Donderdag 18/07/2019

De Boekenbeurs: een dure etalage

Een Boekenbeurs zonder trammelant? Dat zou pas saai zijn. Vorig jaar trok uitgever Borgerhoff & Lamberigts fel van leer tegen de accommodatie in de Antwerp Expo. Dit jaar werd de start hevig overschaduwd door de perikelen bij WPG en De Bezige Bij Antwerpen. 'Dit is het eerste dominosteentje dat valt', zegt André Van Halewyck.

Het nieuws dat De Bezige Bij Antwerpen verder geïntegreerd zal worden in de Amsterdamse moederkloek en Manteau van zijn pluimen laat, zinderde de voorbije dagen flink na op de Boekenbeurs. Met af en toe enig ramptoerisme op de stand van WPG België tot gevolg, zeker tijdens de wat wezenloze openingsavond.

Met bang hart tooide een delegatie van De Bezige Bij Antwerpen - de B-ploeg, zoals her en der snerend werd geopperd - zich op met rouwbanden. Terwijl De Bezige Bij Amsterdam-directeur Henk Pröpper en WPG-CEO Koen Clement de gemoederen probeerden te sussen en bezwoeren dat het allemaal zo'n vaart niet zou lopen. Welke auteur kan mee, welke niet? Het blijft koffiedik kijken. Maar voor het personeel viel het bijltje al wel: exit twee personeelsleden bij De Bezige Bij Antwerpen en vijf bij Manteau.

"Ik ben de voorbije dagen wel honderd keer aangesproken op het verhaal van De Bezige Bij", zegt uitgever en oude rot in het vak André Van Halewyck, die met Jeroen Meus en Joy Anna Thielemans twee Boekenbeurstrekpleisters van formaat in huis heeft. "Natuurlijk is de inner circle van het Vlaamse boekenvak daarmee bezig. Maar van de 150.000 Boekenbeursbezoekers maken misschien 500 mensen zich daar druk over. Je mag de impact daarvan dus niet overschatten. Onderzoek wees trouwens uit dat slechts 2 procent van de lezers weet van welke uitgeverij de boeken komen die ze aanschaffen."

Van Halewyck vindt wel dat de WPG-kwestie "bijzonder ongelukkig getimed was": "Maar je kunt natuurlijk niet om de economische realiteit heen. Het geld komt bij WPG uit Nederland en daar is de markt de voorbije jaren met een derde gekrompen. Iemand moet de 12 miljoen euro verlies bij WPG goedmaken én de lonen en de facturen betalen. Op een bepaald moment stopt het."

Déjà vu

Van Halewyck spreekt van een déjà vu. "In de Nederlandse uitgeverswereld ligt men echt niet wakker van Vlaanderen, Jeroen Brouwers schreef het al in Sire, er zijn geen Belgen. Ik weet hoe Harold Polis (uitgever bij De Bezige Bij Antwerpen, red.) zich voelt. Ik prijs me gelukkig dat ik me op de non-fictie, lifestyle en kookboeken heb gegooid. En ik dank de goden dat mijn collega Lut Raymaekers in 2004 het talent detecteerde van Jeroen Meus."

Van Halewyck zat dus even op rozen met zijn goudhaantje. Maar hij beseft dat hij kwetsbaar blijft en de kaarten voor de toekomst niet zo gunstig liggen. "Onthoud mijn woorden: volgend jaar ziet de standverdeling er op de Boekenbeurs helemaal anders uit. Het grondplan van 2014 wordt een collector's item. Het verhaal van De Bezige Bij Antwerpen is een soort ontstekingsmechanisme, de eerste Vlaamse domino die valt. Er zijn nog manoeuvres in het donker bezig in de uitgeverswereld."

Ook bij Van Halewyck? Cryptisch: "Niemand weet waar hij hier volgend jaar zal staan. We hebben als uitgevers niet veel vet meer rond de beenderen. Boek.be beseft het misschien niet, maar het water staat veel Vlaamse uitgevers echt aan de lippen. Al was de uitgeverswereld altijd al een vechtmarkt." Van Halewyck verwijst naar de situatie in Nederland. "Wie had gedacht dat het grote WPG zo zou verkruimelen en uitgeverijen als De Arbeiderspers, Querido, Nijgh & Van Ditmar of Athenaeum/Polak & Van Gennep zou moeten afstoten? Wie had kunnen vermoeden dat ECI, Selexyz en vervolgens Polare failliet zouden gaan? In Vlaanderen zijn de spelers wat kleiner en blijven we daardoor misschien wat langer overeind. Maar toch."

Vraag blijft of een Boekenbeurs een uitgeversjaar goed kan maken. "Nee", zegt Van Halewyck resoluut. "Wij verdienen nul euro op deze hele Boekenbeurs. We komen net uit de kosten en hebben nochtans een goed draaiend winkeltje. Op de Boekenbeurs wordt 3 procent van de jaarlijkse boekenverkoop gerealiseerd. Het is dus in feite een dure etalage en onbetaalbare promotie voor het boekenvak, met vooral effecten de maanden erna, in de boekhandel. De periode tot 31 december is cruciaal. Het is misschien een wat overtrokken vergelijking, maar de parfumerieën maken ook 90 procent van hun omzet in december. Ook voor het boekenvak is die periode van levensbelang."

Drempelverlagend

Toch liggen er nog kansen voor kleinere Vlaamse uitgevers. "We tonen al zes jaar aan dat het wel kan", zegt Rudy Vanschoonbeek van uitgeverij Vrijdag, die zes personeelsleden in dienst heeft. "En ook Luster of Witsand demonstreert dat voorzichtig."

Vanschoonbeek doorzwom al diverse watertjes, waaronder ECI en Dedalus, alvorens hij in 2008 een eigen project opstartte met Vrijdag, als brede publieksuitgeverij met zowel literatuur, poëzie als non-fictie en het iets populairdere boek. "Aanvankelijk hadden we het moeilijk", zegt Vanschoonbeek. "Maar we hebben gelukkig een aantal bestsellers gehad die ons zuurstof bezorgden. En onlangs boekten we een onverwacht groot succes met Kris Van Steenberge en Woesten, waarvan al 12.000 exemplaren over de toonbank gingen. Zo zie je maar dat een volstrekt onbekende debutant toch aan de bak kan komen. En dat nominaties en prijzen erg belangrijk blijven."

Dat de Boekenbeurs te lijden heeft onder de woelige tijden gelooft Vanschoonbeek amper. "Bij ons merken we er niks van, het loopt goed." Of hij verbeteringen ziet in de accommodatie tegenover vorig jaar? "Het feit dat de podia nu op de beursvloer zijn geïntegreerd, werkt zeker drempelverlagend. Qua comfort blijven we met dezelfde pijnpunten zitten: de parkeerplaatsen, de bereikbaarheid en de warme temperaturen in de zalen bij grote drukte. Maar ik heb uit de speech van burgemeester De Wever begrepen dat de verbouwing van Antwerp Expo nu toch nakend is."

Vorig jaar mocht André Vandorpe peentjes zweten tijdens zijn eerste Boekenbeurs als directeur. Uitgever Borgerhoff & Lamberigts gooide toen de knuppel in het hoenderhok. Het noemde de Boekenbeurs een "oubollige bedoening", in een expohal "waar het regenwater door het dak lekt, de toiletten overstromen en de broodjes naar karton smaken". "We staan nog altijd achter die kritiek," zegt Steven Borgerhoff, "maar het zou nogal flauw zijn om die plaat opnieuw te draaien. We hebben toen veel tegenwind gekregen, het is nu aan anderen om met onze opmerkingen iets concreets aan te vangen."

Een wereldrecord dominosteentjes staat dit jaar alvast niet op het programma.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden