Dinsdag 19/01/2021

De beesten nemen het over

ROMAN. Dieren krijgen menselijke gedachten en infecteren de samen-leving. Maar wie wint het pleit? Elvis Peeters schreef een suspenserijke roman die je beduusd achterlaat.

Zonder compromissen, zonder tierelantijnen én in zijn eigen tempo: zo kreeg Elvis Peeters (°1955) na twintig jaar schrijverschap de renommee die hij verdient. Pee-ters (in feite een schrijversduo met Nicole Van Bael) heeft ondanks zijn engagement een bloedhekel aan 'pamflettaire literatuur'. Hij laat zijn personages, hun taal en handelingen voor zich spreken. "Een roman is niet bedoeld om de les te spellen. Wel om een spiegel voor te houden." Toch lijkt zijn wereldbeeld er bij elk boek zwarter en illusielozer op te worden.

Ook in zijn nieuwe roman poogt Elvis Peeters vastgeroeste visies te ontregelen. Sluipenderwijs nemen in het beklemmende Jacht dierenkolonies de menselijke samenleving in de tang. Hand over hand neemt hun bewustzijn toe. Zodanig zelfs dat paarden mee stakingen opzetten, vechthonden als ordehandhavers fungeren en vossen ondergronds waterleidingen en kabels saboteren, tot ze de facto de steden overnemen. Op een bepaald moment zijn we bijvoorbeeld getuige van een gevaarlijke, onverbloemde liefdesrelatie tussen een vermenselijkte rottweiler in uniformjas en de begeerlijke Karla. 'De beesten nemen de boel over, zelfs in de liefde', verzucht een personage.

Peeters propt het allemaal in een suspenserijk verhaal, dat je vanaf de eerste zinnen op de tip van je stoel plaatst. En alweer bevat het boek schokkende scènes die sommige lezers zullen doen kokhalzen. Seks tussen mens en dier is namelijk geen courant verschijnsel in de Vlaamse literatuur, net als een langgerekte copulatiescène tussen de rottweiler en een 'hoerige' landseerteef.

In het prangende openingstafereel van Jacht sjokken we mee met een noest werkpaard dat het platteland ontvlucht en zijn heil zoekt in de stad. Het is een paard met menselijke trekjes. Het denkt, maar heeft ook last van wat er zich in zijn hoofd voltrekt: 'Hersens zijn goed, maar gedachten zijn er te veel aan.' In zijn kielzog slingert zich een jonge vos, die zich bij zijn soortgenoten in de stad wil voegen. Natuurlijk ontgaat de knipoog je niet naar Animal Farm, George Orwells befaamde 'sprookje voor volwassenen'. Of zitten we toch in een dierenverhaal van Anton Koolhaas?

Uitgepuurd

Van meet af aan heeft Jacht iets onheilspellends. Ook het personage Erik wekt onbehagen. Hij is een man van middelbare leeftijd die in een steengroeve werkt. Regelmatig zoekt hij het bos op om er met zijn geweer een hinde neer te leggen. 'Het is beter in het half verborgene naar je diepste overtuiging te handelen dan in de openbaarheid maar half overtuigd te overleven, is zijn devies.'

Het vergt enig inlevingsvermogen om he-lemaal mee te gaan in dit grimmige 'what if'-verhaal, waarin een samenleving verdeeld raakt door indringers - een thema dat Peeters al eerder verkende. Soms zijn de kunstgrepen te opzichtig. Hij geeft zijn dieren 'manieren', maar het is alsof ze hun instincten constant uitbuiten. Is het een wraakneming voor hun behandeling door de mens? Hoe moeilijk is het om 'hun primitieve staat van redeloze, primaire driftgedreven creaturen' af te leggen? Bestaat er een dierenhiërarchie? Of zijn vooral de mensen wolven voor elkaar? Hij laat ons gissen, in een roman vol gedragspsychologie, die de hegemonie van de mens - die zelfgeproclameerde heerser van de schepping - subtiel onderuithaalt.

Alweer schuilt de kracht van Peeters' proza in zijn kale stijl, die door zijn uitgepuurdheid een maximaal effect sorteert. Het is alsof hij zijn zinnen nog eens extra met de schaaf te lijf is gegaan, zodat geen splinter franje overblijft.

Niet geheel bevredigend is de afronding van de dystopische roman. Te veel wordt op de rails gezet zonder dat het uiteindelijk een bestemming krijgt, alsof Peeters aarzelt om de consequenties van zijn opzet door te trekken. Toch serveert hij morele kwesties per strekkende meter en is Jacht tergend genoeg om venijnige krassen op ons vernis-laagje beschaving aan te brengen.

Elvis Peeters over dier en mens, om 15 uur in LaRiva.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234