Woensdag 26/02/2020

Marokko

De blitse trein die de ezelskar voorbijraast: hogesnelheidslijn staat symbool voor modernisering van Marokko

Ghizlan Eladi, schoonheidsspecialist uit Tanger. 'Vroeger kwam het weleens voor dat een getrouwde vrouw werkte. Nu werken alle vrouwen.'

Marokko heeft als eerste Afrikaanse land een hogesnelheidstrein. De lijn staat voor de toenemende modernisering - in elk geval aan de oppervlakte. Wat merken de Marokkanen daarvan die met 300 kilometer per uur door hun land razen?

De trein vertrekt. Overal in de coupé kijken reizigers goedkeurend op hun horloge of de klok van hun smartphone. Geen seconde te laat. Dat lukte de oude treinen in Marokko bijna nooit, maar dit is Al Boraq: een hogesnelheidstrein die werd vernoemd naar een wezen dat volgens de overlevering de profeet Mohammed in één nacht van Mekka naar Jeruzalem transporteerde. In de 21ste eeuw heeft Al Boraq een zilvergrijs, gestroomlijnd lichaam en een spitse snuit. Met 320 kilometer per uur raast hij van Tanger naar Casablanca.

Een jaar geleden ging de hogesnelheidstrein rijden, als eerste van Afrika. “Deze tgv zet Marokko op het spoor van de moderniteit”, vierden de Marokkaanse autoriteiten die eerste rit. Aan boord was onder meer koning Mohammed VI.

In het eerste jaar reisden ruim 2,5 miljoen mensen met Al Boraq. Ghizlan Eladi (27) nam hem al heel wat keren. Ze woont in Tanger, haar ouders wonen in Meknès. “Het is veel gemakkelijker geworden hen op te zoeken”, zegt ze. “Wat mij betreft mogen ze de hogesnelheidslijn morgen nog doortrekken naar de andere steden in Marokko.” De nationale spoorwegmaatschappij ONCF heeft daar inderdaad plannen voor.

Tanger maakt een stormachtige groei door. Door de aanleg van de haven Tanger Med streken grote internationale bedrijven er neer. “Er is hier veel werk, of je nu hoogopgeleid bent of niet”, merkt Ghizlan op. Haar blik glijdt over de buitenwijken van de stad: een vloedlijn van half afgebouwde huizen, bedoeld voor de nieuwelingen die hier iedere dag aanspoelen.

De schoonheidsspecialist vertelt dat ze gescheiden is. Haar belangrijkste eis aan een nieuwe man? “Dat ik kan blijven werken, ook als ik getrouwd ben. Ik wil mijn gezin financieel helpen.” Het is een grote verandering in Marokko, zegt ze. “Vroeger kwam het weleens voor dat een getrouwde vrouw werkte. Nu werken alle vrouwen.”

Ghizlan droomde van Europa, maar het lukte haar niet een visum te bemachtigen. Een collega slaagde daar wel in. “Zij is in Frankrijk, zonder papieren, en heeft het heel zwaar. Nu blijf ik liever hier.” Na een tijdje lacht ze. “Tanger is Europa.”

Twee snelheden

We naderen station Kenitra. Een parkeerplaats staat volgepakt met Peugeot 208's. Het Franse autobedrijf PSA besloot in 2015 een deel van de productie naar Marokko te verplaatsen. Dat gebeurde nadat Marokko de garantie had gegeven dat de nieuwe personenwagens over het spoor naar Tanger Med konden worden vervoerd.

Al Boraq heeft de 200 kilometer tussen Tanger en Kenitra in minder dan een uur afgelegd. Exact drie minuten later glijdt de trein het station weer uit, verder naar de hoofdstad Rabat.

Al Boraq vervoerde ruim 2,5 miljoen mensen in het eerste jaar.

Van achter het treinraampje wordt al snel duidelijk dat Marokko een land is van twee snelheden, van Al Boraq en de ezelskar. Langs de spoorlijn werken vrouwen met gebogen ruggen op de akkers, hoedt een herder een kudde magere schapen, spelen kinderen in sloppenwijken van golfplaten huisjes. Vanwege het contrast werd er aanvankelijk met gefronste wenkbrauwen naar het tgv-project gekeken. “Dit heeft niet de prioriteit in Marokko”, zei de linkse politicus Omar Balafrej. “Het kost evenveel om tien meter van de hogesnelheidslijn aan te leggen als om een klein schooltje te bouwen op het platteland.”

Maar de treinkaartjes zijn zo goedkoop (minder dan 15 euro voor het volledige traject) dat het enthousiasme lijkt te overheersen. Om rendabel te worden moet het aantal reizigers wel omhoog: volgens de ONCF-directeur zijn er minstens zes miljoen passagiers per jaar nodig.

“Ik denk dat iedere Marokkaan wil ervaren hoe het is om met deze tgv te reizen, al is het maar een keer in zijn leven”, zegt Sanaa Zouai (27), die samen met Mohamed (32) in de restauratiewagon zit. Ze komt uit Laayoune, gelegen in de Westelijke Sahara, maar moest voor haar werk een cursus volgen in Rabat. “Ik had nu de kans”, zegt ze in uitstekend Frans.

Ze is de enige in haar familie die geregeld reist. “De eerste keer vond ik het doodeng.” Sanaa lacht hard om zichzelf. “Vroeger was ik het kleine meisje dat niets wist. Nu heb ik een sterkere persoonlijkheid.”

Buiten staan hagelwitte moskeeën te schitteren in de zon. In de trein stijgt plotseling de oproep tot gebed op uit diverse smartphones. “Het geloof is iets tussen ieder mens en God”, verklaart Sanaa. “Wie je wil opleggen de islam op een bepaalde manier na te leven, is geen echte moslim. Alleen ik bepaal of ik een hoofddoek wil dragen. En op dit moment past dat niet bij mijn leven.”

Band met Frankrijk

Even later stopt de tgv bij station Rabat Agdal in het nieuwe stadscentrum. Hier geen kolkende mensenmassa’s maar rust en reinheid. De leegte roept opnieuw de vraag op: was deze tgv nodig? Volgens het boek Le Roi Prédateur van de Franse Catherine Graciet en Eric Laurent is de trein vooral een uitspatting van de koning. “Mohammed VI wilde zijn hogesnelheidstrein. Punt”, citeren zij een bron bij het Franse Agentschap voor Ontwikkeling, een van de geldschieters.

Ooit was Marokko een Frans protectoraat en de band tussen de landen is nog altijd innig. In de Franse pers doet het gerucht de ronde dat de trein een goedmakertje was nadat Marokko in 2007 had gekozen voor de Amerikaanse F-16's in plaats van Franse Rafale-vliegtuigen.

Feit is dat de order voor de treinen rechtstreeks aan het Franse bedrijf Alstom werd gegund, zonder openbare aanbesteding. De Duitsers waren zo nijdig - hun Siemens-treinen waren kansloos - dat ze een veto uitspraken over financiering door de Europese Investeringsbank. Het gevolg is dat de tgv voor 51 procent gefinancierd is uit Franse fondsen. Frankrijk leende Marokko ruim een miljard euro voor de aanleg van de lijn. Ook was er een gift van 75 miljoen euro.

Niet alleen de twaalf Euroduplex-treinen, ook de seinen, de rails, de bovenleidingen en het treinonderhoudscentrum zijn van Franse makelij. Bij de opening van de hogesnelheidslijn trok een lange stoet Franse hoogwaardigheidsbekleders, onder wie president Emmanuel Macron, door Marokko. “Dit project illustreert het buitengewone karakter van de Frans-Marokkaanse relatie”, jubelde de Franse ambassade.

Mohamed Smah (33), die vandaag met Al Boraq reist, weet dat in Marokko de beheersing van het Frans staat voor succes. Op zijn telefoon laat hij een foto zien van zijn 4-jarige dochtertje. Totdat de basisschool begint, gaat ze naar een privéschool. Mohamed: “Ze kan nu al ogen, neus en oren zeggen in het Frans! Dat heb ik nooit geleerd, in het openbare onderwijs.”

Mohamed werkt bij het Turkse bedrijf Makyol, dat een tunnel aanlegt in Casablanca. Het levert hem omgerekend 300 euro per maand op. “Mijn vader had genoeg aan het leven van dag tot dag”, peinst hij. “Ik heb genoeg te eten, kan reizen, heb nette kleren aan. Ik voel me een mens.”

Daar draagt de nieuwe trein aan bij. Hij woont in Casablanca, zijn vrouw en dochtertje wonen in Ksar Sghir, bij de haven Tanger Med. “Vroeger duurde de reis zo lang dat ik doodmoe was als ik aankwam. Ik ging maar eens in de maand. Nu ga ik om het weekend. In Tanger zou ik met mijn gezin kunnen wonen, maar in Casablanca niet. In de wijk waar ik woon is het net Colombia. Daar heersen de criminele bendes. Mijn smartphone is al een paar keer gestolen.”

Het station Casa Voyageurs is al even indrukwekkend als de andere stations langs de route. De gebouwen zijn parels van modern-Arabische architectuur. In de winkels hangen de rekken vol met zedig-hippe damesmode. Je vindt hier ook de internationale voedselketens: Starbucks, McDonald's, Brioche Dorée. Op schermen zie je de clip van ‘Décapotable’, de hit van de Marokkaanse artiest Zouhair Bahaoui. Zover is Marokko dan toch maar gekomen: voor een modern levensgevoel hoef je het land niet meer uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234