vervolgen die niet direct verantwoordelijk waren voor de georganiseerde moord op miljoenen joden en anderen. Demjanjuk, bewaker in Sobibor, werd tot 5 jaar cel veroordeeld omdat hij medeplichtig was aan moord op 20.000 mensen. Er werd niet bewezen dat hij zelf mensen had gedood, zijn aanwezigheid op de 'Tatort' was voldoende. De postzegelverzamelaar Gröning schreef ooit aan een Holocaustontkenner: "Ik zag alles, de gaskamers, de crematies, het selectieproces. Anderhalf miljoen joden zijn er vermoord in Auschwitz. Ik was erbij."

Als jongeman was Gröning onmiskenbaar een nazi. Hij nam vrijwillig dienst bij de SS. Zijn grootste zorg was het 'te laat' aan te komen bij de laatste overwinning van de oorlog. Maar hij kwam niet aan het front. Het werd Auschwitz. Op zijn eerste dag zag hij hoe een SS'er een huilende baby doodsloeg. Toen hij er iets van zei, klonk het: "Leck mich am Arsch!" Ook hoorde hij geschreeuw uit de gaskamers.

Ardennenoffensief

Hij wilde, vertelde hij later, snel overgeplaatst worden, maar dat duurde nog enige tijd. Later kwam hij toch nog aan het front. Hij vocht tijdens het Ardennenoffensief. Na de oorlog was hij, als voormalige SS'er, niet langer welkom bij zijn oude bank. Hij werkte zich op tot hoofd personeelszaken bij een glasfabriek.

Wat dit nieuwe en mogelijk laatste Auschwitzproces opnieuw pijnlijk duidelijk maakt, is dat de mannen en vrouwen die in het vernietigingskamp werkzaam waren, na de oorlog nauwelijks zijn vervolgd. De kille cijfers: van de 6.500 'werknemers' die de oorlog overleefden, werden er in de Bondsrepubliek 29 veroordeeld. In de DDR kregen er 20 een straf opgelegd.

Gröning heeft dus via zijn advocaat laten weten dat hij voor de rechtbank zal spreken. Bij het proces in de Ritterakademie in Lüneburg zullen ook enkele overlevenden als Nebenkläger aanwezig zijn. Als 'de boekhouder van Auschwitz' na de beoogde 27 zittingsdagen wordt veroordeeld, wacht hem, gezien zijn leeftijd, waarschijnlijk een voorwaardelijke vrijheidsstraf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234