Donderdag 14/11/2019

De bastaarden van de avant-garde

Betty de slagersvrouw die in Big Brother over masturbatie praat, dat is de grens van de slechte smaak verleggen. Als Kristien Hemmerechts op televisie over vingeren vertelt, dan doorbreekt zij taboes. Wat heeft Kristien dat Betty niet heeft? 'De steun van de intellectuelen. En veel intellectuelen zijn bang van Big Brother, daarom schelden ze er zo erg op', zegt mediaprofessor Henri Beunders tegen Aula. Hij schreef een essay over Big Brother. Daarin heeft hij het over het grote ongelijk van de intellectuelen die 'gevaarlijk' en 'onethisch' roepen, hoe gluren kan helpen bij het solliciteren, en waarom na Big Brother niemand meer naar het museum moet.

Naar Big Brother kijken is een beetje aapjes kijken. "En het is geen toeval dat je je een beetje Desmond Morris voelt", zegt professor Beunders (Erasmusuniversiteit Amsterdam) die het essay 'Big Brother: lust, leven en lijden voor de camera' heeft geschreven. "De inspiratie voor Big Brother komt ook uit de wetenschappen: het Biosphere-experiment, waarbij een tiental wetenschappers geïsoleerd van de buitenwereld in een zelfbedruipend huis leefden, was een idee van de jaren '68. Het gedrag bestuderen, de maakbaarheid van een samenleving, daar geloofde men toen heel sterk in. Het was de tijd van de democratie, 'everybody has the right to 15 minutes of fame', zoals Andy Warhol toen zei."

Vandaag is dat idee echter werkelijkheid geworden en kun je zonder ander talent dan in de cameralens kijken in dertig minuten bekende Vlaming worden. "Al heeft de kleine man zijn plaats op televisie moeten veroveren. In de jaren '50 zag je af een toe een man met stropdas op tv als getuige van een of andere gebeurtenis, in de jaren '60 werd de kleine man als curiosum een geliefde talkshowgast. Studiopubliek was een uitvinding van de jaren '70, maar van klapvee tot panel was een kleine stap. En de opkomst van de quiz en spelletjes waar behendigheid of slim en snel zijn belangrijk was, droeg ook bij tot de groei van gewone mensen op het kleine scherm.

"Human interest zoals wij het kennen is pas ontstaan na de val van de Berlijnse Muur, toen er geen grote debatten meer gevoerd werden over kapitalisme en koude oorlogen. De aandacht voor problemen verschoof van het IJzeren Gordijn naar de eigen voordeur. Reportagemagazines schoten als paddestoelen uit de grond, en ook soaps, waarin personages worstelen met de kleine problemen van elke dag, werden ook druk bekeken."

Waarom wordt real life-tv populairder dan de fictieve soap? "In een soap of talkshow worden problemen volgens een plot opgelost, en je ziet alleen de grote dramatische momenten: de ruzie net voor het uit is, de eerste kus. De gêne, de onbeholpenheid, hoe je tien minuten naast elkaar zit te hakkelen voor je contact vindt, dat zie je daar niet. Bij reality-tv wel, en daar kun je ook uit leren hoe het wel en niet moet. Het lijkt saai en chaotisch, er gebeurt op het eerste gezicht niets, maar kijk maar, je ziet niet wat je ziet. Dat is vierkantemillimeterpsychologie."

Is reality-tv, waar bij snelle achtervolgingen en seks het bloed en andere lichaamssappen over het scherm stromen, echter geen stap te ver? "Een bed met gebruikte condooms, daar heeft de kunstenares Tracey Emin dit jaar een Britse kunstprijs mee gewonnen. Damien Hirst, een van de toonaangevende Britse kunstenaars, snijdt een koe in stukken en laat die rotten in het museum. Dan gaat het om het aanschouwen van de vergankelijkheid van het lichaam, het tijdelijke van de liefde en weet ik veel wat. Als je er 400 frank entree voor moet betalen, dan is het grote kunst, als iedereen het gratis op tv kan zien, dan is het laag-bij-de-grondse pulp. Terwijl de bewoners van Big Brother de bastaarden zijn van de avant-garde."

Mediaprofessor Henri Beunders: 'Als je 400 frank entree moet betalen voor een werk met gebruikte condooms, dan is het grote kunst; als iedereen het gratis op tv kan zien, dan is pulp'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234