Maandag 15/07/2019

De Belgische Barnum is failliet

Tien jaar geleden draaide hij met zijn wooncentrum nog een omzet van bijna een miljard. Sinds dinsdag is hij failliet verklaard: Frans Van de Ven, de uitvinder van het zondagse funshoppen. Van de Ven-Olen lokte jarenlang massa's volk met een combinatie van winkels, cadeautjes, BV's en spotgoedkoop eten. Een voorbijgestreefde formule, gecombineerd met een gulle hand, maakte na een doodsstrijd van jaren een einde aan zijn levenswerk. Vooral deurwaarders vonden de laatste maanden de weg naar de Lammerdries. Iedereen had het zien aankomen, behalve Frans zelf, die het nog altijd niet gelooft.

Peter Mijlemans

Niemand in Olen haalde het in zijn hoofd om op een regenachtige zondag in de richting van het gehucht Buul in Achter-Olen te rijden, tenzij men er echt voorbij moest. Het was er even lang filerijden als op een maandagochtend op de Brusselse Ring. Daar had zelfs het verkeerslicht dat de gemeente aan de Lammerdries uit noodzaak had moeten zetten nauwelijks wat aan kunnen veranderen. In de week stond het werkloos te knipperen, op zondag probeerde het de hele dag vruchteloos een lijn te krijgen in de verkeerschaos rond het Wooncentrum. Zelfs op de ring van het aanpalende Herentals noopte het succes van de funshoppingformule tot infrastructuuringrepen. Twee baanvakken kwamen er om af te slaan richting Olen, zodat het verkeer op zondag niet meer strop zat.

In de 34 jaar dat het wooncentrum voor vertier en verkoop zorgde, moeten er miljoenen Belgische en Nederlandse dagjesmensen met de auto naartoe zijn gekomen. Allemaal even uitbundig uitgewuifd aan de kassa door de kalende bedrijfsleider.

"Van eenvoudige komaf. Van heel weinig naar veel te veel." Dat is de analyse van de Olenaar nu het doek is gevallen over het Wooncentrum dat samen met de Métallurgie, de pot met de drie oren en de boeken van Walter van den Broeck het Kempische dorp op de landkaart hebben gezet. Een selfmade man van het zuiverste water.

In februari 1961 laat Frans Van de Ven, die een opleiding houtbewerking achter de rug heeft, zich inschrijven in het handelsregister als schrijnwerker. Zijn vrouw, die ook in de zaak zit, stamt uit een arbeidersgezin uit de cité die in de schaduw van de Métallurgie in Sint-Jozef-Olen ligt. In het kippenhok van vader Louis richt hij zijn werkplaats in. De zaken in de bescheiden schrijnwerkerij gaan niet goed en ook niet slecht tot vader Louis op de idee komt om van zijn zoon een verkoper te maken. Verkoper van plastic vloerbekleding, het nieuwe wondermiddel, dat in volle opkomst is. Precies wat de mensen willen: duurzaam, makkelijk in onderhoud, modern en veel goedkoper dan hout of tegels. Gedaan met schaven en timmeren, Van de Ven junior werd zakenman.

In 1967 wordt de garage in de ouderlijke woonst ingericht als verkoopsruimte van vloerbekleding. Twee jaar later worden de grote rollen bespottelijk goedkoop behangpapier aangedragen waarmee Van de Ven zo graag op zijn advertenties zal pronken. Vanaf de eerste dag gooit Van de Ven zich op de reclame. Hij moet wel, want zijn winkeltje ligt in the middle of nowhere, in een smal zijstraatje van een verbindingsweg tussen Achter-Olen en Olen Centrum, net voor de brug over het Albertkanaal. Niet bepaald een plek waar je nog een winkel verwacht. De plaatselijke bladen pompt hij vol barnumreclame, die hij trouwens zelf verzint. Briljante staaltjes van copywriting zijn het niet: 'Stop met dolen, stop bij Van de Ven Olen' is zowat zijn meest geslaagde vondst. Maar het werkt wel. In 1977 wordt de nv Vloer- en Muurbekleding Van de Ven gesticht en een 1.400 vierkante meter grote winkelhal geopend. Dat wordt de uitvalsbasis van wat tien jaar later de nv Wooncentrum Van de Ven zal worden. Think big: Van de Ven wil een heuse keten. Ook in Houthalen en Geel opent hij winkels met vloerbekleding, verf en behangpapier, maar die worden na twee jaar wegens gebrek aan succes alweer gesloten.

Voor Olen heeft Van de Ven wel een briljante inval: mensen zijn gek op cadeautjes. Om op zondag volk naar zijn winkel te lokken, strooit hij met geschenken. Elke bezoeker krijgt een gratis deurmat, een schoentrekker of een wc-borstel. "Zonder aankoopverplichtingen." Want kopen zullen ze vanzelf wel doen als ze de bodemprijzen in het winkelcentrum zien. De Vlaming valt massaal voor het gebaar van de joviale Van de Ven. En gaat terug naar huis met het deurmatje en een pot verf of drie.

Door joviaal te zijn word je populair bij de gewone man. Er is in de buurt geen evenement dat niet op sponsorgeld mocht rekenen. Er kan geen tombola van de Boerinnenbond zijn, of Van de Ven blijkt nog wel wat prijzen in stock te hebben. Mits te worden vermeld op de loten, natuurlijk.

Reclame en nog meer reclame: De Strangers mogen de tv-spot inzingen: 'En we gaan en we gaan naar Van de Ven!' In de gloriejaren draait Van de Ven mee in het wielerpeloton als cosponsor van de Safir-ploeg. En natuurlijk wil hij ook in het voetbal VDV zien schitteren, zelfs wanneer het vanaf midden de jaren negentig duidelijk wordt dat Van de Ven met grote liquiditeitsproblemen kampt. Groot en klein kan op zijn budget rekenen. Als Anderlecht voor de Uefa-beker uit speelt bij het Cypriotische Nicosia en de wedstrijd op tv komt, dan prijken er reclameborden langs het veld. Hij sponsorde tot drie jaar geleden ook nog FC Dessel: 800.000 frank in twee schijven uitbetaald, als tegenprestatie voor reclameborden. Bij derdeklasser Rita Berlaar en voormalig tweedeklasser Herentals prijkt VDV zelfs op de truitjes. Toeval of niet: beide ploegen zijn ondertussen failliet gegaan.

Tot de laatste snik zal Van de Ven blijven geloven dat elke vorm van reclame, groot of klein, altijd 'opbrengt'. Van de Ven stapt het Big Brother-huis binnen als sponsor van politieman Bart en gooit er in december nog een groot feest tegenaan. Maar de kassa is dan al zo goed als leeg.

Geen keten, dan maar een heuse winkelstraat, denkt Van de Ven eind jaren zeventig. Behalve villa's poot hij in de buurt ook nieuwe winkels neer - van badkamers, een benzinestation tot een dierenzaak - zodat je in enkele uren winkelen op de stenen en het cement na een heel nieuw huis bij elkaar kunt kopen. De zaak loopt als een trein. In 1977 haalt hij een omzet van 59 miljoen frank, in 1980 is dat al 180 miljoen en in de jaren die volgen, schommelen de cijfers rond 300 miljoen. En wanneer in 1987 het Wooncentrum een feit is, en er nog eens 7.000 vierkante meter winkelruimte bijkomt, gaat de omzet door het plafond om eind jaren tachtig te pieken naar maar liefst 890 miljoen frank. Volgens Van de Ven bedroeg de omzet vijf jaar geleden nog een miljard.

Om de kopers te laten blijven komen naar dat afgelegen stukje Olen, heeft Van de Ven tegen die tijd een dagvullend concept bedacht dat de naam funshoppen meekrijgt. Het begint met een restaurant waar, zoals bij alles wat hij opstart, vooral de democratische prijs op het menu staat. Volks eten moest het zijn aan volkse prijzen: mosselen à volonté voor honderd frank, voor een vierde van de prijs die je er elders voor betaalt. In het weekeinde wil een mens ook wel wat ontspanning. Volks vertier. Dus nodigt Van de Ven Eddy Wally uit om op zondag te komen optreden. Zeker tijdens de hoogdagen van Tien om te zien loopt het storm voor de schare vedetten waarmee Van de Ven zijn tapijten slijt. Wendy Van Wanten is er kind aan huis, Luc Steeno idem dito. Wanneer Sandra Kim het Songfestival wint, wordt ze zo snel mogelijk per limousine naar Olen gereden. Het hele sterrenfirmament van de Vlaamse showbizz komt playbacken en handtekeningen uitdelen. Nog nazinderend van de ambiance, met een handtekening van Eddy Wally op zak en goed volgegeten, rijdt de file op zondagavond dan weer naar huis. Met in de koffer of op het dak een schemerlamp voor in de woonkamer en een computertafeltje.

Het succes van de winkelstraat steekt de ogen uit van andere goedkope ketens. Vlakbij het imperium van Van de Ven verrezen er in Lammerdries winkels van ketens als Brantano, een cd-store, speelgoed- en babyspullenshops, en een doe-het-zelf-Hubo. Het geld stroomt met sloten binnen en Van de Ven maakt graag grote sier. Hij zorgt goed voor familie, vrienden en vriendinnen. Koopt een huis voor hen, bouwt een villa, start een kledingzaak op of bestelt nog maar eens een dure Duitse berline, zoals het hij het een succesrijk zakenman betaamt. Om een goede vriendin aan een zaak te helpen, koopt hij zelfs discotheek Orlando in Westerlo. Daar nodigt hij dezelfde BV's uit als in zijn Wooncentrum, als er weer eens eentje jarig is of er een cd gepresenteerd moet worden. Ze nemen de aanbiedingen graag aan en gieten er zich met hun gevolg vol met gratis champagne. Voor de foto krijgt Frans dikke knuffels. En weg zijn de BV's. Deze aan het Wooncentrum gespiegelde formule slaat niet aan, de discotheek is jarenlang verlieslatend. Pas eind jaren negentig zal Van de Ven ze noodgedwongen verkopen, net zoals hij het onroerend goed waarin zijn winkels zijn gevestigd en zijn villa's verkoopt. Die laatste leverden volgens Van de Ven zelf, 100 miljoen op, geld dat hij - tevergeefs - allemaal in zijn zwalpende zaak pompt.

Frans Van de Ven had een voorbeeld, van wie hij ook de slechte kanten overnam: die andere Kempense selfmade man: Vermeer-Thys. Begin jaren zeventig had die uit het niets een onnoemelijk populaire zaak uit de grond gestampt in het naburige Westerlo. Van alles en nog wat te koop voor een appel en een ei én veel reclame, was de strategie. Ook Vermeer-Thys had een dancing, The Court, waar hij de Vlaamse vedetten als Louis Neefs liet opdraven. Ook Vermeer-Thys kreeg het aan de stok met de autoriteiten. De Olense beleidsvoerders lieten zich liever niet zien met Van de Ven omdat hij het niet altijd even nauw nam regels en reglementen. Vermeer-Thys werd in 1973 zelfs veroordeeld tot een gevangenisstraf, omdat zijn winkelcentrum illegaal was gebouwd. Hij vluchtte naar Monaco, waar hij zich met alle goede zorgen liet omringen, wachtend tot de straf verjaard was. Hij keerde terug, begon opnieuw en sleurde Westerlo als sponsor naar eerste klasse, maar ging datzelfde jaar failliet.

Van de Ven kon het mooie liedje langer rekken en nog lange tijd de indruk wekken van business as usual hoog houden. Toch werd de sleet op zijn formule steeds zichtbaarder. De Vlaamse vedettencultus was aan het uitdoven, een nieuwe generatie shoppers haalde de neus op voor Van de Ven en toog naar Wijnegem, Ikea of de Van de Ven-kopie Molecule, waar in een grote hall dezelfde sensatie kon worden genoten van goedkope waar, bekend volk en veel spijs en drank. Vanaf begin jaren negentig stopte Van de Ven zelf geld in het bedrijf. Elk jaar weer een beetje meer. In 1993 volgt het eerste verlies. In 1998 verkocht hij na twee desastreuze jaren zijn onroerend goed in de Lammerdries, op zijn villa na, aan de Limburgse groep GL. Naar eigen zeggen pompte hij in tweeënhalf jaar 125 miljoen in zijn winkels die hij vanaf dan moest huren. Van de Ven geloofde dat het tij zou keren zodra de overnemer zijn plan zou uitvoeren om nog meer winkels te bouwen en de verschillende compartimenten met elkaar te verbinden. "De leegstand heeft mij genekt", zuchtte hij na de uitspraak.

Opmerkelijk genoeg kondigde Intervest Retail, de huidige eigenaar, de dag na het faillissement Het Laatste Nieuws al aan dat in augustus een plan moet klaar zijn om de zeven winkelentiteiten te combineren in één nieuw shoppingproject voor Lammerdries. Van Van de Ven en zijn oubollige ideeën zijn ze in elk geval verlost. Vierentwintig mensen staan op straat en de schuld bedraagt naar schatting 160 tot 200 miljoen frank. Curator Paul Van Rompay is nog altijd op zoek naar mensen die geld te goed hebben van de funshop-bedenker.

Verbazing alom begin deze week bij de BV's die geregeld wel eens met Frans het restaurant indoken. Liquiditeitsproblemen? Frans betaalde altijd heel correct, zongen ze in koor. Blijkbaar waren er voor de zakenman belangrijker uitgaven dan het betalen van de leveranciers. Van de Ven stond al geruime tijd met stip genoteerd op lijsten van bedrijven die geprotesteerde wissels uitschreven. Hij werd meermaals met een rechtszaak bedreigd omdat hij de facturen veel te laat of niet betaalde. Deurwaarders kenden blindelings de weg naar Lammerdries.

Hij gaf zelf toe niet de snelste betaler te zijn, maar sinds eind vorig jaar werd bijna niets meer betaald. Zelfs het personeel moest maandelijks op de deur gaan kloppen voor het loon. Op 27 april vroeg hij een gerechtelijk akkoord aan, dat hem zes maanden vrij zou stellen van aflossing van schulden. Zelf zei hij nog een jaar nodig te hebben om de zaak weer op topsnelheid te krijgen. De rechter volgde Van de Ven niet en sprak op 8 mei het faillissement uit. Donderdag ging Van de Ven in beroep, wat de beslissing echter niet opschort. Tot het hof van beroep in Antwerpen zich uitspreekt, is en blijft Van de Ven failliet.

Na de uitspraak dook Frans Van de Ven weer op in zijn winkel, zoals hij dat al die jaren dagelijks deed. Woensdag, donderdag en vrijdag bleven de winkels dicht. Misschien gaat dit weekeinde een deel van het Wooncentrum weer open om de put nog enigszins te dempen. Tenminste, als de curator op tijd klaar is met de inventaris van de omvangrijke stock.

Van de Ven had duidelijk op geen moment gerekend op een faillissement. Dat kan hem niet overkomen, daar ging hij vanuit. Tot de dag van de beslissing liet hij vlotjes voorschotten op nog te leveren meubels incasseren of liet hij huwelijkslijsten aanleggen. Wat de populaire Frans ondertussen heel wat verwensingen heeft opgeleverd van klanten. Hij laat zich voorlopig dan ook niet meer zien.

Vorige maand betaalde hij nog vlotjes 9 miljoen frank huur voor de komende zes maanden. En zondag deed hij nog een geste aan de supportersclub van derdeklasser AC Olen. Bij uitwedstrijden betaalt hij sowieso de 11.000 frank die nodig is voor de bus. Omdat AC zondag op verplaatsing het behoud in derde klasse in de wedstrijd tegen Wetteren veilig kon stellen, deed hij er nog een cadeau bovenop om zoveel mogelijk supporters naar Wetteren te krijgen. Joviale Frans beloofde dat elke Olenaar zijn toegangsbewijs zou mogen ruilen met een aankoopcheque in zijn Wooncentrum, hoewel hij wist dat hij twee dagen later in het gerechtsgebouw van Turnhout werd verwacht. AC Olen heeft zich met 0-2 kunnen redden, Van de Ven niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden