Maandag 26/10/2020

AchtergrondKlimaat

De blauwalgen veroveren Vlaanderen: ‘Eigenlijk is er weinig tegen te beginnen’

In de oude Dender in Dendermonde zijn blauwalgen vastgesteld. Wie een slok water met die bacterie binnenkrijgt, kan braakneigingen en diaree krijgen. Beeld Wouter Van Vooren

Op Vlaamse vijvers en kanalen duiken steeds vaker blauwalgen op. Dat we de onwelriekende en zelfs giftige bacterie zo vaak aantreffen, komt door de klimaatverandering, zeggen deskundigen. ‘Eigenlijk is er weinig tegen te beginnen.’ 

Kanovaren, hengelen: alle waterrecreatie is nu verboden op de oude Dender in Dendermonde. Aan de oude sluis, in de volksmond ‘het saske’ genoemd, zijn blauwalgen vastgesteld. Ook de nieuwe hype ‘suppen’ mag niet meer. Daarbij sta je op een surfplank terwijl je je met een roeispaan voortbeweegt.  

“Heel jammer”, zegt Raf Delagaye van sportorganisator Venga. Dat bedrijf biedt ‘suppen’ aan. “Door de staycations hebben we deze zomer veel mensen gehad die kwamen suppen, sinds mei ongeveer 2.500. Daarna gingen ze vaak iets drinken in de stad. Het verbod op waterrecreatie raakt ons dus niet alleen.” 

Ook vlakbij, aan de Brusselse Forten waar vissers graag hun lijnen uitgooien, hebben blauwalgen roet in het eten gegooid. Delagaye organiseert er samen met andere partners jaarlijks een triatlon waarbij deelnemers in de vijver moeten zwemmen, maar die is dit jaar afgelast. 

“Dat kwam hoofdzakelijk door corona”, zegt Delagaye. “Maar we hoorden ook al in april dat er te veel blauwalgen in het water zaten om er nog in te zwemmen.”  

Braken, diarree

De blauwalgen, die een groenblauwe of roodbruine, olieachtige laag op het water leggen, hebben zich deze zomer al op tal van plaatsen over heel Vlaanderen laten zien. Ook in het bufferbekken van Vlamertinge, een visvijver in Balen en in de Brugse Reien heeft de Vlaamse Milieumaatschappij er de laatste weken vastgesteld.  

Het gevaar van blauwalgen – die eigenlijk geen algen zijn, maar bacteriën – zit in de microcystine. Die giftige stof geven blauwalgen af wanneer ze aan het einde van hun bloeiperiode afsterven. Het is dan ook logisch dat waterrecreatie op de vijvers of kanalen meteen wordt verboden. 

“De blauwalgen kunnen huidirritaties veroorzaken bij zwemmers”, zegt visserijbioloog Rudi Yseboodt van het Agentschap Natuur en Bos. “Wie een slok water met blauwalgen naar binnen krijgt, moet braken of krijgt diarree. Honden die van het water drinken, kunnen zwaar ziek worden en sterven. In heel hoge concentraties is de stof zelfs kankerverwekkend voor de mens. Dat is al gebleken in Oost-Europa, omdat men daar soms oppervlaktewater gebruikt voor drinkwater.”  

Warme zomers 

Door de klimaatverandering gedijen de blauwalgen hier alsmaar beter. Als de zon het water van een plas opwarmt, komen ze in bloei. Vaak komen de blauwalgen terug op dezelfde plekken: ondiepe vijvers of kanalen met stilstaand water en veel voedingsstoffen zoals stikstof en fosfor. Die kunnen in het bodemslib zitten of in takjes en bladeren. 

“Omdat we ook zachtere winters hebben, overleven de blauwalgen steeds makkelijker”, zegt Yseboodt. “Vroeger vroren vijvers ’s winters dicht, maar dat gebeurt nu niet meer. Tegenwoordig zie je de blauwalgen altijd vroeger in het jaar opduiken.” De eerste vaststelling dit jaar van blauwalgen op de site van de VMM was al eind januari, in het Damvalleimeer in Destelbergen. 

Wanneer het warmer begint te worden in het voorjaar, nemen de blauwalgen een voorsprong op andere soorten. Ze maken het water troebel, waardoor planten op de bodem minder kunnen groeien en dus met minder voedingsstoffen aan de haal gaan. 

Hun aanwezigheid heeft niet enkel gevolgen voor de planten, maar ook voor de vissen, die door de algen te weinig zuurstof krijgen. Overdag brengen de blauwalgen door fotosynthese weliswaar meer zuurstof in het water, maar ’s nachts zuigen ze de zuurstof op, waardoor vissen stikken. 

“Uiteindelijk creëren ze een omgeving waar ze zelf alsmaar beter van worden”, zegt Yseboodt. “Zo kunnen de blauwalgen een hele waterplas uit evenwicht halen.” 

Explosie 

In Nederland spreekt de krant Trouw ondertussen al van een ‘explosie’ aan blauwalgen in waterplassen. Hevige regen heeft er daar toe geleid dat meer voedingsstoffen het water in zijn gespoeld. Waterbeheerders zitten met de handen in het haar omdat ze niet weten hoe ze het probleem de baas kunnen. 

Blauwalgen nestelen zich graag in stilstaand water. Alles wat voor beweging kan zorgen, is welkom. “Daarom was het in eerste instantie goed dat we veel op het water van de Dender gingen varen”, zegt Delagaye. “Voor de blauwalgen was er dan al iets minder kans om te groeien.” 

In Brugge pakt het stadsbestuur het nog anders aan. Daar gaan ze de blauwalgen met ultrasone toestellen te lijf. Op verschillende plekken heeft de stad al succes geboekt. “Enkel bij extreme hitte werkt het niet”, zegt sportschepen Franky Demon (CD&V). De blauwalgen volledig uitbannen is ook de Bruggelingen nog niet gelukt. 

Nederlandse experts zijn sceptisch over die toestellen, zeggen ze  in Trouw. Zij stellen een bepaalde kleisoort voor die zich aan de blauwalgen vastzet en kleine dosissen waterstofperoxide.

“Maar als er iets verkeerd gaat met de dosering is dat een ramp voor al het andere leven in het water”, zegt Yseboodt. “Je kunt proberen de bomen rond het water weg te halen of bodemslip weg te baggeren. Maar eigenlijk is er weinig tegen te beginnen. Het zal in de toekomst steeds moeilijker worden om zwemvijvers vrij van blauwalgen te houden.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234