Vrijdag 27/11/2020

De beeldbank van Marguerite Yourcenar

Het bescheiden maar mooie Musée de Flandre in Cassel heeft het uitstekende idee gehad om te gaan speuren naar de inspiratiebronnen van schrijfster Marguerite Yourcenar. Het levert een sprankelende expo op over hoe de Vlaamse schilderkunst haar romans bevruchtte.

In Vlaanderen is Marguerite Yourcenar (1903-1987) geen bekende naam meer. Ooit was het anders, toen in de jaren tachtig van de vorige eeuw het werk van de Frans-Vlaamse schrijfster integraal vertaald werd in het Nederlands en André Delvaux haar meesterwerk L'oeuvre au noir (1968) verfilmde. Gelukkig werd de Nederlandse vertaling Het hermetisch zwart onlangs weer uitgebracht (Athenaeum).

Marguerite Yourcenar werd in 1903 in Brussel geboren als Marguerite Cleenewerck de Crayencour. Haar moeder, die kort na de bevalling stierf, was een Belgische. Haar vader behoorde tot de lagere landadel van Frans-Vlaanderen. Marguerite groeide dan ook op het familiedomein van de Mont Noir op, net over de grens, tussen Rijsel en Cassel. Via Parijs en Engeland, belandde Yourcenar kort voor de Tweede Wereldoorlog in de Verenigde Staten, waar ze zich terugtrok op een eiland voor de kust van Maine.

Vanaf 1956 begint ze enkele vroege novellen te bewerken en uit te breiden, waarbij ze volop zal putten uit haar jeugdherinneringen aan de Vlaamse landschappen en uit de schilderkunst van Van Eyck, Bosch, Brueghel en Rubens, die ze in alle musea ter wereld gaat opsporen. Met de prentbriefkaarten die ze overal koopt, legt ze drie dikke albums aan: een beeldbank die haar de puzzelstukken levert waarmee ze L'oeuvre au noir vormgeeft. Het is een roman over humanist en alchemist Zeno Ligre, die in het Brugge van de tweede helft van de zestiende eeuw leeft.

Yourcenar bezoekt Brugge regelmatig en koopt er een reproductie van een beroemde plattegrond uit 1562. Haar hoofdpersonage Zeno bouwt ze op uit diverse schilderijen, waaronder Portret van een man van Michel Sittow, Paracelsus van Quinten Massys en Erasmus van Dürer. Voor de landvoogdes Margaretha van Oostenrijk inspireert ze zich op een schitterend portret door Barend van Orley.

Ook in haar briefwisseling en in haar driedelige autobiografische cyclus, waaronder het bekende Archives du Nord, verwijst ze geregeld naar Vlaamse schilderijen. Ze bewijst zelfs met veel inventiviteit dat ze van Rubens afstamt via de zus van Rubens' tweede echtgenote Hélène Fourment. De stamboom is in Cassel te zien, evenals Rubens' olieverfschets De drie gratiën uit het Palazzo Pitti in Florence. De expositie eindigt met de verfilming van L'oeuvre au noir door André Delvaux, die de woorden van Yourcenar in beelden omzet en op zijn beurt beïnvloed wordt door de Vlaamse en Hollandse schilderkunst.

De tentoonstelling in Cassel biedt niet alleen een indringende kijk op Yourcenar, maar laat ons ook ongegeneerd meekijken over de schouder van de schrijfster.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234