Zaterdag 10/04/2021

De Belgische trucker, een uitstervend ras

Vandaag blokkeren boze truckers de wegen naar Brussel uit protest tegen het massaal inhuren van goedkope Oost-Europese chauffeurs. En de misbruiken die daarmee gepaard gaan. Impressies vanuit de Transportzone in Zeebrugge en het Asiadok in Antwerpen: 'We hadden er een die voor 285 euro per maand reed. Maar dat was toch nog altijd beter dan wat hij in Bulgarije kon verdienen.'

Christi is moe, en geeuwt. "Het is een kutjob", zegt hij. "Altijd maar aanschuiven, wachten. Moeten betalen voor een stinkende wc. Mensen die je bekijken alsof je een hoopje stront bent. Soms spreek ik door mijn voorruit tot God. Ik zeg: 'God, dit is niet eerlijk!' Voor ik deze job deed, zat iemand anders op deze stoel die daar meer dan het drievoudige voor kreeg."

De Roemeense chauffeur, een eind in de vijftig, zit hoog boven ons, in de cabine van een trekker van Cobelfret. Het is vrijdagavond en hij heeft zijn vehikel tot stilstand gebracht op de transportzone in Zeebrugge, door omwonenden enkele jaren geleden omgedoopt tot Klein-Polen. Hier zullen vele honderden truckers hun weekend doorbrengen. Wachtend, starend naar de wieken van de windmolen. De Bulgaren bij de Bulgaren, de Roemenen bij de Roemenen, de Polen bij de Polen. Een groepje Bulgaren staat Lidl-koteletten te roosteren.

Christi werkt nu drie jaar voor een Roemeens postbusbedrijf van Cobelfret. Hij gaat in de wachtrij staan in Boekarest, wordt dan in een minibusje geduwd en wordt na een rit van 24 uur afgeleverd op een terrein in Zeebrugge. Hij moet hier zes tot acht weken aan één stuk door rijden, negen uur per dag. Staat hij stil, dan staart hij om zich heen, dromend van de aubergines die hij ooit wil kweken in zijn eigen tuin. Maar de weg naar zijn paradijsje is nog ver. Hoeveel hij verdient? "1.500 euro", gebaart Christi met zijn vingers. Maar de vingers liegen, zo zal blijken.

Cobelfret is het bedrijf van de Wilrijkse familie Cigrand, vorig jaar op nummer 7 in de lijst van rijkste Belgen.

Zombie achter het stuur

De actie van vandaag is gericht tegen de "sociale dumping" in de transportsector. "Wij vragen niet dat wetten worden gewijzigd, wij vragen dat ze worden toegepast", zegt Frank Moreels, secretaris-generaal van de Belgische Transportarbeidersbond (BTB). "Wij hebben niks tegen Roemeense, Bulgaarse of Poolse truckers. Voor ons zijn die mannen hier welkom. Wij hebben er geen enkel probleem mee als Belgische bedrijven Oost-Europese chauffeurs in dienst nemen. We willen wel dat ze zich houden aan de Europese detacheringsrichtlijn die zegt dat deze chauffeurs recht hebben op hetzelfde loon en dezelfde arbeidsvoorwaarden als de Belgische. Nu wordt de staatskas drie keer geplunderd. Eén keer doordat er geen sociale zekerheid meer wordt betaald, een tweede keer omdat er fiscaal niks meer wordt afgedragen en een derde keer omdat de overheid in eigen land niet anders kan dan investeren in grotere parkings."

Er bestaat zoiets als een Europese cabotage-richtlijn. Die bepaalt dat een trucker bij aankomst in een ander Europees land nog drie andere transporten mag doen binnen de zeven dagen, maar daarna moet hij terugkeren naar zijn startpunt. De richtlijn wil voorkomen dat vrachtwagens met volle lading van A naar B rijden en leeg terugkeren. De richtlijn wil ook voorkomen dat chauffeurs langer dan zeven dagen van huis zijn en dat de gevaarlijkste konvooien worden bestuurd door zombies.

Frank Moreels: "In de praktijk is er helemaal geen controle. Al die trekkers en opleggers die u ziet, beschilderd met namen van bekende Belgische bedrijven maar met Oost-Europese nummerplaten, dat zijn vrachtwagens die op naam staan van postbusbedrijven. Wij zijn op onderzoek getrokken en hebben een zwartboek gemaakt. In Bratislava alleen al hebben we tientallen Belgische postbusbedrijfjes ontdekt." Een kleine kantoorruimte aan de Racianska 66, centrum Bratislava, herbergt de postbusbedrijven van Transport Gilbert De Clercq uit Sint-Niklaas, Transport Ginis uit Rotselaar, Transgem uit Waremme, Transport De Vreese uit Melle en Corneel Geerts uit Wijnegem. Enkele straten verderop, langs de Trencianska 57, zitten de lokale postbusadressen van Transport Bellekens uit Heist-op-den-Berg, Transport Van Dyck en Transport Van Loon, allebei uit Hoogstraten. "Er is één iemand die namens al die bedrijfjes de telefoon opneemt", zegt Moreels. "Maar dat is het dan. Nergens is iets te bespeuren als een parkeerterrein voor trucks. De wagens van deze firma's zijn ingeschreven in Slowakije, maar zijn er nooit geweest, zelfs niet voor de verplichte technische keuring. Wat die in Slowakije trouwens mag voorstellen. Ook dat wordt door het uitvlaggen omzeild."

Aan de Kopcianska 56, de studentenwijk van Bratislava, vond de BTB het lokale filiaal terug van Transport Saelens uit Ieper. Hier is er een parkeerterrein, maar niet voor vrachtwagens. Het is een braakliggend terrein met een witte muur waar de namen op zijn geschilderd van de Belgische firma's. Hier vertrekken de minibusjes richting Antwerpen of Zeebrugge.

Frank Moreels: "Rondom Brussel brengen veel Oost-Europese truckers het weekend door op de parking van Brucargo in Melsbroek. Mensen van de BTB-Brussel zijn daar een keer gaan praten met chauffeurs. Na nog geen kwartier later kwam een zwarte BMW het terrein op gereden, met vier Albanese kleerkasten in. Zij zeiden tegen onze mensen dat de chauffeurs geen nood hebben aan syndicale bijstand. En als onze mensen dat niet begrepen, wilden ze het wel eens uitleggen op een manier die ze zeker zouden begrijpen."

Pils uit de Lidl

Op de transportzone in Zeebrugge geraken we in gesprek met Emilian, een goedlachse Moldaviër in dienst van een Roemeens transportbedrijf. Hij en z'n vrienden hebben de rooster van een van de trucks naar beneden geklapt en hebben er hun keukentje van gemaakt. Eén schilt de aardappelen, één gaat rond met plastic Aldiflessen die gevuld zijn met huisgestookte wijn. "Moldavische wijn", zegt Emilian. "Als ik drink en ik sluit mijn ogen, dan ben ik even weer thuis, in mijn dorp."

Emilian doet transporten tussen België, Nederland, Frankrijk en Groot-Brittannië. Ook hij is per minibusje gebracht om zich hier drie maanden lang af te beulen. "Dan zal ik duizendvijfhonderd euro hebben verdiend, en daar had ik in Moldavië zeker een vol jaar voor moeten werken. België is duur. Een biertje, twee euro: te gek toch? We mogen een douche nemen in het Total-tankstation, maar soms is het twee euro en als we met te veel tegelijk zijn vijf. Dat is toch niet eerlijk? We slapen hier in onze cabine, terwijl Belgische chauffeurs op vrijdag naar huis gaan, bij hun vrouw. Terwijl zo'n Belgische chauffeur dan, volgens wat men zegt, tweeduizend euro verdient."

Zijn vriend gelooft niet zo in blokkades. "Geloof mij, wij zijn klein. Tegen de economie en de politiek kunnen wij niets beginnen. Wij wachten tot de blokkade voorbij is, om dan 's avonds onze uren in te halen."

We mogen instappen bij Marcin, met verfrommelde Adidas-broek. Hij biedt een blikje Nobelaner aan, pils van de Lidl. Zijn vrachtwagen is er een van Heisterkamp, een Nederlands transportbedrijf. "Nog een week en ik mag terug naar Lublin. Ik heb twee zonen. Als ik rijd zie ik ze drie maanden niet. Maar ik doe het voor hen, ik wil hen een toekomst geven."

Overnachten doen truckers tegenwoordig in hun cabine, of in een loods zoals bij Krismar Volumetransporten in Wingene. Liever dan de hele tijd heen en weer te rijden naar Polen, hield Krismar een reserve achter de hand in een oude loods. Er sliepen er in de nacht van zondag 1 op maandag 2 april van dit jaar vierentwintig. Bij de zware brand kwamen er twee om het leven, twee anderen bevinden zich rond deze tijd nog altijd in het brandwondencentrum van Neder-over-Heembeek.

"Onze mensen op het terrein signaleerden onlangs gelijkaardige toestanden in de haven van Zeebrugge", zegt Frank Moreels. "Daar ontdekten we een rij containers waar transporteur 2XL eveneens zijn chauffeurs stapelde als sardienen in een blik. Wij zijn er foto's gaan nemen: overal afval, en zakken van de Lidl. We hebben 2XL daar dan mee geconfronteerd. Hun reactie was kort: 'Willen jullie, vakbond, moeilijk doen over onze containers? Dan doen we ze weg.' En nu zijn ze weg, en slapen de Oost-Europese truckers terug in hun cabines. Twee weken geleden was er een alarmkreet van onze mensen bij DD Trans in Zeebrugge. Daar werkten vijf jaar geleden nog 314 Belgische chauffeurs. Het zijn er nu nog 240 en de directie laat weten dat het vervangen door Oost-Europeanen niet snel genoeg gaat om de concurrentie bij te benen."

Eerlijk maar failliet

Transportbedrijven hebben geen keuze. Op 28 juli 2010 bracht Marijke Jonckheere uit Jabbeke de boekhouding naar de rechtbank. Twee dagen later zou Transport Jonckheere zijn vijfentwintigste verjaardag hebben gevierd. Door het faillissement verloren 67 chauffeurs en 4 bedienden hun baan. "Wij zijn gewoon dom geweest", zegt ze. "Wij werden uitgenodigd in Litouwen en Bulgarije. Men toonde ons hoe het in z'n werk ging, met valse adressen, straatarme chauffeurs van ginder en minibusjes die heen en weer zouden rijden. Moderne slavernij, vonden wij. We wilden op een eerlijke manier onze boterham verdienen. De meeste van onze chauffeurs waren tien tot vijftien jaar in dienst, wij zagen hen een beetje als familie. Deze mensen ontslaan en vervangen door Oost-Europeanen ging in tegen alles waar wij voor stonden. Wij hebben hard en graag gewerkt, al die jaren. We vervoerden onder andere containers voor 2XL en Cobelfret. Maar op een dag eisten zij een prijsdaling van 1 euro naar 60 cent per kilometer. Wel, dan haal je het er niet meer uit. Misschien, achteraf bekeken, hadden we beetje bij beetje een deel van het personeel moeten vervangen door Oost-Europeanen. Waarbij je je dan toch weer had afgevraagd: waar eindigt het dan?"

Transport Jonckheere was de transporteur voor zo'n 250 Zuid-Franse wijnhuizen. Dat hele klantenbestand werd na het faillissement overgenomen door het bedrijf Sventrans, met als officiële adres Racianska 66 in Bratislava. Dit is het Slowaakse filiaal van Corneel Geerts uit Wijnegem.

Goede hoeren

Het Asiadok in Antwerpen, zaterdagavond. Er staan honderden trucks zij aan zij. De meeste chauffeurs hebben zich vol Nobelaner, wodka of huisgemaakte brouwsels gegoten. Ze kijken met glazige blik naar de auto's die zonder lichten rondjes draaien op het immense parkeerterrein. Pooiers, blijkt later.

Igor, een Litouwer in dienst van het Nederlandse Van der Wal Transport, troont ons mee naar het sanitaire blok. Daar is hij weer, die op je adem slaande urinegeur. De toiletdeuren zijn afgesloten met een dik hangslot, het deurtje dat toegang geeft tot de lavabo's staat open, maar de watertoevoer is afgesloten. "Waarom doen ze dat?", zegt Igor. "Waar dient dit blok dan voor? Ze willen ons hier wegpesten, maar waar moeten wij naartoe?"

In de straten rondom het Asiadok openden de voorbije maanden enkele groezelige sauna's de deuren. Hier komen chauffeurs zich ontdoen van een week zweet, kunnen ze eens douchen. "Antwerpen is een fijne stad", zegt Igor. "De hoeren zijn goed."

Frank Moreels: "Deze zomer zat daar een Portugese trucker vast op dat parkeerterrein. Zijn vooras was gebroken. Collega's wezen hem de weg naar de garage waar men de klus kon klaren in een dag. De Portugees belde zijn baas. Niks van, zei die, we sturen vanuit Portugal ons eigen wisselstuk, dat is goedkoper. En de Portugees? Die heeft tien dagen zitten wachten. Zonder loon, zonder onderdak. De mensen in die garage hebben voor hem gezorgd. Er bereiken ons verhalen over Oost-Europese chauffeurs bij wie een lekke band van het loon wordt afgetrokken."

In Nederland stelde vakbond FNV Edwin Atema aan al voltijdse campaigner tegen de sociale dumping. "De chauffeurs denken inderdaad dat ze 1.500 euro verdienen", zegt hij. "Dat is ook het totaalbedrag dat ze in een maand tijd door hun handen zien gaan, maar hun werkelijke nettoloon bedraagt 400 tot 500 euro. We hadden er een die voor 285 euro per maand reed. Maar dat was toch nog altijd beter dan wat hij in Bulgarije met om het even welk ander baantje had kunnen verdienen, zei hij. Dit is nu de harde realiteit: de tarievenoorlog gaat door. Poolse truckers worden minder interessant. Wij zien bedrijven hun Poolse en Slowaakse postbusfilialen verhuizen naar Roemenië en Bulgarije. We zien nu ook een import van Russische en Moldavische chauffeurs in Roemeense loondienst. Dit is natuurlijk een Europees probleem, maar de 'lowcosttruckers' komen toch vooral naar België en Nederland. De cabotage-richtlijn is nadelig voor landen met een kleine oppervlakte."

Firma in Slowakije: bespaar 200.000 euro

De belangen van de transportsector worden behartigd door Febetrade, de Federatie van Belgische Transporteurs. Dat heeft een maandelijks ledenblad Transpo, met achteraan een rubriek 'aankondigingen'. Het is het uitgelezen forum voor jobaanbiedingen of verkoop van tweedehandstrekkers en opleggers. Maar jobaanbiedingen zie je niet zo vaak meer, wel noodkreten ("Ik ben in het bezit van de vakbekwaamheid voor internationaal transport en ik zoek functie"). Of, onder de rubriek varia, advertenties als: "Een eigen transportfirma in Slowakije, ook interessant voor kleine bedrijven: lage kosten, goede chauffeurs, geen sociale dumping, alles legaal, oprichting firma + eigen bureel + bediende + selectie chauffeurs + boekhouding + loonadministratie. Wij komen naar u toe, SK Service Bratislava."

We sturen een mailtje. Wij zijn de jongste zoon van de zaakvoerder van DM Transport. Vader wil er na een halve eeuw mee nokken, maar als zoon, en omdat we openstaan voor nieuwe ideeën, willen wij wel eens horen of er wat te doen valt aan die hoge loonlast hier in België. Binnen de dag krijgen we antwoord van Bibiana Žigová, de verantwoordelijke van SK Service. Ze wil graag weten hoeveel chauffeurs DM Transport in dienst heeft.

Laat ons zeggen tien. Twee uur later zijn we in het bezit van een offerte en een te kiezen datum waarop Žigová toevallig net in Brussel moest zijn en we een en ander verder kunnen bespreken. "Bij het oprichten van een nieuwe vennootschap is het verplicht een effectieve zetel van het bedrijf aan te tonen", lezen we in de in vrij behoorlijk Nederlands opgestelde offerte. SK Servica kan voor ons een bureel in Bratislava leveren voor 100 euro per maand. In het basispakket zitten ook de kosten voor een 'manager' (220 euro), 'boekhouding' (590 euro) en 'loonberekening' (160 euro per maand). Tien chauffeurs, dat komt op 22.000 euro per maand. De doorsneekosten voor tien Belgische chauffeurs, zo heeft Bibiana Žigová nagerekend, bedragen op zijn minst 40.000 euro per maand. Conclusie van de offerte: "Uw voordeel (minimum!) 40.000 - 23.070 = 16.930 euro per maand. Minimum 203.160 euro per jaar."

DM Transport wordt nu wel verondersteld al zijn huidige chauffeurs te ontslaan.

Bij Febetra slaakt directeur Philippe Degraef een zucht. "Dit is Europa", zegt hij. "Vrij verkeer van mensen en goederen. Klanten trekken zich er niks van aan of hun goederen zijn vervoerd door een Belgische chauffeur of een Oost-Europese. Niemand is bereid meer te betalen opdat er een Belgische nummerplaat aan de vrachtwagen hangt. Elke klant wil maar één ding: dat zijn transport wordt uitgevoerd tegen de interessantst mogelijke prijs. Het probleem is dat Europa de grenzen met enkele landen te vroeg heeft geopend. De loonkost is bij ons gewoon veel te hoog."

Een requiem dan maar voor de Belgische vrachtwagenchauffeur? Philippe Degraef: "Dat zeg ik niet. Er zijn transporteurs die op de nieuwe situatie hebben gereageerd door zich terug te plooien op logistiek en transporten over een kortere afstand. Voor de andere transporteurs zit er weinig anders op dan uit te vlaggen. Zolang het uitvlaggen wettelijk verloopt, zien wij daar ook geen graten in. De advertenties achteraan in ons magazine worden gecontroleerd. Wij publiceren ze enkel als we er zeker van zijn dat ze niets onwettigs doen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234