Zondag 19/01/2020

Opinie

De bochten van Open Vld in het Oosterweeldossier zijn niet uitzonderlijk

Open Vld-voorzitter Gwendolyn Rutten. Beeld BELGA

Manu Claeys en Peter Verhaeghe zijn initiatiefnemers van stRaten-generaal. Ze zijn bezorgd over de positie van de nieuwe Vlaamse regering tegenover de Oosterweelverbinding. "Hopelijk moeten we niet tot 2019 wachten vooraleer deze funeste dynamiek doorbroken raakt", klinkt het.

Het Oosterweelproject is een christendemocratisch project uit de jaren 90, door de toenmalige CVP op de rails gezet en door de socialisten - als regeringspartner - knarsetandend mee onderschreven. Wie de partijpolitieke dynamiek van het dossier en de steeds weer terugkerende retoriek over bereikte 'compromissen' correct wil begrijpen, kan niet zonder deze wetenschap.

In 1999 verloor de CVP de verkiezingen na de dioxinecrisis. Een Vlaamse regering van liberalen, socialisten en groenen kwam aan zet, vervolledigd met het toenmalige VU-ID. Die regering erfde het Oosterweeldossier. Eén regeringspartij - het toenmalige Agalev - deed dat met lange tanden. Het zou een constante worden in alle volgende Vlaamse regeringen, en gisteren schreef de nieuwe Vlaamse regering zich opnieuw in die traditie in.

Toen de groenen er vanaf 2004 niet meer bij waren, kozen ze weer voluit voor de eigen overtuiging. Ze doen dat sindsdien onverminderd. In hun plaats kwam het kartel CD&V-N-VA aan boord, met voor een eerste keer ook Kris Peeters als minister. Hij stond in 1999 al in de startblokken, maar bleef nog vijf jaar Unizo-voorzitter, toen bleek dat de CVP naar de oppositie zou verhuizen. Sp.a had inmiddels ook een kartel gevormd, met Spirit. Binnen die regering van vijf partijen was deze keer opnieuw de sp.a de koele minnaar van Oosterweel, onder toenemende druk van de achterban die de vanaf 2005 door actiegroepen naar voor geschoven alternatieven wel kon smaken. In die regeerperiode kwam een draak van een dubbelbesluit tot stand: Open Vld mocht de bouwaanvraag indienen, de sp.a mocht een extra studie bestellen die de partij later zou motiveren om op te roepen tot een neen-stem bij een volksraadpleging.

Koele minnaar
Nog een koelere minnaar was toen de N-VA bij monde van Jan Peumans, die voluit op dat elan doorging nadat zijn partij in 2008 zelf uit de Vlaamse regering was gestapt. Samen met Rudi Daems van Groen was hij jarenlang de door actiegroepen gewaardeerde 'pain in the ass' van de BAM en de Vlaamse regering.

In 2009 kwam de N-VA opnieuw in de regering, als vervanger van Open Vld. De Oosterweelpetten werden nog maar eens gewisseld: N-VA schakelde zich in pro-Oosterweelmodus, Open Vld evolueerde in de andere richting. Binnen de regering bleef de sp.a de Oosterweelkritische partij van dienst, zelfs uitgesproken na de Arup/SUM-studie van maart 2009. Burgemeester Janssens bepleitte in het voorjaar van 2010 het volledig loslaten van het BAM-tracé, maar zijn eigen partij volgde hem niet. Erbij horen was belangrijker dan de moed van de overtuiging. In die periode hoorden we over 'compromissen' die luisterden naar de naam 'Lange Wapper light', de paperclip en het vervangen van het viaduct van Merksem door een open sleuf van 12 baanvakken die even verderop 27 baanvakken worden. Maar het BAM-tracé bleef overeind.

Gehypothekeerd
Nu beginnen we aan een volgende ronde Vlaams bestuur met andermaal de aanwezigheid van één partij in de regering die niet moet weten van het BAM-tracé, maar die omwille van regeringsdeelname de CD&V volgt in het vasthouden aan dat tracé. Als enigen bleef de CD&V al die jaren het BAM-tracé bepleiten, ook toen ze in de oppositie zaten. Alle andere partijen namen en cours de route afstand van het BAM-tracé, openlijk vanuit de oppositie, in bedekte termen vanuit de meerderheid.

Daarmee moet de samenleving het doen: partijpolitieke inzichten die telkens verlaten worden, wanneer de kans op regeringsdeelname erdoor wordt gehypothekeerd. Als organisatie actief in het middenveld weet je daardoor nooit zeker of je politieke partijen mag geloven, wanneer ze je zeggen dat ze je steunen. Het werpt ook een ander licht op het vaak misbruikte begrip 'compromis' in het Oosterweeldossier. "Als iedereen enkel bij zijn standpunt blijft, gebeurt er helemaal niets", horen we partijen die hun eigen visie verloochenen telkens opwerpen. In werkelijkheid wordt dan echter bedoeld dat de CD&V alternatieven voor het BAM-tracé nu eenmaal niet ernstig wil nemen en zelfs bereid is om ze te saboteren.

Meer van hetzelfde
Daardoor missen Oosterweelkritische partijen binnen de opeenvolgende regeringen iedere keer weer de kans om positief te wegen op het grootste infrastructuurdossier van de legislatuur, en zo blijven actiegroepen te horen krijgen dat nu eenmaal de meerderheid beslist. Dat laatste is zo, maar die meerderheid is al jaren een lege doos omdat ze ook telkens die ene regeringspartij meetelt die 'tegen' is. Voor het tegenhouden van het BAM-tracé rekent die ene partij impliciet erop dat krachten buiten de Vlaamse politiek de zaak zullen oplossen, in eerste instantie de Antwerpse actiegroepen, verder ook parallelle procedures, Europa, rechtbanken, financiële struikelblokken, verhoopte nieuwe onderzoeksresultaten enzovoort.

De manier waarop Open Vld deze week het eigen Oosterweelstandpunt losliet om in de nieuwe Vlaamse regering te geraken is geen uitzondering, maar vormt de kern van anderhalf decennium Oosterweelbesluitvorming. Het markeert de start van een volgende ronde van meer van hetzelfde, met weer een andere politieke samenstelling maar eenzelfde dynamiek. Het is een van de betekenissen achter het adagium "het georganiseerde middenveld bepaalt de richting, de politiek het tempo".

De krachten buiten de politiek zullen inderdaad de klus klaren. Het Oosterweeldossier overleeft de procedures niet. Daarvoor zijn de belangenvermenging, het bewuste creëren van kennislacunes en de politieke machtsafwending gehanteerd bij opmaak van het plan-MER Oosterweel te groot.

Maar wat een hoop verloren maatschappelijke tijd, geld en energie om de agenda van één niet eens zo'n grote partij afgevoerd te krijgen. Hopelijk moeten we niet tot 2019 wachten vooraleer deze funeste Oosterweeldynamiek doorbroken raakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234