Vrijdag 18/09/2020

De Belgische binnenvetter

We slikken liever pillen dan dat we een bezoek aan de psycholoog wagen. Of we stappen uit het leven, nog voor we iemand om hulp durfden vragen. Want terwijl een wekelijkse afspraak bij de therapeut in andere landen stilaan een must is, blijft het hier een schande. 'Wij hebben vooral geleerd om te zwijgen.'

Het verdriet van België zit blijkbaar in het koppeke. Zeker 1,17 miljoen Belgen slikken antidepressiva en nergens in Europa plegen vrouwen verhoudingsgewijs meer zelfmoord dan in Vlaanderen. Het waren trieste statistieken die de voorbije week het nieuws haalden.

Vraag is waarom ons land zo uitblinkt in mentale miserie. Zijn we ronduit ongelukkiger dan pakweg Nederlanders, Amerikanen of Duiters? Of hangt de geestelijke gezondheidszorg met haken en ogen aan elkaar? Feit is dat de Belgen niet met bovenmatig meer depressies, angststoornissen of psychische problemen kampen, noch dat die problemen de voorbije jaren zijn gestegen.

"Ons land zit wat die cijfers betreft altijd keurig in het midden", zegt professor Geert Dom (psychiatrie Universiteit Antwerpen). "Ongelukkiger zou ik de Belgen dus zeker niet noemen. Maar het klopt dat de drempel om hulp te zoeken enorm hoog is. Amper 30 tot 40 procent van de mensen met een depressie komt tijdig in de hulpverlening terecht. Bij alcoholproblemen is dat slechts 10 procent."

Niet zelden speelt het financiële plaatje daarbij een grote rol. Een bezoek aan de huisarts of antidepressiva worden netjes terugbetaald door Vadertje Staat. Een uurtje psycholoog kost snel 50 euro. Het beroep van klinische psychologen is nu weliswaar erkend, de terugbetaling laat wellicht nog even op zich wachten. Gratis pillen of dure therapie: voor velen is de rekening snel gemaakt.

Medicatie is bovendien makkelijker dan de ziel bloot leggen bij de psycholoog. Slechts weinigen geven graag toe dat de wekelijkse afspraak bij de therapeut hen staande houdt of dat gedragstherapie de angsten helpt controleren. Wie het al aandurft om op de sofa te liggen, doet dat vooral in stilte.

Griezelige gebouwen

"Soms duurt het weken eer ik de vader van een cliëntje kan overtuigen om ook eens langs te komen", zegt Koen Lowet (Belgische Federatie Psychologie), die als psycholoog vaak kinderen met ADHD begeleidt. "De vooroordelen zijn enorm. 'Een onhandelbaar kind? Die laat ik wel in het gareel lopen. Therapie? Dat hebben wij niet nodig.' Het is pas als ze die eerste schroom overwinnen en zien dat het werkt, dat hun ideeën daarover veranderen."

Niet zonder reden hebben Belgen hun stereotypen klaar als het gaat over psychiaters of psychologen. "Geestelijke gezondheidszorg stond in ons land jarenlang synoniem met opgesloten zitten binnen vier muren, in griezelige gebouwen met tralies voor het raam", zegt Lowet. "Een psycholoog waar je - net zoals de huisarts of tandarts - naartoe stapt: dat doen wij hier niet. De laatste twee, drie jaar merk je daar een verschuiving, maar we zijn er nog lang niet."

Een lange Belgische traditie van psychoanalyse is eveneens onbestaande. Oostenrijkers of Zwitsers zijn groot geworden met Sigmund Freud of Carl Jung, Fransen deden dat met Jacques Lacan of Françoise Dolto. Wij kennen nu wel Dirk De Wachter of Paul Verhaeghe, maar in de 19de en 20ste eeuw waren er nauwelijks bekende namen die het maatschappelijk debat mee vorm gaven.

De hoge kosten of het negatieve beeld: het doet het aantal psycholoogbezoeken geen goed. En wat al helemaal niet helpt, is dat Belgen niet graag over hun problemen praten. Ieder huisje mag zijn kruisje hebben, finaal houden we troubles liever binnenskamers. Terwijl Nederlanders of Amerikanen blaten over hun gevoelens dat het een lieve lust is, houden wij de grieven liever privé. Een relatiebreuk, ontslag of zwaar verlies? Ni pleuje en doorgaan.

Deugd der hypocrisie

"Waarom zijn Belgen stugger en introverter? Dat zal wel deels komen door onze religieus-culturele achtergrond", zegt filosoof en ethicus Ignaas Devisch (UGent). "Belgen hebben vooral geleerd om te zwijgen en om niet te spreken. Er is hier een duidelijk ontzag voor de autoriteit die het beter weet."

Devisch wijst daarbij naar de grote invloed van het katholicisme - nu nog een schim die her en der wat ophef veroorzaakt over homoseksualiteit of abortus, enkele decennia geleden een geduchte instelling met macht. "De zogenaamde deugd der hypocrisie", legt de filosoof uit. "Denk maar aan de gevallen van pedofilie in de kerk. Iedereen wist dat het bestond, maar zolang er niet openlijk over werd gesproken, was het geen probleem. De schrik dat iets verkeerd zal overkomen en dus liever liegen dan dat we het openlijk bespreken. Je kon zijn wie je was, zolang je het niet openlijk toonde. Die houding past goed binnen de katholieke kerk."

De Belgische binnenvetter. Een cliché met een grond van waarheid dus. Devisch "Ik heb enkele jaren in Nederland gewerkt. Het verschil was frappant. Als je een Nederlander vraagt of hij koffie moet hebben, krijg je een eerlijk en direct antwoord. Ja of nee. Bij een Belg moet je tussen de regels lezen. Hij zegt nee, maar misschien omdat hij het onbeleefd vindt om ja te zeggen. Of omdat hij wil dat je aandringt. In het openbaar met elkaar in discussie treden? Zo'n praatcultuur hebben wij niet. Bij ons zit er altijd een reflex van behoedzaamheid. De gedachte dat je met jezelf moet leren worstelen, is hier nooit echt prominent geweest."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234