Vrijdag 25/09/2020

De bestuurder vs. de twitteraar in de zetel

Mark Rutte herhaalde het nog maar eens: 'Met zo'n partij zal ik niet samenwerken, ook niet als gedoogpartner. Nu niet, nooit niet.' En Geert Wilders: 'Jaag die man weg en zet 15 maart mij in het Torentje (werkkamer van de Nederlandse minister-president, red.).' Een slotakkoord waarmee de kaarten van het debat geschud waren.

Het door EenVandaaggeorganiseerde 'debat op rechts' had een sterk ritueel karakter. Vanuit het perspectief van de premier: Rutte de bestuurder die graag verantwoordelijkheid neemt, versus Wilders de wegloper die niet met oplossingen komt en alleen op zijn beloften kan worden aangepakt. Vanuit het perspectief van de PVV-leider: Rutte de leugenaar die gegijzeld wordt door Erdogan en Europa en op zijn daden kan worden afgerekend, versus Wilders de beschermer van Nederlandse waarden tegen de islam. Verwijten over en weer die al veel vaker waren gewisseld.

De spots knipperden bij de opkomst van de matadoren, de aankondiging was als voor een freefight: eindelijk, een dik half uur lang, zou de campagne dan toch even de tweestrijd zijn die beiden zo vurig hadden gewenst. Een tweestrijd die hen en hun partijen boven zichzelf had moeten doen uitstijgen door de andere partijen leeg te eten. Dat is niet gebeurd, en na EenVandaag is de kans er op niet per se groter geworden.

Wilders vermeed de afgelopen weken systematisch de confrontatie. Alleen als er geen tegenspraak van betekenis te duchten viel - bij WNL, Jeugdjournaal, Privé of Story - schoof hij aan. "De kiezer weet precies wat wij willen en waar wij voor staan", legde hij maandag in De Telegraaf uit. Maar wat de kiezer niet weet is of wat de PVV wil ook mogelijk is. Dat had in serieuze interviews aan het licht kunnen komen. Daar kwam het niet van omdat hij aan vrijwel alle media "een gruwelijke hekel" heeft; ze zijn "bevooroordeeld, elitair, politiek correct en linksig".

Zodoende was de campagne van Wilders tot dusver samen te vatten als een PVV-tram die nooit zou rijden, een visje in Volendam en een paar handenvol boze tweets. Het moet dit debat voor hem een buitensporig gewicht hebben gegeven. Rutte voerde de druk op door maandagmiddag over de verkiezingen te spreken als "een kwartfinale om het 'verkeerde populisme' te verslaan" - de halve finale zou in mei in Frankrijk gespeeld worden, de finale later dit jaar in Duitsland. Wilders reageerde daar aan het slot van het debat furieus op: "Ik speel een finale, tegen leugenaars en weggevers. Van ons geld dat naar Brussel en Afrika gaat."

Economische wind mee

Economie, zorg en integratie/identiteit - dat waren de drie thema's. De economie bood Rutte alle ruimte zich te positioneren als de man onder wiens leiding Nederland een van de best florerende economieën van Europa werd. "Het land besturen is wel wat anders dan twitteren vanaf de bank", hield hij Wilders voor, wat een open doekje opleverde. Op de economische meewind ketste de furie van Wilders af.

Die had meer houvast toen het over zorg ging. "Het niveau van de zorg is een beschaving onwaardig", oordeelde Wilders. De VVD is op dat onderwerp kwetsbaar door in verkiezingstijd 2 miljard euro extra voor verpleeghuizen te beloven. "Om te huilen", was het verwijt van Wilders. "U gebruikt ouderen als campagnemateriaal." Ook dit onderwerp trok Wilders richting asielbeleid: "Er zijn wel 130.000 asielzoekers die hier gratis zorg krijgen, gratis tandarts, gratis brillen."

In de diplomatieke rel met Turkije komen veel thema's samen die Wilders na aan het hart liggen: islam, baas in eigen land, veiligheid, dubbele nationaliteiten. Was hij het niet geweest die met een demonstratie bij de Turkse ambassade de situatie op scherp had gezet? En laat nu net op dit dossier de regering hem de wapens uit handen hebben geslagen. De resolute houding die Rutte, Aboutaleb c.s. dit weekeinde etaleerden en de eensgezinde steun van vrijwel alle partijen beperkte Wilders' manoeuvreerruimte. Juist Wilders' onverzoenlijkheid maakte het Rutte mogelijk zich vlak voor de verkiezingen als sterke man neer te zetten. Een onverwacht geschenk.

Man zonder alternatieven

Besturen is problemen oplossen, hield Rutte zijn opponent dus nog maar eens voor: "Uw grenzen dicht, dat is een nepoplossing." Toen Wilders ook nog moest toegeven dat zijn Koranverbod in de praktijk niet zou worden uitgevoerd, kon Rutte tevreden grijnzen: rustig gebleven, weinig handreikingen naar minderheden of vluchtelingen gedaan en de ander neergezet als man zonder alternatieven.

Dat alles in de wetenschap dat voor Wilders alleen nog het slotdebat resteert. Hij heeft zich, door de afwezigheid van andere lijsttrekkers, helemaal volgens plan als de grote antipopulist kunnen presenteren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234