Woensdag 27/10/2021

De blikken voorvaderen van Wall-E

'De Morgen' zet tien legendarische robots uit de filmgeschiedenis voor u op een rij

Vergeet Heath Ledgers The Joker en Robert Downey Jr.'s Iron Man, hét filmpersonage van 2008 is een klein schattig robotje uit de Pixarstal: Wall-E. Niet toevallig een robot. De voorbije honderd jaar staat bol van de legendarische robots, droids en cyborgs, van de houten Maschinen-Mensch uit Metropolis tot de digitale Sonny uit I, Robot. Mens en machine, de fascinatie raakt maar niet uitgeput. De Morgen doorploeterde de filmgeschiedenis en ging op zoek naar de blikken voorvaderen van Wall-E. Door Geert Zagers

Der Maschinen-Mensch

Type: gynoid

Bouwjaar: 1927

Uit: Metropolis

De grootvader aller filmrobots. Of om preciezer te zijn: de grootmoeder - Der Maschinen-Mensch was voorzien van een flinke bos hout voor de deur. In 1927 liet Fritz Lang in Metropolis, een klassieker van de stomme film, de eerste robot los op het witte doek: een prachtig vormgegeven gevaarte in kneedbaar hout dat in de voorafgaande pancarte 'Der Mensch der Zukunft' genoemd werd. "Ik heb een machine gecreëerd naar het beeld van de mens die nooit moe wordt en geen fouten maakt", zegt uitvinder Rotwang over zijn creatie. "Nu hebben we geen levende arbeiders meer nodig."

Het was de brons gespoten verpersoonlijking van een vrees die sinds de Industriële Revolutie rondwaarde in de westerse samenleving: dat de mens op een dag vervangen zou kunnen worden door de machine. "Het is de perfecte illustratie van de westerse ambivalentie met technologie", zei regisseur Paul Verhoeven zestig jaar later over Langs creatie, die aan het eind van de film door de arbeiders van Metropolis op de brandstapel wordt gezet. "We juichen de vooruitgang toe, maar tegelijk zijn we er bang voor. Een dubbele fascinatie."

Der Maschinen-Mensch mag dan misschien wat in de vergetelheid zijn geraakt, zijn erfgenamen zijn dat niet. RoboCop, C-3PO uit Star Wars en De Tinnen Man uit The Wizard of Oz: zonder Der Maschinen-Mensch zouden ze er nooit hetzelfde hebben uitgezien.

Gort

Type: humanoid

Bouwjaar: 1951

Uit: The Day the Earth Stood StillSpecial effects anno 1951: zoek de grootste man uit Hollywood, zet hem een helm op, steek hem in een rubberen pak en spuit hem grijs. Het resultaat? Gort, de robot from outer space uit de scifiklassieker The Day the Earth Stood Still. Lock Martin, de 2 meter 31 grote portier van Hollywoods Chinese Theatre, zonder enige filmervaring, mocht zich heel even de grootste acteur aller tijden wanen.

Hoe knullig hij er ook uitzag - wij spreken liever van 'oldschool' - Gort blijft een van de meest legendarische robots van het witte doek. De Daft Punklookalike was de eerste autonome robot die meer kon dan opdrachten uitvoeren die de mens hem had ingefluisterd. Het was een soort intergalactische superpolitie, gecreëerd door buitenaardse wezens, die de Aarde in volle Koude Oorlog kwam waarschuwen dat als ze niet stopten met klooien met kernwapens, hij de planeet preventief zou verwoesten met de laserstraal achter zijn oogklep. Uiteraard onder begeleidende thereminmuziek - u weet wel, dat zweverige hoge toontje uit elke oude horrorsoundtrack. Eind dit jaar overigens opnieuw te bewonderen in een remake met Keanu Reeves.

Robby The Robot

Type: automaton

Bouwjaar: 1956

Uit: Forbidden Planet

En plots kregen robots een persoonlijkheid. Forbidden Planet, een sciencefictionfilm uit de oude doos met een piepjonge Leslie Nielsen, liet Robby The Robot opdraven, een uit de kluiten gewassen keukenmachine die 187 talen kon spreken, koken, rijden, vorkliften en whisky stoken - duidelijk een kind van de jaren vijftig. Uiterlijk was hij niet langer een Maschinen-Mensch, maar wel een bolle bliepende en flikkerende industriële stofzuiger à la Star Wars' R2-D2. De echte vernieuwing zat evenwel van binnen: Robby had een menselijk karakter, met gevoel voor humor. "Ik maak zelf liever zo weinig mogelijk gebruik van zuurstof", vertelt hij. "Het bevordert roest." Toegegeven: anno 2008 misschien een flauwe grap, maar in 1956 een mijlpaal in robothumor.

Bovendien was Robby geen grote boze robot à la Gort, maar een lief en aaibaar wezentje. Hollywood raakte eindelijk verlost van zijn Frankensteincomplex, zoals scifiauteur Isaac Asimov de westerse robotfobie noemde, en ontdekte dat schattige robots zeker bij de jongsten goed scoorden. Niet te verwonderen eigenlijk: speelgoed dat levend wordt, het is de droom van elk kind.

Huey, Dewey en Louie

Type: drones

Bouwjaar: 1972

Uit: Silent RunningOftewel Kwik, Kwek en Kwak. Geen onlogische namen: met hun korte beentjes en waggelende achterlijf lijken de drones uit de cultfilm Silent Running, over een ruimteschip waarin een kluizenaar samen met de drie robots zijn ecologische droom leeft, inderdaad nog het meest op metalen eendjes. Als tuiniers van de toekomst werkten Huey en Dewey - Louie komt al vroeg om in de film - op de Valley Forge, een soort Biodome in de ruimte, maar het blijken ook uitstekende chirurgen en zelfs valsspelende pokerspelers.

Schattige robots, en de eerste drones bij wie de kijker kon meevoelen. Als ook Dewey - of was het Huey? - niet meer te herstellen valt, lijkt het voor het eerst om een dood te gaan, en niet meer het wegwerpen van een oude radio of keukenrobot. Meest zielige moment: Huey die alleen achterblijft in de ruimte om in eenzaamheid de planten en bomen te verzorgen. Wall-E 35 jaar eerder.

En mocht u zich afvragen welke acteurs er klein genoeg waren om in de pakken te kruipen: regisseur Douglas Trumbull gebruikt vier oorlogs- en verkeersslachtoffers met geamputeerde benen, die de hele film lang op hun armen lopen in de robotpakken.

R2-D2

Type: astromechdroid

Bouwjaar: 1977

Uit: Star Wars

Handig knip- en plakwerk van George Lucas, die eerdere robots als Robby en Huey perfect in elkaar wist te integreren, met als resultaat de bekendste robot van de twintigste eeuw. Met zijn herkenbare vuilbakachtige vormen, zijn gebliep en geflikker en zijn indrukwekkende trukendoos - R2-D2 beschikt onder meer over een periscoop, een taser, een grijparm en een holoprojector - was hij de onbetwiste lieveling van de Star Wars-reeks. Samen met C-3PO vormde hij zowat het eerste komische robotduo in de filmgeschiedenis, als een geautomatiseerde versie van de dikke en de dunne.

Voor de geïnteresseerden: in het R2-D2-pak schuilde de 1 meter 12 grote Kenny Baker, een Britse dwergacteur. "Niet meteen mijn comfortabelste rol", zo zei hij achteraf over R2-D2. "Het kan 50 graden worden in de robot - we hebben zelfs ooit een ei gebakken op het metaal - en het is er bijzonder krap. Nu ja, uiteindelijk is het een betere rol dan die van C-3PO. Die moet de hele dag in zijn pak zitten, ik kan er af en toe nog eens uitkruipen."

The Terminator

Type: cyborg

Bouwjaar: 1984

Uit: The Terminator Scififanaten staan nu al op hun achterste poten. Strikt genomen is The Terminator namelijk géén robot, maar een cyborg, oftewel een cybernetic organism (zie ook: Data uit Star Trek, Ash uit Alien, de Nexus 6 uit Blade Runner en zowat alle robots in mensengedaante). De technische discussie daaromtrent, die meer dan twintig jaar na datum nog altijd voortwoedt op internetfora allerhande, laten we achterwege (we weten zelf ook niet wat het verschil met een android precies is). Het volstaat om te weten dat Arnolds ijzeren constructie een vlezig omhulsel heeft, en dus geen gewone robot is. De ultieme vorm van antropomorfische projectie: robots die niet meer te onderscheiden zijn van mensen.

Maar laat ons vooral niet te veel serieux spenderen aan Arnold Schwarzeneggers creatie: The Terminator blijft in de eerste plaats de quotes spuiende ("I'll be back", "Hasta la vista, baby!") steroïdenkiller met hypercoole zonnebril en reusachtige gun die op Rambocruise door Amerika trekt, tot grote vreugde van iedereen die jong was in de jaren tachtig en tot grote spijt van hun ouders. En alleen al daarom mocht hij in dit rijtje niet ontbreken.

ED-209

Type: mech

Bouwjaar: 1987

Uit: RoboCop

Alles was grotesk in de jaren tachtig. Een soldaat moest eruitzien als Rambo, een politieagent als RoboCop en een robot als ED-209, Paul Verhoevens hoogstpersoonlijke fuck you aan de 'bigger is better'-doctrine van Reagan. ED-209 is dan ook geen visie op de toekomst, maar een verpersoonlijking van wat er in de jaren tachtig leefde. "Ik wou dat hij eruitzag als een typisch Amerikaans product, als zo'n opgepompte Amerikaanse auto", zei Verhoeven over ED-209.

Met succes. De beveiligingsrobot die in RoboCop - vergis u niet: een linkse film - het politiekorps moet vervangen, ziet er ronduit indrukwekkend uit. Alleen: hij werkt niet. "Please put down your weapon. You have twenty seconds to comply", zegt hij in de legendarische testscène, om vervolgens doodleuk het slachtoffer, dat zijn wapen braaf heeft neergelegd, toch overhoop te schieten. Een nog groter probleem: ED-209 kan geen trappen aflopen, iets wat hem uiteindelijk fataal wordt. Een beetje als een getunede bolide die met al zijn pk's niet over een verkeersdrempel geraakt.

In realiteit kon ED-209 trouwens helemaal niet bewegen. De scènes waarin de robot beweegt, werden opgenomen met een miniatuurversie en geduldige stopmotionfotografie (waarbij de camera na elk shot wordt stilgelegd en het poppetje een millimeter wordt verschoven). En toch vinden wij de rondschokkende ED-209 oneindig veel cooler dan de digitale gedrochten uit Michael Bays Transformers.

Bender

Type: Bending Unit 22

Bouwjaar: 1999

Uit: Futurama Of hoe de robot Mensch werd. Futurama's Bender Bending Rodriguez, "made in Tijuana, America's Heartland", rookt, drinkt, vloekt, gokt en steelt, en verschilt dus eigenlijk niet zo veel van die andere creatie van Matt Groening, Homer Simpson. De assistent-verkoper bij de Planet Express Delivery Company is het cartooneske antwoord op de vraag of robots een eigen persoonlijkheid zullen ontwikkelen. Tuurlijk doen ze dat, en hun karakter zou wel eens niet zoveel kunnen verschillen van het onze.

Tegelijk is Bender de 21ste-eeuwse voortzetting van een traditie van cartoonrobots, van Rosie, de cybermeid uit The Jetsons tot Astro Boy of de robothond uit Jimmy Neutron. Bender introduceerde evenwel een nieuw soort robotpersonage: de antiheld. Roekeloos en autodestructief, maar al bij al toch nog sympathiek. De robot in de postmoderniteit. "And now bite my shiny metal ass!"

Sonny

Type: Nestor Class Five

Bouwjaar: 2004

Uit: I, Robot

De robot in tijden van CGI. In I, Robot mag Sonny in zijn semidoorzichtige metalen pak nog een zekere cool uitstralen, weinig acteurs hebben zich zo belachelijk gevoeld als Alan Tudyk, die Sonny gestalte gaf. Tijdens de hele opnames van de film had Tudyk niets dan een fluogroene spandex aan, waarop in postproductie digitaal het ijzerwerk van Sonny werd geplakt. Niet meteen ideale omstandigheden om je op je personage te concentreren, aldus Tudyk. "De hele film lang zat ik te denken: 'Oh mijn God, je kunt mijn package zien.'"

Met Sonny ging I, Robot opnieuw naar de begindagen van de robotfictie. De titel van het Will Smithvehikel komt van het gelijknamige werk uit 1950 van Isaac Asimov, een Amerikaanse scifischrijver met Russische roots, die met zijn Three Laws of Robotics de ethiek van de robot neerschreef en de ondergeschiktheid aan de mens.

Sonny gaat echter verder dan hij geprogrammeerd is: hij kan liegen, denken, voelen, geheimen bewaren en dromen. I, Robot greep terug naar onze ethische fascinatie voor robots, sinds Blade Runner een prominent thema in de sciencefiction: hebben we het recht om een wezen te termineren, enkel en alleen omdat we het gecreëerd hebben? En wanneer beginnen techneuten God te spelen?

Megatron

Type: decepticon

Bouwjaar: 2007

Uit: Transformers Als u het ons vraagt niet meteen het memorabelste staaltje robotica aller tijden, maar de gemiddelde zeven- tot vijftienjarige denkt daar wellicht anders over. Vanuit Japan kwam de laatste jaren een heel nieuwe robotcultuur overgewaaid, geheel in de lijn van imposante Asiabots als MechaGodzilla of Jet Jaguar, die een schot in de roos bleek bij de Bionicle- en Nickelodeongeneratie. Het antropomorfische verdween naar de achtergrond om plaats te maken voor grootsheid - Megatron heeft de allures van een wolkenkrabber - en speelgoedsnufjes. Zo kan Megatron morfen in een straaljager, verandert Optimus Prime op tijd en stond in een vrachtwagen en heeft Bumblebee een alter ego als knalgele 1976 Camaro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234