Donderdag 02/12/2021

De bizarre status van Rilatine

'Voor heel wat ouders en kinderen met ADHD is Rilatine vaak 'niet alleen een aanvaardbare, maar ook een noodzakelijke keuze'

Is het een medicijn of is het een opwekkend middel? Rilatine is beide. Dat maakt de discussie over misbruik en overconsumptie van het product er allesbehalve eenvoudiger op, zegt Steven Rose, die erg begaan is met de interactie tussen neurowetenschap en maatschappij. "Het is een wettelijk-sociale chaos."

Wie Rilatine opzoekt bij het Belgisch centrum voor farmacotherapeutische informatie (BCFI), dat onafhankelijke informatie over geneesmiddelen biedt, komt terecht bij centrale stimulantia. Anders gezegd, Rilatine is een pepmiddel. "De effecten zijn vrij vergelijkbaar met die van amfetamines, pepmiddelen die vanaf de jaren zestig in zwang waren", aldus neurowetenschapper Steven Rose. "Opmerkelijk als je er even bij stilstaat hoe de houding tegenover zulke psychoactieve middelen is veranderd. Vroeger werd amfetamine, dat wijd bekend was als speed, met argwaan bekeken, een beetje zoals xtc nu."

Maar Rilatine is ook een medicijn voor ADHD of hyperactiviteitssyndroom. In ons land wordt het in kleine doses aangeraden aan kinderen ouder dan vijf bij wie de diagnose ADHD is gesteld en bij wie een educatieve aanpak en intensieve gedragstherapie niet volstaan. Het middel verlicht volgens het BCFI ook wel degelijk de kernsymptomen van échte ADHD-gevallen, al duurden de meeste studies hooguit drie maanden. Addertje onder het gras is dat de omschrijving van het syndroom nog behoorlijk wat ruimte voor interpretatie laat. Hoewel het om echt ernstige gedragsproblemen kan gaan, vind je een aantal symptomen die samen de noemer ADHD krijgen ook terug bij 'gewone' kinderen.

Om het nog complexer te maken, is de werking van Rilatine op zich vrij paradoxaal: een opwekkend middel met een kalmerend effect. "In de Verenigde Staten werd het vanaf de jaren zestig gegeven aan kinderen met wat toen nog de voorloper van ADHD was", aldus Rose. "Het verbeterde hun focus en hun aandacht, het verminderde hun 'verstorend' gedrag en het kwam hun schoolresultaten ten goede. Dat was gek, want waarom zou een middel dat 'speed' heet een kalmerend effect hebben op die kinderen?"

Later bleek het ook bij kinderen die officieel geen ADHD hebben hetzelfde te doen. Rose: "Daarop werd voorgesteld dat Rilatine de communicatie tussen de frontale cortex en het limbisch systeem zou verbeteren. De hypothese is dat het de 'hogere hersenregio's' controle geeft over de 'lagere', impulsievere hersensystemen en dus de excessen van hyperactieve kinderen verminderde", aldus Rose.

Maar het werkt wel. Voor heel wat ouders en kinderen mét ADHD die met de handen in het haar zitten, is het zoals het rapport van de Amerikaanse Raad voor Bio-ethiek aanstipt vaak "niet alleen een aanvaardbare, maar ook een noodzakelijke keuze". Het grootste risico schuilt elders, vervolgt het rapport. "De toenemende sociaaleconomische druk (in de VS in dit geval, NC) moedigt mensen aan om zo'n medische aanpak te beschouwen als middel om het gedrag van hun kinderen te controleren. Want de middelen zouden ook kunnen werken om ongewenst gedrag te corrigeren of prestaties te verbeteren zelfs als er geen volledig beeld van ADHD is."

Bronnen: The 21st Century Brain (Steven Rose), 'Beyond Therapy, Better Children' (rapport van de Amerikaanse Raad voor Bio-ethiek, 2003), Gary Lynch, Dean Hamer, BCFI.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234