Zaterdag 08/08/2020

Verenigde Staten

De benoeming van speciaal aanklager Robert Mueller is historisch. Maar kan hij wel onafhankelijk werken?

Robert MuellerBeeld Photo News

De benoeming van gewezen F.B.I-directeur Robert S. Mueller III als speciale aanklager in het onderzoek naar de Russische bemoeienissen in de verkiezingen van 2016 is een historische ontwikkeling. De juridische en politieke druk op president Trump wordt nu enorm groot. Maar kan Mueller wel onafhankelijk werken?

1. Wat is een 'Special Counsel' en waarom wordt hij nu benoemd?

Een Special Counsel is een buitengewone aanklager die namens het Justitieministerie een autonoom onderzoek mag voeren buiten de politiek benoemde justitietop om, en dit om belangenvermenging te vermijden. Omdat justitieminister Jeff Sessions al betrokken partij is in het dossier, door een ongepast gesprek met de Russische ambassadeur over VS-sancties tegen Rusland, heeft hij zich al eerder moeten distantiëren van het onderzoek. Maar ook vice-justitieminister Rod J. Rosenstein, die het onderzoek tot nu overzag, kwam in opspraak omdat hij de juridische motivatie schreef voor het omstreden ontslag van ex-F.B.I-directeur James Comey vorige week. Sindsdien stond Rosenstein onder druk om een Special Counsel te noemen.

2. Wat is de politieke reden?

Naast de juridische motivatie is de benoeming ook een politieke knieval. Na de onthulling gisteren dat president Trump ex-FBI-directeur Comey vroeg het onderzoek te laten vallen naar zijn gewezen veiligheidsadviseur Michael Flynn, in opspraak voor betaalde banden met de Russische én Turkse regering, eisten zowel de Democratische oppositie als enkele invloedrijke Trumps Republikeinen in het Congres een onafhankelijk onderzoek.

Robert S. Mueller was tussen 2001 en '13 FBI-directeur, en zal zijn onberispelijke reputatie moeten waarmaken om mogelijke bemoeienissen van het Witte Huis te omzeilen.Beeld AFP

3. Wie is Robert S. Mueller?

Robert S. Mueller III (72) diende van 2001 tot '13 als F.B.I-directeur onder presidenten George W. Bush en Barack Obama. Door zijn carrière, waarin hij ook uitblonk als federale openbare aanklager, heeft hij een onberispelijke reputatie. Bij het FBI overzag hij onder meer het 9/11-onderzoek.

4. Wat wordt Muellers bevoegdheid?

Naast de vermeende banden tussen de Trump-campagne en Rusland mag Mueller ook speuren naar “alle zaken die direct of indirect een gevolg zijn van het onderzoek.” Belangrijk, want het betekent dat ook Comeys beschuldiging van Trumps ongepaste beïnvloeding op hem onderzocht zal worden. 'Obstructie van de rechtsgang' is een mogelijk federaal misdrijf. Mueller kan na zijn onderzoek, dat minstens 6 maanden zal duren, vervolging van betrokkenen adviseren.

5. Is hij onafhankelijk?

Nee. Ondanks zijn autonomie – met eigen budget en personeel – is ook Mueller niet beschermd tegen bemoeienissen of ontslag. De juridische Achilleshiel van Mueller is dat vice-justitieminister Rosenstein het laatste woord krijgt en procedures kan stoppen.

Nochtans moest onafhankelijkheid van het Witte Huis ooit hét kenmerk worden van een 'Special Prosecutor' - later ook 'Independent Counsel' genoemd – toen de positie wettelijk werd opgericht na het Watergate-schandaal dat in '74 leidde tot het ontslag van president Nixon. Ondanks grondwettelijke dekking door het Hooggerechtshof waren de partijen de functie uiteindelijk liever kwijt dan rijk, nadat ze onderzocht werden in schandalen. Een Speciale Aanklager onderzocht in de jaren tachtig de 'Iran-Contra'-wapenhandelaffaire onder Republikeins president Ronald Reagan. Eind jaren negentig onderzocht een Onafhankelijk Aanklager het meineedonderzoek naar Democratisch president Clinton, die loog over zijn affaire met stagaire Monica Lewinsky. Het Congres verlengde in 1999 de wet niet.

Toch hoeft dit niet te betekenen dat Mueller niet autonoom zal kunnen werken. Als aan het licht zou komen dat Rosenstein of het Witte Huis zich met zijn onderzoek moeit zou dat voor Trump een politieke doodsteek kunnen zijn. Denk ook hier aan Nixon. Net omdat hij de Watergate-aanklager ontsloeg eisten Congres en publieke opinie zijn vel.

6. Kan zijn autonomie nog worden vergroot?

Ja. Er is een precedent, en daar had Comey ooit de hand in. In 2003, toen hij vice-justitieminister was, overzag hij het onderzoek naar het lekken van CIA-agente Valerie Plame's identiteit – een wraakoefening omdat haar echtgenoot de regering Bush in opspraak had gebracht. Comey besliste om aan Speciaal Aanklager Patrick Fitzgerald zijn bevoegdheid als handelend justitieminister over te dragen voor alles wat met de zaak te maken had. Maar deze stap nam Rosenstein niet. 

7. Sluit de aanstelling van Mueller de andere onderzoeken uit?

Nee. Het FBI-onderzoek naar Russische inmenging loopt door, en kan leiden tot aparte, strafrechterlijke, vervolging van betrokkenen. Mueller zal wel met ze samenwerken, hun agenten onder ede zal verhoren en dossiers opvragen. Het F.B.I wacht wel één grote hinderpaal. Na het ontslag van hun directeur Comey wacht de federale politiedienst nagelbijtend op de benoeming van een nieuwe directeur door president Trump. Men vreest dat hij een getrouwe zal aanduiden die het onderzoek afremt.

In het Congres houden zowel de Commissies Inlichtingen van Huis én Senaat intussen een feitenonderzoek. Maar, omdat de Republikeinen in beide Kamers in de meerderheid zijn gaan ze omzichtig te werk om hun positie te beschermen in aanloop naar de tussentijdse verkiezingen van volgend jaar. Ook zijn ze beducht dat de affaire de aandacht afleidt van hun beleidsagenda, de hervorming van de belastingen en de zorg. Toch verhogen invloedrijke Republikeinse Senatoren de druk op hun partijgenoten. Zo trok ex-presidentskandidaat John McCain al een opvallende parallel met Watergate.

8. Hoe reageerde president Trump op de aanstelling van Mueller?

Het Witte Huis was verrast, want werd pas na Muellers aanstelling op de hoogte gebracht. Een uur later deelde Trump afgelopen nacht rustig mee dat hij niet bezorgd is. “Een grondig onderzoek zal bevestigen wat we al weten – dat mijn campagne en een buitenlandse entiteit niet hebben samengespand.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234