Donderdag 02/12/2021

'De blik van Salomé zegt meer dan haar danspassen'

Noem het voorspelbaar om Carlos Saura te omschrijven als een ambassadeur van de flamenco, maar er zijn weinig cineasten die de ziel en de verschillende facetten van deze geïmproviseerde Andalusische zigeunerdans op een dergelijke opwindende manier op film hebben vastgelegd. Met Salomé, (zie ook DM 20/08) uitgevoerd door Aida Gómez en haar balletgezelschap Dos Y Danza, voegt hij een nieuw en bij momenten uiterst wervelend hoofdstuk toe aan zijn gereputeerde reeks van dansfilms.

Brussel

Van onze medewerker

Luc Joris

In 1998 werd Aida Gómez door de minister van Cultuur benoemd tot artistiek directeur van het Nationaal Ballet van Spanje, meteen de jongste directrice ooit aan het hoofd van dit instituut. Haar vernieuwingsdrang viel echter niet bij iedereen in goede aarde en na drie jaar hield Gómez (º1967) het er voor bekeken. Om van die kater te bekomen, stortte ze zich op een project over de Salomé-mythe, een idee waarmee ze al langer speelde. En ze nam contact op met Carlos Saura met de vraag of hij niet geïnteresseerd was om het ballet te regisseren.

"Toen ik met mijn vader over het idee sprak, vroeg hij zich af of we niet beter voor een film zouden kiezen", aldus Antonio Saura, die na zijn broer Saura Medrano voor het eerst een film van zijn vader produceert. "Het ballet bestond immers nog niet en dat gaf ons de mogelijkheid om het hele ontwikkelingsproces te volgen. Later is hij met het idee gekomen om de film ergens op te vatten alsof een tovenaar ons de knepen van zijn vak laat zien. Vandaar de documentaire aanpak in het begin. Maar uiteindelijk worden we toch bij de neus genomen. Uiteindelijk is Salomé voor de allereerste publieke opvoering opgenomen."

Theater heeft een efemeer karakter. Wat is het surplus van een verfilming, behalve het vereeuwigingaspect?

Aida Gómez: "Iemand die in een theater op de 25ste rij zit, verliest de ervaring die een cinematografische adaptatie wel kan bieden. Maar het theater is het leven, elke opvoering is anders. Je kunt dat onmogelijk controleren."

Antonio Saura: "Persoonlijk vind ik dat ze volledig complementair zijn. In een theater voel en ruik je het zweet, de warmte. In een film zie je de perfectie van de momenten."

Is de flamencocultuur nog populair in Spanje of is die cultuur aan het verdwijnen?

Gómez: "Ze gaat er veeleer op vooruit. In Spanje heeft de flamenco een pluriform karakter, vergelijk het met een waaier, maar die perceptie bestaat niet in het buitenland. De flamenco is heel populair in Spanje. De Spaanse danscultuur is ook heel divers. Ik heb met Maurice Béjart kunnen samenwerken omdat mijn basis breder is dan louter maar flamenco."

Saura: "Men vergeet ook dat er een grote traditie is. Men is vertrouwd met de klassieke Spaanse dans die uit de folklore is geëvolueerd, maar die tegelijk ook heel gesofistikeerd is met elementen uit de flamenco en andere muzikale tradities. Momenteel is er vooral een mix van tradities. Het is dus geen flamenco pur dur."

Salomé keert terug naar de origine van de flamenco, met name de Arabische invloed. Is dat een algemene tendens binnen de actuele flamencodansscene in Spanje?

Saura: "Aida is het nieuwsgierigst naar de oorsprong van de dans in Spanje. In het geval van Salomé wou ze de mediterrane invloeden en zelfs de klassieke, traditionele muziek exploreren om te zien op welke manier dat naar de flamenco getransformeerd en geïmporteerd kon worden. Om even op de vorige vraag terug te komen, kijk naar Manu Chao. Hij gebruikt zowel salsa als flamenco. In Spanje is er momenteel een ongelooflijk sterke flamencogolf. Je hebt de klassieke, traditionele flamenco, heel specifiek en puristisch, maar er is ook een populaire flamenco die aan de basis ligt van het ritme van talrijke muzieksoorten die uit Spanje komen. Het is zeker geen geïsoleerde flamenco."

U grijpt terug naar de versie van Oscar Wilde in plaats van de bijbelse. Hierin is Salomé het symbool is van de erotische, gevaarlijke vrouw, de femme fatale. Alles draait om het verlangen, maar hoe moet dat verlangen worden geïnterpreteerd?

Gómez: "Vanuit het vrouw-zijn. Het zijn de wapens van een vrouw, maar ik mijd het groteske. Sensualiteit kun je niet forceren. Voor mij zegt de blik van Salomé veel meer dan haar danspassen. Maar in de bijbel gaat het niet echt over haar. Ze zit wat verstopt in het verhaal. Ik vind het een passionele vrouw die risico's neemt. Het is een schitterende rol. Salomé wil verlangd worden en verlangens bij anderen provoceren. Maar je kunt het leven niet forceren."

Om even Marivaux te parafraseren: 'Een vrouw die meer naar een man verlangt dan van hem houdt, is een slechte minnares.'

Gómez: "Het verlangen waar ik het over heb is een meer natuurlijk verlangen. Ik denk dat wij als vrouw met die sensualiteit worden geboren. Voor mij ligt het eenvoudiger. Het is trouwens niet alleen maar een passionele wraak. Op zekere manier gaat het om de verlangens van een femme fatale, maar ze is ook slachtoffer van politieke manipulatie."

Saura: "Er zitten verschillende soorten verlangens in de film. Zowel Salomé, Herodes als haar moeder hebben een ander verlangen. Uiteindelijk is Salomé een slachtoffer, terwijl ze voor anderen een femme fatale is. Mijn vader houdt veel van het femme fatale-idee." (lacht)

Hoe verklaart u eigenlijk de interesse van uw vader voor dans?

Saura: "Mijn vader is begonnen als professioneel fotograaf toen hij 21 jaar was. Toen al maakte hij reportages over dans. Hij heeft ook een grote muzikale vorming gehad. Zijn moeder was pianiste. Mijn vader heeft een nogal intellectuele reputatie, maar hij is helemaal geen intellectueel: hij kijkt naar de dingen! Het zien, het kijken, is belangrijk voor hem, net als dans en muziek. Al zijn films, ook zijn niet-dansfilms, vertrekken vanuit een muzikale kracht. Muziek maakt fundamenteel deel uit van de personages. Choreograaf Antonio Gades, met wie hij voor het eerst heeft samengewerkt voor Bodas de sangre, heeft zijn interesse voor de flamenco nog verder aangewakkerd. Nadien is hij dans en muziek blijven exploreren. Hij is erdoor gefascineerd. In zijn huis buiten Madrid staat de hele dag muziek op. In elke kamer. Het is een kakofonische menging. Het is een passie. Het is zijn leven."

'In een theater voel en ruik je het zweet. In een film zie je de perfectie van de momenten'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234